V SA/Wa 2289/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... września 2010 r., nr ... w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany; oddala skargę. Przedmiotem skargi z dnia 19 listopada 2010 r., wniesionej przez M. M. jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... września 2010 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... lipca 2010 r. nr ... o odmowie nadania statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia braku okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Cudzoziemka złożyła w dniu ... czerwca 2009 r. wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu ... października 2009 roku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją umorzył postępowanie w związku z rezygnacją cudzoziemki z dalszych starań o nadanie statusu uchodźcy. W dniu ... grudnia 2009 roku ten sam organ na wniosek strony uchylił decyzję o umorzeniu i podjął postępowanie na nowo. Po rozpatrzeniu wniosku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia ... lipca 2010 roku postanowił odmówić cudzoziemce nadania statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej oraz wydalić z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia żadnych przesłanek, aby otrzymać ochronę międzynarodową. Od decyzji tej strona odwołała się do Rady do Spraw Uchodźców wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwołania nie uzasadniła i nie sformułowała żadnych zarzutów, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa. W dniu ... września 2010 roku skarżąca dodatkowo wystąpiła z prośbą o pozytywne rozpatrzenie jej sprawy z uwagi na uzasadnione obawy przed represjami z powodu udzielanej pomocy bojownikom w latach 1996-1997. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. Zdaniem Rady ani postępowanie w I instancji, ani też ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu odwoławczym nie wykazały w sposób wystarczający, że wnioskodawczyni może być uchodźcą w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do tego przepisu nadanie wnioskodawczyni statusu uchodźcy uzasadnione byłoby w razie stwierdzenia, że w kraju pochodzenia była ona narażona na prześladowanie z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych, albo też byłaby zagrożona takim prześladowaniem w razie powrotu do kraju pochodzenia. Składając wniosek o nadanie statusu uchodźcy wnioskodawczyni złożyła następujące oświadczenie: "Przyjechałam do Polski dlatego, że chcę spokojnie żyć, spokojnie spać. W moim kraju do mojego domu przychodzili Rosjanie, grozili mi, że jeżeli nadal będą chciała pieniędzy, oni mnie zabiją. Podałam ich do sądu, jednak oni zaczęli przychodzić coraz częściej i grozić mi, że zabiją. Pobili mojego syna, brata, mnie również. (....) " (akta k. 12). Równocześnie wnioskodawczyni stwierdziła, że nie brała udziału w działaniach zbrojnych, nie była zatrzymana, poddawana przemocy, aresztowana lub skazana wyrokiem sądu. Nie należała do żadnej organizacji politycznej, społecznej, wyznaniowej lub etnicznej (akta k. 11). Jako ostatnie miejsce zamieszkania wymieniła wieś w .... Z zeznań podczas wywiadu statusowego oraz przedłożonych kserokopii pism sądowych wynika, że opuściła ona kraj pochodzenia z powodu niestabilnej sytuacji wewnętrznej oraz domniemanego zagrożenia ze strony wojskowych ... oskarżanych o spowodowanie wypadku drogowego. W dniu ... grudnia 2005 roku wnioskodawczyni została ranna w wyniku wypadku drogowego spowodowanego przez pijanych wojskowych .... Wówczas przewieziona do szpitala z urazem głowy podpisała protokół, że wojskowi byli trzeźwi, a wypadek spowodowała awaria samochodu którym jechała. Jednak po trzech tygodniach wnioskodawczyni zgłosiła się do prokuratury i powiedziała o prawdziwych okolicznościach wypadku. W prokuraturze radzono jej żeby lepiej milczała, w końcu otrzymała nazwisko sprawcy wypadku z informacją, że może wystąpić o odszkodowanie do sądu. W tej sytuacji wystąpiła z prośbą o interwencję do Ministra Spraw Zagranicznych ..., do prezydenta ... oraz .... Jednak nie otrzymała żadnej odpowiedzi. W związku z tym wystąpiła do Sądu Rejonowego Republiki ... w ... z pozwem o zadośćuczynienie strat moralnych i materialnych. Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia ... kwietnia 2006 roku Sygn. akt ... uznał jej roszczenia za uzasadnione w pełnym zakresie i polecił przeprowadzić egzekucję z majątku ... organów MSW ... tytułem zadośćuczynienia strat poszkodowanej w wysokości .... oraz ... Podjęte czynności przez komornika okazały się jednakże nieskuteczne i wnioskodawczyni nie otrzymała żadnego zadośćuczynienia. Według przedstawionych kserokopii pism komornik w dniu ... listopada 2006 roku odstąpił od czynności egzekucyjnych w stosunku do dłużnika, ponieważ był on odbiorcą środków z budżetu federalnego i nie posiadał dochodów umożliwiających egzekucję. Wnioskodawczyni potwierdziła, że nie była zatrzymana, aresztowana lub sądzona oraz nie brała żadnego udziału w działaniach zbrojnych. Zeznała, że jej ojciec popierał D. D. i zginął podczas I wojny ... Dodała, że jej syn Z. M. został zatrzymany w 2008 roku w związku z podejrzeniem o kontakty z bojownikami. Po kilku tygodniach został zwolniony bez żadnych dalszych konsekwencji i mieszka obecnie w ... Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że była prześladowana przez władze publiczne z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych. Rada do Spraw Uchodźców podkreśliła, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłanki do nadania statusu uchodźcy, wskazane w Konwencji Genewskiej należy interpretować wąsko, nie nadaje się statusu uchodźcy ze względu na posiadaną narodowość, warunki życia, ani stan przestrzegania praw człowieka w kraju pochodzenia. Jednakże, aby uzyskać status uchodźcy, należy wykazać indywidualny charakter prześladowań lub obaw przed takimi prześladowaniami. Zdaniem Rady wnioskodawczyni nie wykazała również, że jej powrót do kraju pochodzenia wiązałby się z zagrożeniem praw chronionych przez Konwencję Rzymską z 1950 roku. W związku z tym nie występują przesłanki dla udzielenia jej zgody na pobyt tolerowany. Nie ma bowiem żadnych podstaw do twierdzenia, że w kraju pochodzenia mogłoby być zagrożone jej prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, że mogłaby ona zostać poddana torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszona do pracy, pozbawiona prawa do rzetelnego procesu sądowego, albo być ukarana bez podstawy prawnej. Zdaniem Rady postępowanie w sprawie prowadzone było właściwie w oparciu o dostępne możliwości ustalenia stanu faktycznego i odpowiednio zastosowane przepisy zarówno prawa materialnego, jak też postępowania administracyjnego. Wnioskodawczyni miała niczym nieograniczone możliwości przedstawienia wszystkich dowodów w sprawie, a także zgłoszenia dodatkowych żądań lub wniosków między innymi również w odpowiedzi na pismo Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... września 2010 w sprawie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie zgodnie z treścią art. 10 Kpa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy; art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego; art. 80 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całego materiału dowodowego w sprawie. Zarzuciła też naruszenie prawa materialnego: art. 13, 15, 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP z dnia 13 czerwca 2003 r. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa - art. 145 §1 p.p.s.a.). Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Rady do Spraw Uchodźców odpowiada prawu. Rada do Spraw Uchodźców w ramach oceny możliwości przyznania cudzoziemcowi statusu uchodźcy lub jednej z pozostałych form ochrony przewidzianych w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz.1472 ze zm.), zwanej dalej ustawą, prawidłowo oceniła sytuację cudzoziemki. Zgodnie z art.13 ust. 1 ustawy, cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Stosowanie do przepisu art.13 ust.3 ustawy prześladowanie to musi: 1) ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285, z późn. zm.), lub 2) być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania, o których mowa w pkt 1. Prawidłowo zatem Rada do Spraw Uchodźców ustaliła, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy strona nie wykazała w wystarczająco uzasadniony sposób, zobiektywizowany - obawy przed prześladowaniem. Wobec braku wiarygodności zeznań wnioskodawcy, Rada prawidłowo wskazała na niewykazanie istnienia rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu przez cudzoziemca do kraju. W tej sytuacji, w świetle zacytowanego przepisu art. 13 ust.1 i 3 ustawy odmowa nadania statusu uchodźcy jest w pełni uzasadniona. Art. 15 ustawy stanowi, że cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: 1) orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, 2) tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, 3) poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego - i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję stwierdził, że również w tym zakresie odpowiada ona prawu. Odnosząc się do przewidzianych ww. przepisem przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej, Rada do Spraw Uchodźców prawidłowo stwierdziła, że wnioskodawczyni nie jest narażona na prześladowanie ani innego rodzaju represje. Stosownie do art.48 ust. 1 ustawy w przypadku gdy wnioskodawcy lub osobie, w imieniu której wnioskodawca występuje, odmawia się nadania statusu uchodźcy, w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu: 1) ochrony uzupełniającej z przyczyn, o których mowa w art. 15, jeżeli nie sprzeciwiają się temu okoliczności określone w art. 20, albo 2) zgody na pobyt tolerowany z przyczyn, o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a, jeżeli nie istnieją okoliczności uzasadniające udzielenie ochrony uzupełniającej i nie sprzeciwiają się temu okoliczności określone w art. 97 ust. 1a. Wobec odmowy przyznania cudzoziemce statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej w następnej kolejności należało rozważyć, czy nie zachodzą przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany w RP zgodnie z art. 97 ust.1 pkt 1 lub 1 a ustawy, co Rada prawidłowo uczyniła. Art. 97 ust. pkt 1 i 1 a stanowi, że cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jego wydalenie: 1) mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, w którym mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.; 1a) naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11), w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Sąd podziela stanowisko Rady, że cudzoziemka nie uwiarygodniła w wystarczający sposób, że ze względu na swoje działania byłby w konsekwencji wydalenia do ... narażona na ww. naruszenia praw człowieka. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego – przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie w świetle brzmienia art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP kwestią kluczową jest obawa przed prześladowaniem. Jednak zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego "obawa prześladowania musi mieć charakter uzasadniony. Uchodźcą jest osoba, która żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem. Nie wystarcza zatem subiektywne przekonanie o stanie zagrożenia, gdyż przekonanie musi być uzasadnione sytuacją obiektywną. Ubiegający się o status uchodźcy powinien wykazać, że powrót do kraju pochodzenia może narazić go na prześladowania" (wyrok NSA z dnia 14 lipca 1999 r., sygn. akt V S.A. 119/99). W innym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny kładzie nacisk na uzasadniony charakter tych obaw: podstawową przesłanką decydującą o możliwości uzyskania statusu uchodźcy jest "uzasadniona" obawa przed prześladowaniem po stronie Aplikującego. Obawa jest odczuciem subiektywnym, bezpośrednio nie poznawalnym i niemożliwym do zweryfikowania" (wyrok NSA z dnia 18 marca 2002 r., sygn. akt V S.A. 3685/00). Powyższe podejście odpowiada stanowisku Wysokiego Komisarza ONZ do Spraw Uchodźców wyrażonemu w podręczniku pt. "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" (Genewa 1992, s. 20). Wymienione przez nią przyczyny opuszczenia kraju pochodzenia takie jak domniemane zagrożenie ze strony wojskowych ... sprawców wypadku drogowego, czy też niestabilna sytuacja wewnętrzna w kraju pochodzenia, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy dla stwierdzenia występowania uzasadnionych obaw przed indywidualnymi prześladowaniami z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej. Uznaje on, że pojęciu "obawy" - która jest stanem umysłu i elementem subiektywnym - towarzyszy określenie "uzasadniona". Oznacza to, że nie tylko stan uczuć osoby zainteresowanej decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Termin "uzasadniona obawa" łączy zatem element subiektywny i obiektywny - oba muszą być brane pod uwagę w procedurze ustalania, czy istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem. Tymczasem z materiałów dostępnych organom orzekającym wynika, że w przypadku wnioskodawczyni brak jest podstaw do twierdzenia, że jest ona narażona na prześladowania w rozumieniu cyt. ustawy, nie istnieje też ryzyko obawy o naruszenie praw zagwarantowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Należy podkreślić, że wnioskodawczyni nie była bezpośrednio zagrożona żadnymi represjami ze strony władz publicznych. Nigdy nie była zatrzymana, więziona lub oskarżona o współpracę z bojownikami. Domniemane zagrożenia ze strony wojskowych ... sprawców wypadku należy uznać za nieuzasadnione w świetle wyroku Sądu Rejonowego z dnia ... kwietnia 2006 roku Sygn. akt ..., który uznał jej roszczenia za uzasadnione w pełnym zakresie. Natomiast brak egzekucji roszczeń nie wynikał z działań sprawców, lecz z braku właściwych przepisów prawa kraju pochodzenia. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała wiarygodnie, że w wyniku prowadzonego postępowania sądowego była poddawana przemocy lub represjom ze strony przedstawicieli władz państwowych. Opuściła kraj pochodzenia legalnie bez żadnych przeszkód na podstawie ważnego paszportu wydanego w 2008 roku i nie miała żadnych problemów w podróży przez terytorium .... Sąd stwierdził również, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Stan faktyczny sprawy został ustalony po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a dowody zebrane w sprawie zostały wnikliwie i prawidłowo ocenione. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.