V SA/Wa 226/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem datowanym na 12 marca 2006r. B. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jedynym jej dochodem jest renta w wysokości 743,70 zł. Opisując swoją sytuację zdrowotną wyjaśniła, że stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy w przyszłości oraz, że powyższa choroba ([...]) doprowadziła ją do konieczności zrezygnowania z jakiejkolwiek pracy, również z prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazała ponadto, że nie posiada żadnego majątku, który mogłaby sprzedać. Decyzją z dnia [...] maja 2006r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż B. W. pobierała świadczenia rentowe w wysokości 871,80 zł oraz świadczenie alimentacyjne w wysokości 350 zł miesięcznie do lutego 2006r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału Zakład ustalił, że 20.12.2004r., został zawarty układ ratalny na powstałe zadłużenie. W związku z niedotrzymaniem układu umowa powyższa została rozwiązana. Wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie Zakładu okoliczności przedstawione w sprawie nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu obecna sytuacja finansowa B. W. nie wskazuje na istnienie przesłanek do umorzenia wskazanych w powyższym rozporządzeniu. Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.Nr 9, poz. 26 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu i instancji wskazując dodatkowo, że w przypadku nieuregulowania zobowiązania przez płatnika, ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca B. W. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o umorzeniu jej w całości należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że właściwym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest ZUS, a nie Prezes ZUS, w związku z czym w ocenie skarżącej naruszono przepisy o właściwości. Wskazała dodatkowo, że organ nie rozpoznał sprawy wszechstronnie, ani nie ustosunkował się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez skarżącą w toku postępowania (w szczególności stanu zdrowia skarżącej), a wydaną decyzję cechuje dowolność i przekroczenie granic uznaniowości. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2006r. oraz o przeprowadzenie dowodów zawartych w aktach postępowania przed ZUS, które załączył do sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolę działalności administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd podjął rozważania w zakresie oceny wystąpienia w sprawie przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, na co wskazuje skarżąca w skardze i uznał, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z treścią przepisu art. 83. 1. ustawy systemowej, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Ustęp 4 powołanego przepisu wskazuje natomiast, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja z dnia [...] czerwca 2006r., została wydana przez Prezesa Zakładu, który był uprawniony do jej wydania, w związku z czym zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Tym samym wskazany zarzut skarżącej okazał się bezzasadny. Dokonując dalszej analizy sprawy należy wyjaśnić, iż z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy (J. Łętowski, Prawo administracyjne..., s. 230-231). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, że aby swobodna ocena dowodów nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu wyjaśniającym organ winien także przeprowadzić dowody wskazane przez stronę, która może wystąpić z takim żądaniem na każdym etapie danego postępowania. Skuteczność prawna tegoż żądania jest uzależniona jedynie od spełnienia przesłanek określonych w art. 78 k.p.a. Organ zatem może nie uwzględnić żądania strony do przeprowadzenia dowodu, gdy nie zostały one zgłoszone w toku postępowania wyjaśniającego lub w czasie rozprawy, a także gdy żądanie takie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z pominięciem szeregu dowodów, o przeprowadzenie których skarżąca wnosiła w toku postępowania administracyjnego, co czyni zarzut naruszenia postępowania dowodowego zasadnym. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji zdrowotnej B. W.. Z akt sprawy wynika, że skarżąca od kwietnia 2005r., znajduje się na rencie z powodu choroby jaką jest [...]. Ocena dokumentacji leczenia szpitalnego wykazała, że z powodu powyższych dolegliwości skarżąca była hospitalizowana, przebywała na zwolnieniach lekarskich, a mimo to jej stan zdrowia nie uległ poprawie. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że powyższe okoliczności nie zostały w niej uwzględnione. W ogóle nie odniesiono się do stanu zdrowia skarżącej, jej możliwości zarobkowych, czy możliwości podjęcia przez skarżącą pracy. Dopiero dogłębna analiza całości materiału dowodowego zrealizuje zasady prowadzenia postępowania określone w Dziale I k.p.a. i wykaże, czy B. W. spełnia przesłanki określone w przepisach ustawy o ubezpieczeniach społecznych warunkujące umorzenie zaległości wobec ZUS. Dopiero tak przeprowadzona ocena wszystkich środków dowodowych może stanowić podstawę faktyczną do wydania w sprawie decyzji w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych. Reasumując ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji winno natomiast dać jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie tego, jak Prezes Zakładu ocenia stan zdrowotny skarżącej i przyszłe możliwości zarobkowe. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.