V SA/Wa 2330/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. I. "S." z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. I. "S." z siedzibą w G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... czerwca 2016 r. nr ... w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca [...] z siedzibą w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na bardzo trudną sytuację ekonomiczną [...] skutkującą brakiem środków na pokrycie bieżących kosztów utrzymania oraz kosztów sądowych. Wskazała, że [...] ma bardzo ograniczone możliwości dysponowania swoimi środkami finansowymi z powodu zajęcia rachunku bankowego przez organy egzekucyjne, a jej majątek jest przedmiotem zabezpieczenia. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że majątek [...] wynosi 1.266.034 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok zamknęła się w kwocie 1.902.944 zł, a za ostatni rok obrotowy skarżąca odnotowała stratę w wysokości 131.815 zł. [...] oświadczyła też, że dysponuje jednym rachunkiem bankowym prowadzonym w [...], na którym zgromadzono środki w kwocie 63,66 zł. Podniosła również, iż w ostatnim okresie (tj. w 2015 r. i 2016 r.) w stosunku do lat poprzednich nastąpił spadek sprzedaży jej wyrobów, co spowodowało utratę płynności finansowej [...]. Dochody skarżącej wynoszą w skali miesiąca ok. 40.000 zł, a zobowiązania i wydatki – ok. 50.000 zł miesięcznie. Na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. 27 października 2016 r.) brak było środków w kasie [...]. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała: - pełne sprawozdanie finansowe za rok 2015, - bilans sporządzony na dzień 31 października 2016 r., według którego wartość aktywów, jak i pasywów zamknęła się w kwocie 2.017.723,45 zł, - wyciągi z trzech rachunków bankowych prowadzonych w [...], tj.: • z rachunku o nr [...] z dnia: 31 sierpnia 2016 r., 2 września 2016 r. i 5 października 2016 r., na którym saldo wg stanu na 5 października 2016 r. wynosiło 0 zł, • z rachunku o nr [...] z dnia: 2 września 2016 r., 5 października 2016 r. i 16 listopada 2016 r., na którym saldo wg stanu na 16 listopada 2016 r. wynosiło 0 zł, • z rachunku o nr [...] z dnia 23, 29, 30 i 31 sierpnia 2016 r., 1, 2, 5, 6, 7, 9, 12, 13, 14, 16, 20 21, 22, 26, 28, 29 i 30 września 2016 r., 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 19, 24, 27, 28 i 31 października 2016 r. oraz 2, 3, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 16, 18, 22, 24 i 25 listopada 2016 r., na którym saldo wg stanu na 25 listopada 2016 r. wynosiło 31,70 zł, - zawiadomienie [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w kwocie głównej 5.550 zł, - zawiadomienie [...] o wszczęciu egzekucji i wezwanie do zapłaty należności w kwocie głównej 3.700 zł, - zawiadomienie [...] o wszczęciu egzekucji, gdzie należność główna obejmowała kwotę 5.475 zł. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, to fakt ten uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (patrz: J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. II, Warszawa 2006 s. 527). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżąca [...] nie wykazała, że spełnia przesłankę częściowego przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim podkreślić należy, że strata z tytułu prowadzonej działalności nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13 – to i powołane niżej orzeczenia dostępne są na stronie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Dlatego miarodajną dla oceny zdolności płatniczych przedsiębiorców jest kategoria "przychodu", a nie "dochodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Przedłożone przez skarżącą sprawozdanie finansowe wskazuje, że przychody netto ze sprzedaży produktów i materiałów w roku 2015 siegnęły kwoty 469.570,21 zł, a zatem były znacznie wyższe w porównaniu z rokiem 2014 r. (kiedy to przychody zamknęły się w kwocie 259.841,79 zł). Zauważyć także wypada, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 555 zł, a według bilansu skarżącej [...] na dzień 31 października 2016 r. wartość jej majątku trwałego została oszacowana na kwotę 1.866.984,80 zł. Tymczasem w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (vide postanowienie NSA z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W dalszej kolejności należy wskazać, że skarżąca została m.in. zobowiązana do nadesłania (w terminie 14 dni) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (vide pkt 3 pisma Sądu z dnia 9 listopada 2016 r.). Powyższe wezwanie zostało doręczone spółdzielni 14 listopada 2016 r., a zatem skarżąca powinna nadesłać wyciągi ze wszystkich swoich rachunków bankowych za okres od 14 sierpnia 2016 r. do 14 listopada 2016 r. Tymczasem przedłożone do akt sprawy wyciągi bankowe mają charakter wybiórczy; dotyczą bowiem wyłącznie wybranych dni – w przypadku rachunku bankowego o nr [...] skarżąca nadesłała wyciągi jedynie z trzech dni. Ponadto analiza nadesłanych (wybiórczych) wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, że [...] dysponuje również dwoma innymi rachunkami bankowymi (o nr [...] i nr [...]), za pomocą których spłaca raty kredytów. Nie wiadomo jednak jaki jest stan środków na nieujawnionych rachunkach bankowych skarżącej, w szczególności czy służą one wyłącznie do regulowania zobowiązań z tytyłu udzielonych jej kredytów. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wyjaśniła faktycznego stanu jej środków pieniężnych. Wprawdzie spółdzielnia wykazała, że ma trudności finansowe, jednak stara się regulować swoje zobowiązania; spłaca raty kredytów, uiszcza również należności na rzecz sądów powszechnych. W orzecznictwie podnosi się, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie straty skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Ugruntowany jest również pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed Sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 NSA wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Dlatego kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Reasumując, zdaniem referendarza sądowego powyższe ustalenia nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.