V SA/Wa 2332/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r. pr. J. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Zaskarżoną decyzją z [...] września 2011 r. Rada ds. Uchodźców utrzymała decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2011 r. w sprawie umorzenia postępowania w sprawie wniosku cudzoziemki S. B. o nadanie statusu uchodźcy wobec bezprzedmiotowości wniosku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Cudzoziemka będąca obywatelką R. i deklarująca narodowość [...] w dniu [...] maja 2011 r. wystąpiła po raz trzeci z wnioskiem o nadanie jej oraz dwojgu małoletnim dzieciom statusu uchodźcy. Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] na podstawie art. 40 ust. 1 i ust.2 pkt 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.z 2009r.,nr 189,poz.1472) Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców umorzył postępowanie w sprawie wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny. Szef Urzędu w uzasadnieniu decyzji podniósł, że wniosek cudzoziemki jest trzecim z kolei wnioskiem o udzielenie jej statusu uchodźcy. We wniosku tym powoływała się na to, że wyjechała z kraju pochodzenia z powodu męża, który był tam prześladowany. Nachodzono ich w domu i prześladowano w związku z czym w trosce o bezpieczeństwo dzieci postanowiła wyjechać do Polski. Szef Urzędu wskazał, że w identyczny sposób cudzoziemka uzasadniała pierwszy ze złożonych wniosków. Sprawa z tego wniosku zakończyła się wydaniem przez Radę do Spraw Uchodźców w dniu [...] kwietnia 2010 r. decyzji ostatecznej mocą, której utrzymana została w mocy decyzja Szefa Urzędu z [...] listopada 2009 r. o odmowie nadania cudzoziemce statusu uchodźcy, udzielenia jej ochrony uzupełniającej i orzekającej jej wydalenie wobec stwierdzenia, ze nie zachodzą okoliczności do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Szef Urzędu podniósł, ze w toku postępowania wszczętego na podstawie wniosku z [...] maja 2011 r. pismem z [...] maja 2011 r. cudzoziemka wskazała, że nie może powrócić do C. ponieważ od około roku utrzymuje bliską znajomość z obywatelem Polski, że z mężem nie prowadzi wspólnego pożycia w związku z czym grozi jej niebezpieczeństwo ze strony rodziny męża oraz boi się, że zostaną zabrane jej dzieci. Szef Urzędu oceniając wskazywane przez cudzoziemkę okoliczności uznał, że nie wnoszą one niczego do sprawy, która oparta jest na tych samych co poprzednio podstawach. Składanie kolejnego wniosku dowodzi instrumentalnego traktowania procedury przez cudzoziemkę a powoływanie się na rzekomo grożące jej niebezpieczeństwo nie może doprowadzić do korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Okoliczności te mają bowiem charakter kulturowy i osobisty a ponadto nie mają one związku z ustawą o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Od decyzji tej cudzoziemka złożyła odwołanie, w którym wskazując na naruszenia prawa w postaci wymienionych w nim przepisów ustawy o udzielaniu ochrony na terytorium RP oraz przepisów proceduralnych wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odwołania cudzoziemka uznała, że brak było podstaw do umorzenia postępowania w jej sprawie. Odwołując się do wskazywanych w odwołaniu raportów organizacji międzynarodowych dowodziła, że sytuacja w C. jest obecnie niebezpieczna, prawa człowieka nie są przestrzegane, a często wręcz łamane. Wskazała, że organ nie odwołał się do tych raportów i nie przeanalizował jej sytuacji jako żony człowieka, który w C. był prześladowany. Poza tym organ nie wziął pod uwagę jej sytuacji osobistej, która ma związek z jej życiem na terenie Polski (bliska znajomość z obywatelem Polski i brak pożycia z mężem), co w przypadku powrotu do kraju pochodzenia naraża ją na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia nie tylko ze strony rodziny męża ale i jej rodziny , dla której jest osobą, która splamiła honor rodziny. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy. W decyzji Rada ustaliła stan faktyczny sprawy, wskazała na identyczność rozpoznawanego wniosku z wnioskiem z 2009 r., którego rozpoznanie doprowadziło do odmówienia jej udzielenia statusu uchodźcy i innych form ochrony międzynarodowej. Odnosząc się do zarzutów odwołania Rada podniosła, że cudzoziemka w nowym wniosku nie wskazała na żadne nowe okoliczności, które pozwalałyby organowi na merytoryczne rozpoznanie sprawy bez narażenia się na zarzut naruszenia zasad postępowania związanych z funkcjonowaniem w obrocie prawnym dotyczącej cudzoziemki decyzji ostatecznej. Rada przypomniała, że decyzja ostateczna mocą, której odmówiono jej nadania statusu uchodźcy była rozpatrywana przy uwzględnieniu sytuacji jej rozwiedzionego męża S. K. w odniesieniu, do którego również wydana została decyzja odmowna. Skarżąca odwołuje się do sytuacji panującej obecnie w kraju pochodzenia ale sytuacja ta w ocenia organu nie uległa zmianie w sposób, który miałby odniesienie do jej sytuacji osobistej. Wstępna analiza wniosku nie dała żadnych podstaw do zmiany oceny sytuacji cudzoziemki w porównaniu do oceny dokonanej w poprzednim merytorycznym postępowaniu zatem decyzję Organu I instancji należało uznać za prawidłową i nie naruszającą przepisów prawa. Od decyzji tej cudzoziemka złożyła skargę wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji ją poprzedzającej wskazując na naruszenie art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 czerwca o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP poprzez uznanie, ze złożony przez nią wniosek oparty jest na tych samych podstawach co poprzedni, art. 7 i 77 kpa poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia sprawy oraz naruszenie treści art. 13, 15 i 97 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP i odmowę udzielenia jej ochrony międzynarodowej. Rozwijając zarzuty skargi cudzoziemka ponownie odwołując się do wymienionych w skardze raportów organizacji międzynarodowych i raportu Departamentu Stanu USA, czy Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy z czerwca 2010 r. wskazała, że organy nie zbadały sytuacji w kraju jej pochodzenia, która to sytuacja jest elementem obiektywnym , który uzasadnia nadanie jej statusu uchodźcy. Wniosek taki należy wyprowadzić choćby z treści wyroku NSA z 24 lutego 2010 r. II OSK 557/10. Niezależnie od tego odwołując się do powodów wyjazdu z C. oraz obecnej sytuacji osobistej panującej w związku z jej byłym małżeństwem, wskazała na złą sytuację kobiet i swoją przynależność w związku z tym do grupy społecznej kobiet, która wynika z zasad stosowania prawa szariatu w C. W jej ocenie uzasadnia to przyznanie jej statusu uchodźcy lub co najmniej ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt tolerowany. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. W ocenie Sądu zarzuty stawiane w skardze a dotyczące naruszenia art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.z 2009r.,nr 189,poz.1472) w powiązaniu z treścią art. 7 i 77 kpa są uzasadnione, co mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawowym zagadnieniem w sprawie jest ustalenie czy w związku z nowym, trzecim wnioskiem skarżącej o udzielenie jej statusu uchodźcy organ miał prawo uznać, że wniosek ten oparty jest na tych samych podstawach zatem, że jest on niedopuszczalny, co nakłada na organ obowiązek umorzenia postępowania. Zaznaczenia wymaga, że z rozstrzyganiem o nadanie statusu uchodźcy związane jest orzekanie o ochronie uzupełniającej lub zgoda na pobyt tolerowany. Rozstrzygając w zakresie statusu uchodźcy należy mieć na względzie art. 1A Konwencji dotyczącej statusu uchodźcy sporządzonej 28 lipca 1951 r. w Genewie, Protokołu dotyczącego statusu uchodźców sporządzonego w Nowym Jorku 31 stycznia 1967 r. oraz ustawę z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która zawiera również podstawy pozwalające na objęcie cudzoziemców innymi formami ochrony. Poza tym zastosowanie mają również podręcznik UNHCR, dyrektywy Rady 2004/83/WE z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony oraz Dyrektywy 2005/85/WE w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich, wytyczne UNHCR. Orzekając w przedmiocie żądania zawartego we wniosku o przyznanie statusu uchodźcy organ rozstrzygający, ma obowiązek ocenić je w kontekście okoliczności zgłoszonych we wniosku (rozumianym jako całokształt dotyczących cudzoziemki okoliczności) a dotyczących wprost, w sposób indywidualny wnioskodawczyni i stanowiących o jej prześladowaniu i zagrożeniach, a które mieszczą się w katalogu zamkniętych przesłanek określonych w art. 1A Konwencji Genewskiej pozwalających na uznanie jej za uchodźcę. Wskazując na konieczność oceny wniosku, należy rozumieć ten obowiązek jako obowiązek nie tylko wstępnej analizy informacji zawartych w kolejnym pisemnym wniosku strony i porównania go z treścią informacji z poprzedniego wniosku, który nie doprowadził do nadania statusu ale również z informacjami, które strona składa na dalszym etapie postępowania. Jedynie podanie takich samych okoliczności nawet jeśli zawierają nieco zmieniony sposób ich opisu pozwala na uznanie, że zachodzi podstawa do umorzenia postępowania. Oczywiście przedstawione twierdzenia, muszą być oceniane w kontekście okoliczności zewnętrznych rozumianych jako sytuacja istniejąca w kraju pochodzenia, która to sytuacja stanowi uzasadnienie występowania wskazywanych przez wnioskodawczynię zagrożeń. Należy uznać przy tym, że skoro okoliczności podane w pierwszym wniosku (w rozumieniu okoliczności podanych w pierwszej sprawie) o nadanie statusu uchodźcy w zestawieniu z określoną sytuacją panującą w kraju pochodzenia oraz sytuacja osobista wnioskodawczyni rozważona pod kątem ochrony praw określonych w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., nie doprowadziły do udzielenia którejś z form ochrony, to zgłoszenie takich samych w rozumieniu (tych samych) okoliczności faktycznych w następnym wniosku, przy takim samym stanie prawnym, nie może automatycznie uruchomić postępowania zmierzającego do merytorycznego jego rozpoznania nawet jeśli dojdzie do zmiany sytuacji w kraju pochodzenia na gorszą – chyba, że sytuacja ta w kontekście podanych okoliczności ma odniesienie do indywidualnej sytuacji cudzoziemki. Sąd zgadza się przy tym ze stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. II OSK 557/11, że organ powinien mieć w przypadku zgłoszenia wniosku o nadanie statusu na uwadze sytuację panującą w kraju pochodzenia cudzoziemca, ale uznaje, że chodzi o to w takim znaczeniu, w jakim sytuacja ta w podanych przez stronę okolicznościach, mogłaby wpłynąć na zmianę jego pozycji jako ewentualnego uchodźcy lub potencjalnie w zakresie udzielenia mu innej formy ochrony. Należy pamiętać, że w Dyrektywie Rady z dnia 1 grudnia 2005 r., nr 2005/85/WE na co powoływały się organy, a która wskazuje na zasady procedowania (co do minimalnych norm) w sprawach uchodźczych określono procedury rozpatrywania wniosku (art. 23) jak również postępowania w przypadku złożenia kolejnych wniosków (art. 32). W art. tym w ustępie 3 w sposób wyraźny mowa jest o tym, że kolejny wniosek poddawany jest wstępnej ocenie, czy zaistniały lub zostały przedstawione przez stronę nowe elementy lub informacje pozwalające na rozpatrzenie możliwości uzyskania przez niego statusu uchodźcy na mocy dyrektywy 2004/83/WE. Zdaniem Sądu zaistnienie nowych elementów lub informacji może dotyczyć takich elementów, które powstały, czy ujawniły się już po wyjeździe wnioskodawcy z kraju pochodzenia i które mają lub mogą mieć powiązanie z nową sytuacją w kraju pochodzenia. W tym kontekście należy uznać, że określenie zawarte w art. 40 ustawy o udzielaniu ochrony, a więc rozumienie pojęcia definicji " oparty na takich samych podstawach" polega na uznaniu, że są to takie same jak dotychczas (identyczne) okoliczności faktyczne sprawy, takie same dowody jeśli były zgłaszane wcześniej, takie same twierdzenia, a więc, że nie doszło do zgłoszenia przez wnioskodawczynię we wniosku, który należy rozumieć szerzej nowych, lub dodatkowych informacji lub argumentów. Odnosząc przedstawione uwagi do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że istotnie okoliczności zgłoszone przez cudzoziemkę w pisemnym wniosku z [...] maja 2011 r. wyraźnie odwołują się jedynie do okoliczności dotyczących jej obaw związanych z nachodzeniem jej rodziny ze względu na osobę męża obecnie (byłego) przez niezidentyfikowanych przedstawicieli władzy i związanych z tym obaw o bezpieczeństwo. Analizując jednak wniosek skarżącej rozumiany jako żądanie nadania jej statusu uchodźcy w kontekście wszystkich okoliczności podanych jako jego uzasadnienie w przedmiotowym postępowaniu należy stwierdzić, że podała ona nowe, dodatkowe okoliczności odnoszące się do jej sytuacji indywidualnej, które jak twierdzi wywołują u niej obawy związane z zagrożeniem jej życia i zdrowia. Okolicznościami tymi są rozwód z mężem i nawiązanie bliskiego kontaktu z Polakiem. Wnioskodawczyni powołując się na zwyczaje panujące w C. odnosi się do swojej pozycji w tym kraju dowodząc, że z tych powodów jako kobieta narażona jest na zemstę ze strony zarówno rodziny męża jak i swojej. Wyraża również obawy związane z prawem do dalszego wychowywania dzieci. Okoliczności te są okolicznościami nowymi, które w związku z tym powinny prowadzić do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Okoliczności te nie mogą być uznane jako takie same, czy nie wnoszące nic do postępowania - w postępowaniu formalnym jakim jest postępowanie dotyczące umorzenia postępowania. Zatem ocena tych okoliczności powinna zostać dokonana przez pryzmat obowiązujących w tej mierze przepisów ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom czyli art. 13 § 1, 15 i 97 ustawy oraz w kontekście znajomości zasad i zwyczajów istniejących w kraju pochodzenia cudzoziemki oraz przy uwzględnieniu odniesień do jej sytuacji ze względu na aktualną sytuację panującą w tym kraju. Należy podkreślić, że odwołując się do sytuacji społeczno-politycznej organ powinien wyraźnie wskazać na raporty czy opracowania, z których korzysta ponieważ nie jest wystarczające to, że organ posiadając ten materiał w aktach sprawy, ma je na uwadze. Należy przy tym podkreślić, że oceny sytuacji cudzoziemki organ powinien dokonać poprzez dokładną analizę jej dotychczasowych twierdzeń oraz tych, które powinien ustalić poprzez jej przesłuchanie. Organ ustali jakie są jej obecne kontakty z mężem, kiedy się z nim rozwiodła, dlaczego i w jakich okolicznościach, dlaczego przyjechał on wcześniej sam do Polski, w jakich okolicznościach poznała obecnego przyjaciela, jaki charakter ma ta znajomość. Dlaczego nie wspomniała o tym w poprzednim postępowaniu (drugim), jak również składając pisemny wniosek w obecnym postępowaniu. Jakie są jej związki z G. (nosi nazwisko B.), dlaczego w postępowaniu wywołanym wnioskiem [...] kwietnia 2009 r. we wniosku wskazała, że w 2007 r. wyjeżdżała do G. jak należy rozumieć bez przeszkód i dlaczego w wywiadzie statusowym zaprzeczyła ażeby opuszczała wcześniej C. Wszystkie te informacje a przede wszystkim podnoszone przez nią okoliczności odnoszące się do jej nowego związku i postrzegania jej osoby przez otoczenie w C. w przypadku ewentualnego powrotu, pozwolą na dokładną ocenę realności obaw cudzoziemki. Niezależnie od tego Sąd zwraca uwagę, że w kompetencji organu leży przeprowadzenie każdego dowodu, który może doprowadzić do wyjaśnienia sprawy. Tymczasem brak właściwego wyjaśnienia sprawy, mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie w związku z czym mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy o p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.