V SA/Wa 2330/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. W. D., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi wniesionej do WSA przez A. W. (zwanego dalej skarżącym) jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2011 r. (sygn. akt: [...]), utrzymująca w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2010r. (sygn. akt: [...]) odmawiającą nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i odmawiającą udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: A. W., obywatel [...], deklarujący narodowość [...], złożył w dniu [...] czerwca 2010 r. wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczpospolitej Polskiej. Po rozpatrzeniu wniosku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją nr [...] z dnia 25 [...] sierpnia 2010 r. odmówił nadania wnioskodawcy statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej i postanowił o wydaleniu z terytorium Rzeczpospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany. Organ pierwszej instancji, rozpatrując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał, iż nie ma wątpliwości, że w [...] dochodzi do aktów przemocy dokonywanych przez członków radykalnych ugrupowań, których ofiarami staje się ludność chrześcijańska. Co więcej, zdarza się, że przybierają one bardzo drastyczny charakter. Zdaniem organu rozpatrującego sprawę było również prawdopodobne, iż w marcu 2010 r. doszło do kolejnej napaści na chrześcijan, tak jak opisał skarżący w przesłuchaniu statusowym. Nie ma jednak pewności, w jakim charakterze A. W. uczestniczył w powyższych wydarzeniach oraz jakie konsekwencje groziły mu w związku z domniemanym udzieleniem pomocy chrześcijanom. Wnioskodawca zeznał, iż muzułmanie, którzy zorganizowali atak na rodzinę chrześcijańską, grozili mu śmiercią, a dzień po opisywanych wydarzeniach napastnicy mieli przyjść do domu skarżącego oraz zabić jego brata. Organ I instancji uznał jednak, że okoliczności faktyczne wskazują, iż nie zostały w wystarczającym stopniu uwiarygodnione takie elementy, które pozwalałyby uznać skarżącego za osobę, wobec której organy władzy publicznej w [...] bądź inne podmioty wymienione w art. 16 ust. 1 pkt. 2-3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miałyby zamiar podjąć akcję o charakterze prześladowania z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej w kraju pochodzenia. Od tej decyzji wnioskodawca, poprzez swojego pełnomocnika, odwołał się do Rady do Spraw Uchodźców. Rada do Spraw Uchodźców uznała za wskazane przeprowadzenie dodatkowego przesłuchania Wnioskodawcy na okoliczność zagrożenia wynikającego z udzielenia ochrony rodzinie chrześcijan zamieszkujących w sąsiedztwie, ostatecznie kierując za pośrednictwem pełnomocnika szereg zapytań do skarżącego, a następnie wydała decyzję, w której utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że wg opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z marca 2010 roku sytuacja bezpieczeństwa w [...] jest różna w zależności od regionu. Zamachy bombowe zdarzają się także w [...],[...] i [...] - stolicy [...], a ich liczba rośnie. Napięcia między społecznością sunnicką i szyicką także często doprowadzają do ataków na miejsca kultu lub wyznawców rywalizujących odłamów islamu, a w [...] sporadycznie dochodzi do zamieszek organizowanych przez uchodźców z Indii. Przemoc na tle religijnym jest powszechna w wielu częściach [...], zwłaszcza w [...],[...],[...],[...] oraz na obszarach północnych. Organ wskazał jednakże, że organ I instancji słusznie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności swojej obawy przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził ponadto, że w sprawie nie ma też podstaw, w świetle art. 16 ustawy, do przypisania władzom kraju pochodzenia odpowiedzialności za ewentualne zagrożenie dla skarżącego, ponieważ nie wystąpił on o stosowną ochronę twierdząc, że policja była z napastnikami, którzy napadli na mieszkającą w sąsiedztwie rodzinę o wyznaniu chrześcijańską, w obronie której wystąpił. W późniejszym przesłuchaniu A. W. podał, że policja została wezwana i po jej przyjeździe napastnicy odstąpili. Na podstawie informacji zawartych w materiale dowodowym, należy stwierdzić, iż nie ma wątpliwości, że w [...] dochodzi do aktów przemocy dokonywanych przez członków radykalnych ugrupowań, których ofiarami staje się ludność chrześcijańska. W drugim przesłuchaniu skarżący podał, że razem z bratem pomogli uciec prześladowanej rodzinie. Następnego dnia, gdy skarżący w tym czasie miał przebywać w szkole, do jego mieszkania mieli przyjść ci sami ludzie i zastrzelić brata. Matka ostrzegła skarżącego o grożącym niebezpieczeństwie i od tego czasu zaczął się ukrywać. Najpierw wyjechał do odległego miasta, gdzie został jednak odnaleziony, a następnie za 1500 euro został przewieziony do Polski. W opinii Rady, o ile opis zajścia z rodziną chrześcijan mógł mieć miejsce w rzeczywistości, to dalsze, przedstawione przez skarżącego opisy wydarzeń budzą poważne wątpliwości co do ich prawdziwości. Organ zwrócił też uwagę, że A. W. nie zwrócił się o ochronę do miejscowych władz bezpośrednio po przyjeździe do Polski, a wyjaśnienie tego faktu przez skarżącego w przesłuchaniu Rada uznała za niewiarygodne. Ponadto Rada wzięła pod uwagę fakt, że skarżący nie jest chrześcijaninem, lecz jest muzułmaninem, mógł tym samym dokonać tzw. ucieczki wewnętrznej w rozumieniu art. 18 ust 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w Rzeczpospolitej Polskiej, osiedlając się bez przeszkód w innej części [...]. W konkluzji Rada do Spraw uchodźców uznała za słuszną odmowę nadania statusu uchodźcy, przy czym kluczowe znaczenie miała w tym względzie niska wiarygodność skarżącego. Rada do Spraw Uchodźców nie stwierdziła również, aby w przypadku skarżącego istniało ryzyko doznania poważnej krzywdy w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ rozważał natomiast przesłankę wymienioną w art. 15 pkt 2, tj. rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, przyznając, że w kraju pochodzenia dochodzi do aktów, które noszą znamiona tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Niemniej jednak organ II instancji podkreślił, że samo występowanie tego typu zjawisk nie jest wystarczające dla przyznania ochrony, dodatkowo koniecznym jest wykazanie, ze wnioskodawca ze względu na swoją zindywidualizowaną sytuację może być narażony na takie traktowanie. Odnosząc się do zindywidualizowanej sytuacji wnioskodawcy (zwłaszcza w kontekście jego niskiej wiarygodności), organ stwierdził, że brak jest wystarczających podstaw do przyjęcia, że skarżący byłby narażony na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Odnośnie do przesłanki wymienionej w art. 15 pkt 3 stwierdzono ponadto, że obecnie w [...] nie istnieje międzynarodowy konflikt zbrojny. Sporne jest natomiast istnienie obecnie wewnętrznego konfliktu zbrojnego w kraju pochodzenia. Nawet jednak jeśli założyć, że taki konflikt ma miejsce, to jest on ograniczony jedynie do części [...] - przede wszystkim przy granicy z [...] i nie dotyczy skarżącego, który zamieszkiwał w [...]. Przesłanka z art. 15 pkt 3 ustawy również więc nie powinna znaleźć – zdaniem organu - zastosowania w stosunku do A. W.. Rada do Spraw Uchodźców podzieliła również stanowisko organu I instancji, iż w przypadku skarżącego nie zaszły przesłanki uzasadniające udzielenie mu ochrony uzupełniającej w rozumieniu art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Ponadto w ocenie Rady do Spraw Uchodźców skarżący w przypadku powrotu do kraju pochodzenia nie znajdzie się w sytuacji rzeczywistego ryzyka wystąpienia zagrożeń wymienionych w artykule 97 ust. 1 pkt 1 i 1a ww. ustawy (udzielenie zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), zasadnym zatem było orzeczenie o jego wydaleniu. Skarżący wniósł skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2011 r. (sygn. akt: [...]), utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2010 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie przepisów procedury administracyjnej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. : • art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960, nr 30, poz. 168 ze zm., dalej: kpa), poprzez niepodjęcie przez Radę do Spraw Uchodźców (dalej: organ) wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; • art. 50 § 2 i 3 kpa poprzez jego niezastosowanie tj. poprzez niedołożenie starań aby wezwanie do udzielenia odpowiedzi na pytania organu nie było uciążliwe oraz poprzez nieprzeprowadzenie przesłuchania skarżącego w miejscu jego pobytu; • art. 77 § 1 kpa, poprzez niedopełnienie ciążącego na organie administracji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego; • art. 80 kpa, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co miało wpływ na ocenę okoliczności sprawy w oparciu o niepełny materiał dowodowy; • art. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1472 - t. jedn. ze. zm., dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. przez błędne przyjęcie, że ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony nie jest lex specialis w stosunku do kpa; • art. 11 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego niezastosowanie, tj. poprzez wezwanie mojego pełnomocnika do przetłumaczenia na język polski dokumentów będących dowodem w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy; • art. 43 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. nieprzesłuchanie w celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: • art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i uznanie jakoby w moim przypadku nie zachodziła uzasadniona obawa przed prześladowaniem; • art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, wskutek twierdzenia jakoby nie istniało ryzyko doznania przeze mnie poważnej krzywdy; • art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i błędne przyjęcie, że wydalenie do [...] nie naruszy mojego prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz nie może narazić mnie na tortury albo na nieludzkie lub poniżające traktowanie. W uzasadnieniu skargi wskazano na naruszenie przepisu art. 43 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. nieprzesłuchanie skarżącego w celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślono ponadto, że nigdy nie doszło do przeprowadzenia przesłuchania skarżącego przez Radę do Spraw Uchodźców, na które to organ powołuje się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarzucono ponadto, że organ stwierdził, iż skarżący mógł dokonać tzw. ucieczki wewnętrznej (w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony) osiedlając się bez przeszkód w innej części [...]. Podniesiono jednakże, że taka ucieczka wewnętrzna została przez skarżącego dokonana - o czym wspominał w przesłuchaniu przed organem I instancji. Przeniósł się on bowiem do miasta [...] oddalonego o ok. 250 km od jego rodzinnego miasta [...]. Jednakże i tam był poszukiwany przez muzułmanów, dlatego też musiał uciekać z kraju. Wskazano ponadto, że organ uważa, iż spornym jest fakt istnienia obecnie wewnętrznego konfliktu zbrojnego w [...]. Tym samym jest to kolejny dowód na to, iż organ niewystarczająco zbadał sytuację w kraju pochodzenia skarżącego, gdyż konflikt taki niewątpliwie istnieje. Organ stwierdził też, że skarżący mieszkał w [...]. Nie jest to prawdą, gdyż przed ucieczką z kraju mieszkał w miejscowości [...] w prowincji [...], a później uciekł do miejscowości [...]. Na marginesie skargi wspomniano ponadto, iż [...] to miasto położone w [...], a nie w [...]. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. , sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś , Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sąd uznał bowiem, rozpoznając niniejszą sprawę, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zastosowanie mają, oprócz przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2009 r. , Nr 189, poz. 1472 z p. zm., zwanej dalej ustawą) - zgodnie z zapisem art. 4 ustawy - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z p. zm. – zwany dalej k.p.a.), albowiem do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa ta nie stanowi inaczej. Zgodnie z brzmieniem art. 43 ust. 1 ustawy organ prowadzący postępowanie przesłuchuje wnioskodawcę w celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przekazuje mu kopię protokołu przesłuchania, przy czym z treści ust. 2 tego artykułu wynika, że nie ma potrzeby przeprowadzenia przesłuchania, jeżeli wydanie decyzji o nadaniu statusu uchodźcy jest możliwe na podstawie zebranego materiału dowodowego albo wnioskodawca nie jest zdolny do uczestniczenia w przesłuchaniu lub nie jest w stanie w nim uczestniczyć z powodu stanu zdrowia lub ze względów psychologicznych oraz w przypadku, o którym mowa w art. 34 ust. 2 pkt 1 ustawy (nie przesłuchuje się wnioskodawcy, który podał inne przyczyny złożenia wniosku niż obawa przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, lub ryzyko doznania poważnej krzywdy albo nie podał żadnych informacji o okolicznościach związanych z obawą przed prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy). Jednocześnie z treści art. 75 § 1 k.p.a. wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Sąd stwierdza, że mając na względzie wskazane powyżej przepisy art. 4 i 43 ust. 1 i 2 ustawy oraz art. 50 § 3 i art. 75 § 1 k.p.a. obowiązkiem organu rozpatrującego odwołanie od decyzji odmawiającej nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i odmawiającej udzielenia zgody na pobyt tolerowany, jeżeli powziął wątpliwości co do zeznań składanych przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, jest przeprowadzenie dodatkowego przesłuchania w formie przewidzianej tymi przepisami (przy zastosowaniu art. 136 k.p.a.). Nie jest natomiast dopuszczalne kierowanie do wnioskującego pytań za pośrednictwem jego pełnomocnika, albowiem odpowiedzi na te pytania nie są dowodem w rozumieniu cytowanych przepisów. Tym samym należy stwierdzić, że organ II instancji dopuścił się w prowadzonym postępowaniu naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie należy stwierdzić, że w świetle powyższego skarga zasługuje na uwzględnienie odnośnie zarzucenia organowi działania z obrazą art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a ponadto art. 11 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony odnośnie wezwania pełnomocnika skarżącego do przetłumaczenia na język polski dokumentów będących dowodem w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy, gdyż ustawa wyraźnie stanowi, że tłumaczenie na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym, dopuszczonych jako dowód w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy lub azylu, zapewnia, w razie potrzeby, organ, przed którym jest prowadzone postępowanie. W sytuacji konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ II instancji przedwczesne byłoby ustosunkowywanie się przez Sąd do pozostałych zarzutów i twierdzeń skargi, które wskazują, iż organ naruszył przepisy prawa materialnego w postaci art. 13 ust. 1, art. 15 oraz art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.