V SA/Wa 23/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi D. W."W." na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... października 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; - uchyla zaskarżone postanowienie - D. W. (zwany dalej: Skarżącym) ... grudnia 2002 r. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu towar w postaci ..., deklarując jego koreańskie pochodzenie i stawkę celną konwencyjną. Do zgłoszenia celnego załączył m.in. świadectwo pochodzenia z ... października 2002 r. Po zwolnieniu towaru, w ramach kontroli postimportowej ustalono, że przedstawiony przez importera do odprawy celnej certyfikat nie stanowi prawidłowego dowodu pochodzenia. Mając na uwadze wyniki przeprowadzonej kontroli Naczelnik Urzędu Celnego ... w W. postanowieniem z ... września 2003 r. wszczął z urzędu postępowanie celno-podatkowe w sprawie obliczenia kwoty długu celnego należnego za towar objęty ww. zgłoszeniem celnym, a następnie decyzją z ... marca 2004 r. uznał ww. zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie kraju pochodzenia, zastosowanej stawki celnej i określił ponownie prawidłową kwotę długu celnego oraz należności podatkowe. Od powyższej decyzji Skarżący nie złożył odwołania. Skarżący pismem z ... kwietnia 2004 r. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną, powołując się na nowe okoliczności faktyczne i dowody nie znane organowi w dniu wydania decyzji. Naczelnik Urzędu Celnego ... w W. wznowił z urzędu postępowanie, a po przeprowadzeniu postępowania dowodowego we wznowionym postępowaniu, ... grudnia 2005 r. wydał decyzję, którą odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z ... marca 2004 r. Następnie Skarżący ... grudnia 2005 r. złożył pismo skierowane do Dyrektora Izby Celnej w W., w którym nawiązał do decyzji z ... grudnia 2005 r. Pismem z ... maja 2005 r., po wezwaniu organu II instancji do sprecyzowania podania, Skarżący wyjaśnił, iż żąda zmiany decyzji ostatecznej z ... grudnia 2005 r. w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. Z uwagi na powyższe żądanie, Dyrektor Izby Celnej w W. przekazał wniosek Skarżącego do załatwienia Naczelnikowi Urzędu Celnego ... w W., który – po rozpatrzeniu wniosku z ... grudnia 2005 r. – decyzją z ... października 2006 r. odmówił uchylenia decyzji z ... grudnia 2005 r. w oparciu o art. 2651 § 1 Kodeksu celnego. Decyzja ta została wysłana do Skarżącego na adres wskazywany przez niego w postępowaniu. ... października 2006 r. przesyłka zawierająca ww. decyzję wróciła do organu z adnotacją na kopercie świadczącą o jej dwukrotnym awizowaniu. Dalej, z akt wynika, iż ... lutego 2008 r. Skarżącemu udostępniono w siedzibie urzędu akta sprawy i wydano fotokopię decyzji z ... października 2006 r. Następnie, ... lutego 2008 r. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji z ... października 2006 r. żądając jej uchylenia. W odrębnym piśmie złożonym w tym samym dniu wskazała zaś, że do dnia dzisiejszego nie doręczono mu oryginału decyzji z ... października 2006 r. Podniósł, iż w ten sposób pozbawiono go możliwości zapoznania się z treścią tej decyzji i wniesienia odwołania. Z ostrożności wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. orzeczenia z ... października 2006 r. Postanowieniem z ... maja 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w W. na podstawie art. 162 § 1 i 2 oraz art. 163 § 3 Ordynacji podatkowej odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego ... w W. z ... października 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że składając wniosek o przywrócenie uchybionego terminu Skarżący nie przedstawił faktów uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu tego terminu, a więc nie spełnił jednej z przesłanek z art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Ogólnikowe żądanie wyrażone przez Skarżącego, pozbawione szerszego uzasadnienia, nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. To na Skarżącym ciąży obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przywróceniem terminu. Organ celny nie dokonuje żadnych ustaleń faktycznych w takiej sprawie. Dyrektor Izby wskazał również, że wniosek o przywrócenie terminu winien być złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a Skarżący tego terminu nie dochował. Skoro bowiem podnosi, że nie doręczono mu oryginału decyzji, a ... lutego 2008 r. zapoznawał się z aktami sprawy i wydano mu kopię decyzji z 4 października 2006 r., to należy przyjąć, iż do ... lutego 2008 r. winien był wystąpić z rozpatrywanym wnioskiem. Wniosek ten został zaś złożony ... lutego 2008 r., a więc po terminie z art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, a to również uzasadnia odmowne jego załatwienie. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z ... maja 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, że odwołanie z ... lutego 2008 r. od decyzji z ... października 2006 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia. W uzasadnieniu tego postanowienia organ odwoławczy podał, iż decyzję z ... października 2006 r. doręczono Skarżącemu ... października 2006 r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpatrzeniu skargi Skarżącego z 16 czerwca 2008 r. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z ... maja 2008 r. – wyrokiem z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1785/08 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 162 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd zaznaczył, że choć przedmiotem skargi Skarżący uczynił postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, to jednak badając to orzeczenie pod względem zgodności z przepisami prawa, Sąd nie mógł pominąć w swojej ocenie prawidłowości doręczenia Skarżącemu decyzji z ... października 2006 r. Sąd zauważył, iż decyzja z ... października 2006 r. została wysłana do Skarżącego ... października 2006 r. ...października 2006 r. przesyłka została awizowana z uwagi na zamknięte mieszkanie, a ...października 2006 r. przesyłkę awizowano powtórnie. Zwrot do nadawcy na skutek niepodjęcia przesyłki przez adresata nastąpił ... października 2006 r. Na dowodzie potwierdzenia odbioru załączonym do tej korespondencji umieszczono jedynie zapis: "zwrot nie podjęto w terminie ..." i podpis doręczyciela. W dokumencie tym nie podano gdzie pozostawiono awizowaną przesyłkę oraz czy i gdzie pozostawiono zawiadomienie o tym dla adresata. Pomimo braku tych informacji organy celne przyjęły, że decyzja z ... października 2006 r. została skutecznie doręczona Skarżącemu w trybie tak zwanego doręczenia zastępczego wynikającego z art. 150 Ordynacji podatkowej. Sąd podkreślił, że skuteczne doręczenie pisma w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej uwarunkowane zostało od spełnienia dwóch przesłanek – złożenia pisma na czas określony w tym przepisie np. w placówce pocztowej oraz pozostawienia przez doręczyciela zawiadomienia dla adresata o miejscu złożenia pisma. Jedynie doręczenie zgodne z przepisami Ordynacji podatkowej wywołuje skutki prawne przewidziane w Ordynacji podatkowej. W przypadku błędnego doręczenia czynność ta jest bezskuteczna. Dla uznania więc, że decyzja została skutecznie doręczona stronie w trybie omawianego art. 150, konieczne jest wykazanie przez organ administracji, że Urząd Pocztowy zawiadomił stronę w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może pismo odebrać. Okoliczności te powinny być potwierdzone podpisem doręczyciela. W sytuacji, gdy potwierdzenie odbioru nie zawiera żadnej informacji w tym przedmiocie, istnieją wątpliwości, czy takie powiadomienie zostało adresatowi pisma w ogóle pozostawione. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, iż nie można zgodzić się z organem co do skutecznego doręczenia Skarżącemu w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej decyzji z ... października 2006 r. Na podstawie dowodu potwierdzenia odbioru, a także koperty, w której ww. decyzję wysłano nie można bowiem ustalić, czy adresat przesyłki otrzymał zawiadomienie o umieszczeniu korespondencji organu na okres 14 dni w placówce pocztowej (czy urzędzie gminy). Nie zostały więc spełnione wymogi wynikające z art. 150 § 1a i 2, ważne dla prawidłowego jego zastosowania i przyjęcia fikcji doręczenia. Brak pełnej, wymaganej od doręczyciela przesyłki informacji (na zwrotnym poświadczeniu odbioru) musi skutkować zakwestionowaniem tego doręczenia. W tej sytuacji należało przyjąć, iż wniosek Skarżącego z ... lutego 2008 r. o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od ww. orzeczenia jest bezprzedmiotowy. Termin ten może być liczony tylko od dnia, w którym nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji stronie, a to w sprawie nie miało miejsca. Tym samym sprawa wszczęta wnioskiem Skarżącego z ... lutego 2008 r. o przywrócenie uchybionego terminu winna być zakończona decyzją o umorzeniu postępowania. Wydanie postanowienia w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej, wobec braku uchybienia terminu, należy w takim przypadku uznać za wadliwe. Sąd w konkluzji uznał, iż z uwagi na zakwestionowanie skuteczności doręczenia decyzji z ... października 2006 r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, decyzja ta winna być ponownie wysłana do strony celem jej prawidłowego doręczenia i wprowadzenia do obrotu prawnego. Po jej otrzymaniu strona ma prawo do złożenia odwołania. Czternastodniowy termin na wniesienie odwołania rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia decyzji stronie i w tym terminie środek zaskarżenia winien być złożony. W wyniku ponownego rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z ... października 2009 r. nr ... odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na powyższe postanowienie Skarżący do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył skargę z ... grudnia 2009 r. wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, że zostało wydane z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej poprzez ponowne rozpoznanie prawomocnie zakończonego postępowania z wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z ... października 2006 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie powołując argumenty faktyczne i prawne jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a.; sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenia art. 153 p.p.s.a. W myśl art. 153 p.p.s.a. – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia – oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ponadto ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Nieprzestrzeganie przepisu art. 153 p.p.s.a. podważałoby obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji. (por. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 219-225). Wobec powyższego podkreślić należy, że zarówno organ administracji jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Ocena prawna o której mowa jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, a więc traci moc wiążącą jedynie w przypadku: zmiany ustawy, zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy lub po wzruszeniu orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż zaskarżone postanowienie naruszyło art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany prawa, ani do zmiany istotnych okoliczności sprawy, czy też wzruszenia wyroku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1785/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 22 stycznia 2009 r. uchylając postanowienie z ...maja 2008 r. wyraźnie wskazał, że "wniosek Skarżącego z ... lutego 2008 r. o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od ww. orzeczenia jest bezprzedmiotowy, bowiem termin z art. 233 § 2 nie został naruszony. Termin ten może być liczony tylko od dnia, w którym nastąpiło skuteczne – zgodnie z przepisami – doręczenie decyzji stronie, a to w sprawie nie miało miejsca. Tym samym sprawa wszczęta wnioskiem Skarżącego z ... lutego 2008 r. o przywrócenie uchybionego terminu winna być zakończona decyzją o umorzeniu postępowania. Wydanie postanowienia w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej, wobec braku uchybienia terminu, należy w takim przypadku uznać za wadliwe. (...) Z uwagi na zakwestionowanie skuteczności doręczenia decyzji z ... października 2006 r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, decyzja ta winna być ponownie wysłana do strony celem jej prawidłowego doręczenia i wprowadzenia do obrotu prawnego. Po jej otrzymaniu strona ma prawo do złożenia – w przewidzianym do tego terminie – odwołania". Zatem Sąd zawarł w powyższym wyroku jednoznaczną opinię, że organ winien decyzję Naczelnika Urzędu Celnego ... w W. z ... października 2006 r. doręczyć Skarżącemu, a postępowanie z wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z ... października 2006 r. winno zostać umorzone. Organ celny nie wykonał powyższych wytycznych Sądu i nie dopełnił opisanych wyżej czynności. Tym samym organ celny w istocie zakwestionował prawidłowość dokonanej w uzasadnieniu wyroku z 22 stycznia 2009 r. wykładni prawnej i faktycznej, a to mógł uczynić jedynie w drodze złożenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, której nie wniósł. W sytuacji zaś uprawomocnienia się wyroku z 22 stycznia 2009 r. obowiązkiem organu było działanie zgodne z wykładnią Sądu dokonaną tym wyrokiem. Powyższe uchybienia są wystarczającymi, aby uznać wadliwość zaskarżonego postanowienia i wyeliminować je z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić nadal aktualne oceny prawne i wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1785/08 zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 p.p.s.a. – orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Sąd nie orzekł o zasądzeniu kosztów postępowania sądowego, z uwagi na brak stosownego wniosku Skarżącego (art. 210 § 1 p.p.s.a.).