V SA/Wa 2270/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - referendarz sądowy - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Przedmiotem skargi z 23 lipca 2007 r., wniesionej przez P. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2007 r. nr [...], zmieniająca na podstawie art. 154 kpa decyzję z dnia [...] 12.2005r. nr [...] w ten sposób, że "W związku z Pana wnioskiem z dnia 22 września 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 z 1998r. poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § l pkt. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. Nr 9, poz. 26 ze zm.) postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] 08.2004r." Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 27 listopada 2003 r. (data wpływu do organu administracyjnego), P. F. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek oraz zaległości z tytuł u składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP ze względu na trudną sytuację finansową spowodowaną zwolnieniem z pracy i spłatą kredytu hipotecznego. Decyzją z [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. I stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, tj. nie wykorzystano wszystkich możliwości przymusowego uzyskania zaspokojenia roszczeń FUS, w tym osób trzecich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśnił, że oboje z żoną są zarejestrowani jako bezrobotni, utrzymują się z pomocy rodziny, korzystają z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z [...] marca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, P. F. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1286/05, wydanym w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Tym samym Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2004 r., naruszył przepisy określające właściwość organu odwoławczego w tychże sprawach. Postanowieniem z [...] października 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek P. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z [...] grudnia 2005 r. - orzekając na skutek wniosku dłużnika z dnia 22 września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy , powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] marca 2005 r. nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności z art. 28 u.s.u.s., tj całkowita nieściągalność. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, posiada dom jednorodzinny w Z., który jest zajęty przez bank [...]. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. P. F. złożył w dniu 10 lutego 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący m.in. podniósł, iż decyzja Prezesa ZUS jest dla niego krzywdząca, nakreślił swoją coraz trudniejszą sytuację materialną i rodzinną i zarzucił, że nie została ona uwzględniona w decyzji. Skarga ta nie została przedstawiona przez ZUS Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W dniu z [...] czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...], zmieniającą na podstawie art. 154 kpa decyzję z dnia [...] 12.2005r. nr [...] w ten sposób, że "W związku z Pana wnioskiem z dnia 22 września 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 z 1998r. poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § l pkt. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. Nr 9, poz. 26 ze zm.) postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] 08.2004r." W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezes ZUS dokonał ponownej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy uwzględniając materiał dowodowy uzyskany w wyniku przeprowadzonego w okresie od 10.08.2006r. postępowania wyjaśniającego i stwierdził, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności przedstawione w art. 28 ustawy o sus - całkowita nieściągalność, ani w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. -ważny interes osoby zobowiązanej. Organ wskazał również, że na podstawie art. 154 kpa, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Powyższa zmiana leży zarówno w interesie społecznym jak i słusznie rozumianym interesie strony, bowiem decyzją z dnia [...] 12.2005r. [...] błędnie utrzymano nieważną decyzję z dnia [...] 03.2005r. [...]. W skardze z dnia 23 lipca 2007 r. na powyższą decyzję Prezesa ZUS, P. F. wskazał, że nadal nie została rozpatrzona jego skarga z dnia 10 lutego 2006r. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...]. Podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniach wnoszonych w sprawie skarg. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2007r. zarzucił, że spełnia przesłanki wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. a przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie nie uwzględniono jego bardzo ciężkiej sytuacji majątkowej i rodzinnej uniemożliwiającej spłatę zaległości. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż podniesione przez skarżącego. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd, rozpoznając skargę, ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS decyzją z [...] grudnia 2005 r. - orzekając na skutek wniosku dłużnika z dnia 22 września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy , powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] marca 2005 r. nr [...]. Decyzja Prezesa ZUS została doręczona wnioskodawcy w dniu 13.01.2006r. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. P. F. złożył w dniu 10 lutego 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga ta nie została przedstawiona przez Prezesa ZUS Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, natomiast organ ten - po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego co do przesłanek umorzenia P. F. należności z tytułu składek - wydał w dniu [...] czerwca 2007 r. w powołaniu na przepis art. 154 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kolejną decyzję rozstrzygającą wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 22 września 2004r. Stosownie do przepisu art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (§ 1), organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia ( §2). Ponadto organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (§3). Zgodnie natomiast z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzje wydawane w trybie art. 154 k.p.a., są decyzjami wydawanymi w trybie nadzwyczajnym. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawierają przepis wyłączający możliwość prowadzenia postępowania sądowego, jeżeli skarga zostanie wniesiona po wszczęciu postępowania przez organy administracyjne, mającego na celu zmianę w trybach nadzwyczajnych zaskarżonej decyzji; należy wówczas zawiesić postępowanie sądowe (art. 56 wymienionej ustawy). Poprzednio obowiązująca ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym zawierała regulację podobną. Na gruncie tej regulacji ukształtowało się orzecznictwo wyrażające zasadę konkurencyjności postępowań służących temu samemu celowi, tj. ocenie ostatecznych decyzji administracyjnych poddawanych kontroli przez organy nadzoru działające wewnątrz administracji albo kontroli sądowej. W konsekwencji ukształtował się pogląd, aktualny również w obecnym stanie prawnym i podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wykluczona jest możliwość wszczęcia przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji zarówno z urzędu, jak i w związku z wniesieniem nadzwyczajnego środka prawnego innego niż skarga do sądu administracyjnego. Powyższe stanowisko potwierdza wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2007 r. I FSK 1470/2006 ( Jur. Podat. 2007/6/84), w którym wskazano, że z unormowania art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu. Mimo zatem niesformułowania expressis verbis w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej zakazu wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych w sprawach, w których wniesiono skargę do sądu administracyjnego, należy przyjąć, że po wniesieniu prawnie skutecznej skargi do sądu prowadzenie takich postępowań jest dopuszczalne jedynie w granicach określonych w art. 54 § 3 p.p.s.a. W powyższej sytuacji stwierdzić należy, że skoro P. F. wniósł skutecznie w dniu 10 lutego 2006 r. skargę na wydaną w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r., to organ obowiązany był do przedstawienia tej skargi Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. - a nie, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - wydać decyzję w trybie art. 154 k.p.a. Jak bowiem wskazano wyżej, po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wykluczona jest możliwość wszczęcia przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji zarówno z urzędu, jak i w związku z wniesieniem nadzwyczajnego środka prawnego innego niż skarga do sądu administracyjnego. Rozpoznanie zatem przez Prezesa ZUS sprawy w trybie art. 154 k.p.a. i wydanie decyzji z dnia z [...] czerwca 2007 r. nr [...], zmieniającej na podstawie art. 154 kpa decyzję z dnia [...] 12.2005r. nr [...] po wniesieniu skargi na tę decyzję do sądu administracyjnego nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów art. 138 § 1 ust. 1 kpa i art. 54 § 2 i § 3 p.p.s.a. Tego rodzaju naruszenie norm prawnych, winno być, w ocenie Sądu, traktowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Prezesa ZUS decyzji z dnia z [...] czerwca 2007 r. nr [...]. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.