V SA/Wa 2298/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Barbara Mleczko - Jabłońska, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Joanna Pietraś - Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2007r. nr [...] Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w wyniku złożenia przez J. K. (zwanego dalej: "Skarżącym"), wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z [...] marca 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżący 3 stycznia 2007 r. złożył wniosek "o umorzenie należności objętych decyzją ZUS NKP [...] z [...] maja 1999 r. i zawieszenie egzekucji w całości". W uzasadnieniu wniosku stwierdził, iż wbrew twierdzeniom zawartym w decyzji nigdy nie był zobowiązany do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne enumeratywnie w niej wskazanych o czym informował ZUS wielokrotnie, od 15 listopada 1991 r. do 31 maja 1999 r. był pracownikiem PPHU "F." C.". Zakład decyzją z [...] marca 2007 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74; zwanej dalej: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03-05.1996 r., 10.1996 r. - 01.1998 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu przytoczył przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s., określający przypadki, w których ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek oraz powołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiący o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Odnosząc się do żądania Skarżącego, iż Zakład nie powinien żądać od niego zapłaty składek za ww. okres, gdyż w okresie od listopada 1991 r. do maja 1999 r. był pracownikiem w firmie PPHU "F. w C., wyjaśnił, że w aktach PPHU "F." brak jest dokumentów potwierdzających zgłoszenie Skarżącego do ubezpieczenia społecznego jako pracownika. Podał także, że 20 maja 1999 r. Skarżący zwrócił się z wnioskiem o rozłożenie zaległości z tytułu składek na raty. Decyzją z [...] maja 1999 r. Zakład wyraził zgodę na spłatę zaległości z tytułu nieopłaconych składek na kwoty miesięcznych rat. Od powyższej decyzji Skarżący miał prawo wnieść odwołanie do Sądu Okręgowego w Ł. w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Z uwagi na brak wpłat układ ratalny został zerwany o czym Skarżący został poinformowany pismem z 16 lipca 2001 r. Skarżący 19 kwietnia 2002 r. złożył pozew o ustalenie, że nie ciążył na nim obowiązek regulowania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego w okresie od 15 listopada 1991 r. do 31 maja 1999 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wydał w tej sprawie postanowienie, na które wniósł Skarżący zażalenie. Postanowieniem z 29 kwietnia 2003 r. sygn. akt III Auz 77/03 Sąd Apelacyjny w Ł. ww. zażalenie oddalił. Zakład wskazał, iż wnioskodawca posiada majątek nieruchomy. W celu zabezpieczenia należności dokonano wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do Skarżącego i w związku z tym istnieje możliwość dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki. Natomiast z uwagi na to, że przez pewien okres nie osiąga Skarżący dochodów z tytułu zatrudnienia nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne. W związku z tym, brak jest podstaw do umorzenia zaległości w trybie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zdaniem Zakładu w sytuacji Skarżącego nie zachodzą również okoliczności uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ponieważ obecny brak uzyskiwania dochodów, nie oznacza, że w przyszłości sytuacja ta nie ulegnie zmianie i Skarżący będzie dysponował środkami z których spłaci zadłużenie. Wskazał także, że Skarżący obecnie otrzymuje pomoc materialną od usamodzielnionych synów, więc można uznać, że nie pozostaje bez środków do zaspokojenia niezbędnych środków życiowych. Odnosząc się do informacji Skarżącego, że jego syn wymaga całodobowej opieki, gdyż nie jest zdolny do samodzielnego życia i wspólnie z żoną sprawuje nad nim opiekę, co jest przyczyną nie podejmowania pracy zarobkowej, Zakład stwierdził, iż Skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego ten fakt. Zakład stwierdził ponadto, iż posiadanie zadłużenia z innych źródeł u innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na dochodzone roszczenia przez Zakład, natomiast fakt posiadania rozdzielności majątkowej z żoną także nie daje podstawy do umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 27 marca 2007 r. Skarżący złożył wniosek m.in. o wykreślenie hipoteki Zakładu obciążającej nieruchomość stanowiącą własność żony, podniósł, iż jego zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego "faktycznie nie istnieje", ponieważ składał deklaracje zgodne z informacjami US i dochodzi swoich racji przed WSA w Ł. oraz wyjaśnił, iż chce wznowić działalność gospodarczą na - etatu ze względu na stan zdrowia, a warunkiem wznowienia działalności będzie brak zadłużenia wobec ZUS i US. Prezes Zakładu decyzją z [...] czerwca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji powołał się na przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. i wyjaśnił, że zadłużenie, które figuruje na koncie Skarżącego podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Wyjaśnił, iż wniosek Zakładu o obciążenie hipoteką przymusową nieruchomości z 21 grudnia 1998 r. (wpisany do zbioru przez Sąd 25 stycznia 1999 r.) był zgodny z prawem, natomiast umowa działu majątku nabytego na prawach małżeńskiej wspólności majątkowej ustawowej sporządzonej 27 listopada 2006 r., a więc po dokonanym wpisie. Zgodnie z art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Zakład jako wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swoich wierzytelności z tej nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością. W związku z tym, nie można stwierdzić, że należności Skarżącego są całkowicie nieściągalne i umorzyć ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, iż Skarżący jest osobą, która mimo problemów zdrowotnych może wykonywać pracę zarobkową i osiągać z tego tytułu dochody, tak więc brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia. W skardze z 21 lipca 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, Skarżący wniósł o to by Zakład ponownie rozpatrzył jego wniosek o umorzenie należności z 3 stycznia 2007 r. W opinii Skarżącego obie wydane w sprawie decyzje tj. z [...] marca i [...] czerwca 2007 r. poruszają sprawy całkowicie niezwiązane z jego roszczeniami zawartymi we wniosku z 3 stycznia 2007 r. W skardze zakwestionował istnienie zadłużenia, ponieważ w okresie za jaki Zakład naliczył składki na ubezpieczenie społeczne Skarżący pracował w innej firmie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał, że skarga jest zasadna, ponieważ organ merytorycznie rozpoznał żądanie nie objęte wnioskiem Skarżącego. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy wnioskodawca pismem z 3 stycznia 2007 r. (k. 21 akt adm.) jasno wskazał, że żąda umorzenia należności składkowych za okres od 15 listopada 1991 r. do 31 maja 1999 r., ponieważ w tym okresie był pracownikiem PPHU "F." w C. i za ten okres nie był zobowiązany do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, o czym informował Zakład pismem z 2 lutego 2007 r. (k. 29 akt adm.) także w toku prowadzonego postępowania. Ponadto w samej treści wniosku z 3 stycznia 2007 r. brak jest jakichkolwiek stwierdzeń, które sugerowałyby, że Skarżący wnosi o umorzenia zaległych składek z przyczyn materialnych. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że organ winien wydać decyzję ustalającą istnienie należności, a nie merytoryczną decyzję dotyczącą umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. Żądanie Skarżącego było jasne, gdyż kwestionuje istnienie zaległości i w takim zakresie winno być wszczęte postępowanie z wniosku Skarżącego. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Dopiero po ustaleniu istnienia zaległości organ może przystąpić do umorzenia istniejących zaległości. Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Należy przypomnieć, że podstawową zasadą postępowania administracyjnego jest zasada związania żądaniem strony w przypadku wszczęcia postępowania na skutek wniosku strony. Zgodnie z zasadą wyrażoną przez orzecznictwo NSA treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek, obowiązkiem organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony. (por. wyrok z 24 lipca 2001r. sygn. akt IV SA 1091/99 "LEX" 78924). Mając na uwadze powyższe podnieść należy, że o ile żądanie Skarżącego zawarte we wniosku inicjującym postępowanie z 3 stycznia 2007 r. nie było dla organu jasne, to organ - kierując się zasadami postępowania administracyjnego wynikającymi z art. 7, 8 i 9 k.p.a. - winien wezwać Skarżącego do jednoznacznego wyjaśnienia, czy żąda umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne z powodów materialnych, czy też kwestionuje zasadność ich dochodzenia przez Zakład jako nienależnych w ogóle. Takich czynności organ nie przedsięwziął i samodzielnie uznał, iż Skarżący wnosi o umorzenie składek ze względów materialnych na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., co jak wyjaśniono wyżej i co podniesiono w skardze było błędne. Natomiast rozpoznanie sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 u.s.u.s. bez wniosku zainteresowanego w tym zakresie narusza przepis art. 61 § 1 k.p.a. Bezsprzeczne jest bowiem, że Skarżący nie wnosił o umorzenie należności na tej podstawie, brak jest również postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu w tym zakresie. Wskazane wyżej powody powodują, że należało uchylić obie decyzje zarówno z [...] marca 2007 r., jak również z [...] czerwca 2007 r., bowiem nie powinny być wydane w tym przedmiocie. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Zakład ustali w pierwszej kolejności, jaka jest istota żądania wniosku Skarżącego. O ile wniosek Skarżącego zmierza do zakwestionowania zasadności obciążenia Skarżącego przez Zakład należnościami z tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, rozstrzygnie w pierwszej kolejności decyzją ostateczną tą kwestię. Natomiast rozstrzygnięcie w kwestii ewentualnego umorzenia należności podejmie w dalszej kolejności w zależności od wyniku postępowania ustalającego zobowiązania Skarżącego względem Zakładu. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu.