V SA/Wa 2282/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata sprawy ze skargi I S na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; Wyrokiem z 20 listopada 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2008r. w części dotyczącej pkt 2, w pozostałej części oddalił skargę. W dniu 27 lutego 2009 r. (data nadania w placówce pocztowej) skarżący wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący oświadczył, iż wraz z rodziną utrzymuje się z dochodów pochodzących z umów o pracę w wysokości odpowiednio [...] złotych brutto (wnioskodawca) oraz [...] złotych brutto (żona wnioskodawcy). Wyjaśnił także, iż jest właścicielem w - części nieruchomości oraz właścicielem mieszkania zaadoptowanego z budynku gospodarczego o powierzchni [..] m2. Nie posiada innego majątku w tym oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż skarżący oraz jego małżonka uzyskują stałe miesięcznie dochody w łącznej wysokości brutto [...] złotych. Z zeznania podatkowego skarżącego i jego małżonki za rok 2007 wynika, iż uzyskali oni dochody w wysokości brutto [...] złotych, natomiast z zeznań podatkowych PIT-37 za 2008r. wynika łączny dochód brutto [...] złotych. Ponadto w zeznaniach podatkowych za 2008 rok wykazano nadpłacony podatek w wysokości [...] złotych. Dodatkowo skarżący i jego małżonka są współwłaścicielami w - części nieruchomości gruntowej położonej w P oraz właścicielami budynku zaadoptowanego na mieszkanie o powierzchni [...] m-. i którego udokumentowane koszty utrzymania wynoszą miesięcznie [...] złotych (woda, kanalizacja, prąd, wywóz śmieci, telefon, internet). Skarżący wskazał, iż ponosi wydatki na węgiel w wysokości [...] złotych, ubrania [...] , leki - [...] złotych, opłaty za szkołę -[...] złotych, dojazdy [...][ złotych, jednakże nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających te fakty. Miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny na konsumpcję (wyżywienie) wynoszą zgodnie z oświadczeniem około [...] zł. Referendarz zaznaczył, iż znaczną część tych wydatków stanowią koszty ubrań oraz węgla. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych rachunków potwierdzających powyższe wydatki oraz umożliwiających uznanie ich w takiej wysokości za konieczne i niezbędne. Podniósł, iż z doświadczenia życiowego wynika, że miesięczna kwota wydatków zarówno na ubrania jak i węgiel nie wynosi łącznie[...] złotych, gdyż rocznie kwota ta wynosiłaby aż [...] złotych, co przy wielkości domu [...] m2 powoduje, iż zużycie węgla za kwotę [...] złotych jest nieprawdopodobne, a także poniesienie wydatków na ubrania w wysokości [...] złotych rocznie, jest kwotą znaczną przy, jak twierdzi skarżący ograniczonych dochodach. Ponadto na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów stwierdził, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Zaznaczył, iż ich przeznaczenie na koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, wskazując w szczególności na wydatki na telewizję[...] , Internet ([...] zł) oraz telefony (według oświadczeń i wyciągów bankowych koszty wynoszą ok. [...] zł - telefony na kartę [...] zł, telefon komórkowy na abonament [...] złotych, telefon stacjonarny - [...]), które mogłyby być ograniczone. Referendarz Sądowy uznał, iż uzyskiwane dochody przez skarżącego lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Dodatkowo podniósł, iż z załączonych zeznań podatkowych wynika, że rodzina skarżącego otrzyma lub już otrzymała zwrot nadpłaconego podatku w wysokości ponad [...] złotych. Na podstawie powyższych okoliczności referendarz sądowy uznał, iż skarżący i jego rodzina nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia [...] maja 2009 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2009 r. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż jego sytuacja uległa pogorszeniu. Dochody skarżącego jak i jak jego małżonki wynoszą po [...] zł brutto. Wskazał, iż w zakładzie pracy jej małżonki są zwolnienia grupowe. Małżonka spodziewa się otrzymać wymówienie. Spadek obrotów pracodawcy skarżącego przełoży się również na jego wynagrodzenie. Podniósł, iż ceny wszystkich produktów wzrosły. Wyjaśnił, iż z uwagi na brak środków nadwyżka ze zwrotu nadpłaconego podatku została spożytkowana na bieżące potrzeby. Wskazał, iż jedna z jego córek ma problemy z[...] , na której leczenie przeznaczył dużo pieniędzy. Córka musi być nadal rehabilitowana. Skarżący zaznaczył, iż zażywa leki na [...]. W związku z tym, iż dane zawarte we sprzeciwie okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2009r. wezwano wnioskodawcę do odpowiedzi na postawione pytania oraz do nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W dniu 25 czerwca 2009 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśnił, iż przysługujący mu zwrot podatku został zajęty przez Komornika Sądowego w wyniku egzekucji należności. Natomiast zwrot podatku przysługujący jego żonie został przeznaczony na bieżące potrzeby. Skarżący zaznaczył, iż nie posiada rachunków dotyczących leczenia córki ponieważ nie były brane. Do oświadczenia skarżący załączył zaświadczenie o dochodach własnych i jego małżonki z ostatnich 3 miesięcy. Ponadto skarżący nadesłał wyciąg z posiadanego rachunku bankowego oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2009 r. dotyczące stanu zdrowia córki skarżącego. Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2009 r. wezwano skarżącego do wyjaśnień kto jest właścicielem rachunków wykazanych w wyciągach przedstawionych przez skarżącego przy piśmie z dnia 25 czerwca 2009r. oraz do udzielenia szczegółowych wyjaśnień z jakiego tytułu są dokonywane przelewy z rachunku skarżącego na wskazane rachunki jak i wskazanie z jakiego tytułu są dokonywane przelewy ze wskazanych rachunków na rachunek skarżącego. Ponadto wezwano skarżącego do udzielenia informacji z jakiego tytułu otrzymuje na swój rachunek comiesięczne przelewy od I. Sp. z o.o. oraz do wskazania ile jest prowadzonych obecnie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych oraz jakiej wysokości są zobowiązania objęte postępowaniami egzekucyjnymi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący pismem z dnia 24 lipca 2009 r. ( data nadania) wskazał, iż - jest właścicielem konta [...] z którego pobrany został kredyt odnawialny, który spłaca w minimalnych ratach z odsetkami. - właścicielem konta [...] jest jego żona -A S i jest to karta kredytowa. - jest właścicielem konta [...] i jest to karta kredytowa. -jest właścicielem konta [...] i jest to karta kredytowa [...] -właścicielem konta [...] jest córka skarżącego P S Skarżący wyjaśnił, iż jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz z tytułu rozwiązania umowy z P Sp. z o.o. w wysokości [...] zł. Ponadto załączył odpis zajęcia wierzytelności z dnia [...] .03.2009 r. oraz zawiadomienie dłużnika o wszczęciu egzekucji z tego samego dnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF w dniu 21 lutego 2009 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu jak i jego możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym w ocenie Sądu jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Analiza wyciągu z rachunku bankowego skarżącego z saldem początkowym z dnia [...] marca 2009 r. do 25 czerwca 2009 r. wskazuje, iż tylko w marcu 2009 r. wpływ środków na rachunku bankowym skarżącego wyniósł ponad [...]zł. W kwietniu 2009 r. wpłaty na rachunek skrzącego wyniosły ponad [...] zł. W maju 2009 r. wpłaty na rachunek skarżącego wyniosły ponad [....] zł, zaś w czerwcu 2009 r. wpłaty te wyniosły ponad [...] zł. Bilans środków znajdujących się na rachunku skarżącego pod koniec danego miesiąca w rozpatrywanym okresie nie był ujemny. Wszelkie wpłaty na rachunek skarżącego są kompensowane w tej samej wysokości przelewami na inne rachunki skarżącego oraz jego żony i córki lub też związane są z dokonanymi przez niego płatnościami. Jak wynika z salda rachunku skarżącego do jego stałych comiesięcznych wydatków należą opłaty za telefon w P Sp. z o. o. w wysokości od [...] do [...] zł. oraz opłaty za telefon w T S.A w wysokości [... ]zł. Skarżący spłaca 2 raty kredytowe w wysokości odpowiednio [...] zł oraz [...] zł miesięcznie. Ponadto uiszcza raty za [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wpłaca comiesięcznie na rachunek swojej córki w wysokości [...] zł. Dokonuje również przelewów na rachunek komornika sądowego w wysokości od [...] do [...] zł miesięcznie. Suma powyższych stałych wydatków skarżącego wynosi ponad [...] zł. Jak wynika z zaświadczeń dotyczących średnich wynagrodzeń brutto skarżącego i jego żony z ostatnich 3 miesięcy skarżący otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł zaś jego małżonka w wysokości [... zł. Suma brutto wynagrodzeń skarżącego i jego żony wynosi [...] zł Stad po odjęciu stałych wydatków realizowanych przez skarżącego pozostaje mu kwota [...] zł. brutto. Należy wskazać, iż wpłaty środków na rachunek skarżącego za okres ostatnich 3 miesięcy wyniosły od [...] zł do ponad [...] zł. W tej sytuacji braku ujemnego bilansu na rachunku w zestawieniu z wysokością przedstawionych dochodów wskazuje, iż skarżący nie ujawnił wszystkich swoich źródeł dochodu. Należy również podkreślić, iż skarżący nie dąży do wykazania w pełni swojej sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania z dnia 8 czerwca 2009 r., w którym wzywano skarżącego do nadesłania wyciągów z ostatnich 3 miesięcy z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych skarżący nadesłał jedynie wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez I S.A. Natomiast z nadesłanego wyciągu z rachunku skarżącego oraz wyjaśnień złożonych przez niego przy piśmie z dnia 24 lipca 2009 r. wynika, iż jest ponadto właścicielem 3 innych rachunków bankowych. Ponadto także żona i córka skarżącego posiada rachunek bankowy. Skarżący powołując się na leczenie córki nie przedstawił rachunków dotyczących jej leczenia, a jedynie zaświadczenie o jej stanie zdrowia, z którego nie wynika by skarżący zmuszony był ponosić wysokie koszty leczenia. Skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne musi się liczyć z ponoszeniem kosztów tego postępowania, gdyż zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie jest zasadą. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym, każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki jest zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych Z tym obowiązkiem strony powiązany jest odpowiadający mu obowiązek Sądu nie podejmowania żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. ( art. 220 § 1 p.p.s.a.). Wymaga wskazania, iż w przypadku, gdy strona posiada możliwość uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez poniesienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego powinna partycypować w kosztach sądowych. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o skarżącym. W ocenie Sądu złożony wniosek nie zasługuje również na uwzględnienie bowiem skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do niego. Powyższe okoliczności powodują, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten uniemożliwił dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem analiza podanych przez niego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.