V SA/Wa 2306/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz I. S. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 12 grudnia 2006 r. I. S. złożyła wniosek o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy za rok 1999 i 2000. Podniosła, że w przedmiotowym okresie przebywała na urlopie wychowawczym i nie wiedziała, że ma obowiązek opłacania składek. Wskazała, iż bardzo długi okres braku reakcji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Zakład") może sugerować chęć świadomego zwiększenia swojego przychodu poprzez doliczenie odsetek, które na dzień dzisiejszy znacznie przekraczają należność główną. Zaznaczyła, iż w chwili obecnej jej rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia męża. Skarżąca podkreśliła, iż brak umorzenia odsetek doprowadzi do konieczności likwidacji działalności gospodarczej z powodów finansowych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Zakład odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 12.849,00 zł. W uzasadnieniu Zakład przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej jako: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, wyjaśniając, iż w przypadku wnioskodawczyni nie istnieje przypadek całkowitej nieściągalności należności, jak również nie zostały spełnione wymogi określone w 28 ust. 3a u.s.u.s. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, iż u.s.u.s. przewiduje możliwość umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sytuacje, w których możliwe jest umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Prezes Zakładu uznał, iż skarżąca nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję I. S. wniosła o jej uchylenie, zarzucając Prezesowi Zakładu wadliwość prowadzonego postępowania dowodowego polegającą na nierozpatrzeniu wszystkich złożonych przez nią dokumentów. Dodatkowo skarżąca podniosła, iż Zakład powinien wezwać ją do zapłaty należności już co najmniej w 2002 r., ale z niewiadomych względów tego nie uczynił. Tym samym doszło do olbrzymiego wzrostu należności odsetkowej, który nie jest zawiniony przez ubezpieczoną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2007 r. została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 30 kwietnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, który nie został podpisany przez wnoszącą. Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa – podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej jako: "k.p.a.". Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa – np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 k.p.a. "podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego (...)". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został podpisany przez wnoszącą. Organ odwoławczy nie wezwał strony, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia) do usunięcia braku i wniosek rozpoznał, mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę uznano za zasadny. Kwestia ta może jednak stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu, dopiero w przypadku spełnienia wymagań formalnych wynikających z treści art. 63 § 3 k.p.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a.