V SA/Wa 2330/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółdzielni Inwalidów "S." w likwidacji z siedzibą w G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółdzielni Inwalidów "S." w likwidacji z siedzibą w G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... czerwca 2016 r. nr ... w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca Spółdzielnia [...] w likwidacji z siedzibą w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na bardzo trudną sytuację ekonomiczną Spółdzielni skutkującą brakiem środków na pokrycie bieżących kosztów utrzymania oraz kosztów sądowych. Wskazała, że spółdzielnia ma bardzo ograniczone możliwości dysponowania swoimi środkami finansowymi z powodu zajęcia rachunku bankowego przez organy egzekucyjne, a jej majątek jest przedmiotem zabezpieczenia. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że majątek Spółdzielni wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok zamknęła się w kwocie [...] zł, a za ostatni rok obrotowy skarżąca odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Spółdzielnia oświadczyła też, że dysponuje jednym rachunkiem bankowym prowadzonym w WBS J. (o nr [...]), na którym zgromadzono środki w kwocie [...] zł. Podniosła również, iż w ostatnim okresie (tj. w 2015 r. i 2016 r.) w stosunku do lat poprzednich nastąpił spadek sprzedaży jej wyrobów, co spowodowało utratę płynności finansowej Spółdzielni. Dochody Skarżącej wynoszą w skali miesiąca ok. [...] zł, a zobowiązania i wydatki – ok. [...] zł miesięcznie. Na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. 27 października 2016 r.) brak było środków w kasie Spółdzielni. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżąca nadesłała: - pełne sprawozdanie finansowe za rok 2015, - bilans sporządzony na dzień 31 października 2016 r., według którego wartość aktywów, jak i pasywów zamknęła się w kwocie [...] zł, - wyciągi z trzech rachunków bankowych prowadzonych w [...] Banku Spółdzielczym Oddział J., tj.: • z rachunku o nr [...] z dnia: 31 sierpnia 2016 r., 2 września 2016 r. i 5 października 2016 r., na którym saldo wg stanu na 5 października 2016 r. wynosiło [...] zł, • z rachunku o nr [...] z dnia: 2 września 2016 r., 5 października 2016 r. i 16 listopada 2016 r., na którym saldo wg stanu na 16 listopada 2016 r. wynosiło [...] zł, • z rachunku o nr [...] z dnia 23, 29, 30 i 31 sierpnia 2016 r., 1, 2, 5, 6, 7, 9, 12, 13, 14, 16, 20 21, 22, 26, 28, 29 i 30 września 2016 r., 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 19, 24, 27, 28 i 31 października 2016 r. oraz 2, 3, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 16, 18, 22, 24 i 25 listopada 2016 r., na którym saldo wg stanu na 25 listopada 2016 r. wynosiło [...] zł, - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z [...] listopada 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w kwocie głównej [...] zł, - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z [...] października 2016 r. o wszczęciu egzekucji i wezwanie do zapłaty należności w kwocie głównej [...] zł, - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z [...] lipca 2016 r. o wszczęciu egzekucji, gdzie należność główna obejmowała kwotę [...] zł. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że Skarżąca Spółdzielnia nie wykazała, że spełnia przesłankę częściowego przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim podkreślono, że strata z tytułu prowadzonej działalności nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Dlatego miarodajną dla oceny zdolności płatniczych przedsiębiorców jest kategoria "przychodu", a nie "dochodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. W dalszej części uzasadnienia podniesiono, iż wprawdzie Spółdzielnia wykazała, że ma trudności finansowe, jednak stara się regulować swoje zobowiązania, spłaca raty kredytów, uiszcza również należności na rzecz sądów powszechnych. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed Sądem. Pismem z dnia 15 marca 2017 r. (uzupełnionym w dniu 9 maja 2017 r. oraz 22 czerwca 2017 r.) Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Zarzuciła błędną ocenę sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy w kontekście jego możliwości opłaceniakosztów sądowych w sprawie, w szczególności przez uznanie, że wnioskodawca posiada możliwości opłacenia tych kosztów. Skarżąca podniosła, iż trudna sytuacja finansowa doprowadziła do postawienia Spółdzielni od dnia 15 grudnia 2016 r. w stan likwidacji, zaprzestania działalności gospodarczej, zwolnienia pracowników. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła wykaz środków trwałych, bilans za rok 2016 oraz rachunek zysków i strat za rok 2016, pełne wyciągi z posiadanych przez Spółdzielnię rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2017 r. do 16 czerwca 2017 r., plan finansowy likwidacji i zaspokojenia zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Sąd wyjaśnia, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.) i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia fakt, iż Spółdzielnia nie posiada środków finansowych na pokrycie ciążących na nim kosztów sądowych. Przede wszystkim zauważyć należało, iż z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 8 maja 2017 r.) wynika, że uchwałą z dnia 15 listopada 2016 r. Spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji. Z wykazu środków trwałych Spółdzielni wynika, że aktualnie Skarżąca posiada jedynie budynek biurowo-produkcyjny o powierzchni [...] kw. Nieruchomość ta została wystawiona na sprzedaż w formie ofertowego przetargu w ramach postępowania likwidacyjnego. Pozostałe środki trwałe zostały sprzedane podczas procesu likwidacji Spółdzielni w I kwartale 2017 r. Z załączonych dokumentów finansowych wynika ponadto, że Spółdzielnia nie posiada również środków pieniężnych na rachunkach bankowych. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że wykazano ziszczenie się przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.