V SA/Wa 2336/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Anna Wesołowska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A.P. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwany dalej Prezesem "ARiMR" postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., po rozpatrzeniu zażalenia A. P. (Skarżąca) od postanowienia Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zwanego dalej "Dyrektorem ARiMR", z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do przedłożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu w ramach działania "[...]", utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym : W dniu [...] kwietnia 2011 r., Dyrektor ARiMR wydał decyzję o przyznaniu Skarżącej pomocy finansowej w ramach działania "[...]" w wysokości [...] zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Następnie w dniu [...] lutego 2011 r., Skarżąca złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o płatność w ramach działania "[...]". Pomoc została wypłacona w dniu [...] sierpnia 2011 r., na konto bankowe wskazane przez Skarżącą. Pismem z dnia [...] października 2012 r., Dyrektor ARiMR przypomniał o obowiązku przedłożenia m.in. sprawozdania z realizacji biznesplanu, sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję, w terminie 60 dni, od dnia upływu 3 lat liczonych od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia [...] października 2014 r. Jednocześnie poinformował o ewentualnych sankcjach, które są przewidziane w przypadku niespełnienia ww. wymogu. W dniu [...] listopada 2014 r. (data stempla pocztowego), Skarżąca złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR, sprawozdanie z realizacji biznesplanu. Następnie, w dniu [...] listopada 2014 r. (dala stempla pocztowego), złożyła prośbę do Dyrektora ARiMR o przywrócenie terminu do złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu z dnia [...] listopada 2014 r., wyjaśniając, że powodem niedotrzymania terminu była pilna opieka nad dzieckiem po zabiegu chirurgicznym. Na potwierdzenie wyjaśnień przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2014 r. Z treści zaświadczenia lekarskiego wynika, że dziecko wymaga pilnej opieki matki przez 4 dni (do dnia [...] listopada 2014 r.). Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor ARiMR odmówił przywrócenia terminu wskazując, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu, a więc nie spełniła jednej z wymaganych przesłanek do przywrócenia terminu. Jednocześnie pismem z dnia [...] listopada 2014 r., Dyrektor ARiMR, zawiadomił Skarżącą o stwierdzonych nieprawidłowościach skutkujących zwrotem części wypłaconej pomocy oraz o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 3% wypłaconej kwoty pomocy, tj. [...] zł. Nieprawidłowości te polegały na nieprzedłożeniu w terminie sprawozdania z realizacji biznesplanu. Skarżąca została również uprzedzona, iż niedokonanie wpłaty spowoduje wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W dniu [...] grudnia 2014 r., Skarżąca zwróciła się do Prezesa ARiMR z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu. Opisanym na wstępie postanowieniem Prezes ARiMR utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. (Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że zawarte w sentencji postanowienie wyrażenie "utrzymuje w mocy zaskarżone zażalenie" uznane zostało za wynik oczywistej omyłki pisarskiej, w ocenie sądu intencją organu drugiej instancji było utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji). Organ odwoławczy wskazał, że wypłacone A. P. środki w ramach działania "[...]'' pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Wyjaśnił, że pomoc w ramach działania "[...]" przysługuje na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "[...]'' objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2014, Nr 201, z późn. zm.). zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym". Organ podniósł, że w analizowanej sprawie, wypłata pomocy w ramach ww. działania została zrealizowana w dniu [...] sierpnia 2011 r., a więc termin na złożenie przedmiotowego sprawozdania mijał w dniu [...] października 2014 r. Strona złożyła osobiście sprawozdanie z realizacji biznesplanu w dniu [...] listopada 20l4r., co oznacza, że dokument ten został dostarczony po ww. terminie, a tym samym Strona nie dopełniła warunku wskazanego w § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego. Organ zaznaczył, że fakt złożenia dokumentu po terminie jest bezsporny. Prezes ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 2006 r., z późn. zm.) zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1974/2006, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności pewne kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Organ wskazał inne wymienione w przepisach ww. rozporządzenia kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Zaznaczył następnie, że w sprawie Skarżącej nie wystąpiły okoliczności wskazane w ww. przepisach prawa. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Dyrektora ARiMR wyrażone w postanowieniu, iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania § 20 ust. 4 rozporządzenia, nakazującego zwrot 3% kwoty pomocy za nieprzedłożenie każdego z dokumentów określonych w § 19, w tym przypadku w § 19 pkt 4. Odnosząc się do odwołania, organ odwoławczy stwierdził, że nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy w ramach działania "[...]" oraz w pkt VII wniosku o płatność, a także, w pouczeniu decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., została pouczona o zasady przyznawania i wypłaty pomocy, jak również uzyskała szczegółowe informacje o wszystkich obowiązkach (w tym w pkt 5 lit. d, o konieczności przedłożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy). Organ zaznaczył, że pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. [...] Oddział Regionalny ARiMR przypomniał Stronie o obowiązku, który został zawarty w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Organ wskazał, że kwestie dotyczące wysokości sankcji za nieprzestrzeganie wymogów wymienionych w § 19 rozporządzenia wykonawczego, zostały określone w sposób jednoznaczny przez prawodawcę, nie pozwalając organowi na żadną uznaniowość w tym zakresie. Podkreślił, że przepisy nie dają możliwości przesunięcia terminu złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu również ze względu na fakt, że termin ten ma charakter materialnoprawny i jako taki nie podlega przywróceniu. Powołując się na treść art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r. nr 25 str. 8, z późn. zm.), organ wskazał, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Zaznaczył, że strona może zwrócić się do właściwego miejscowo Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR, z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, rozłożenie płatności całości lub części należności na raty lub ich umorzenie. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W skardze skarżąca wskazała, że [...] października 2014 roku udała się na wizytę do lekarza, zaniepokojona stanem zdrowia dziecka. Nadmieniła, że dziecko miało wówczas ukończone zaledwie cztery miesiące, a lekarz zadecydował o natychmiastowym przeprowadzeniu zabiegu chirurgicznego. Skarżąca oświadczyła, że została pouczona, aby otoczyć dziecko jeszcze bardziej szczególną opieką w pierwszych dniach po wykonaniu zabiegu. Dodała, że na zaświadczeniu lekarskim (które przedstawiła ARiMR) napisano, że musi sprawować "pilną opiekę nad dzieckiem" do dnia [...] listopada 2014 roku, a w tej czynności nie mógł jej nikt inny zastąpić. Skarżąca podała, że będąc jednocześnie zobowiązaną przez ARiMR do złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu, musiała tę czynność odłożyć do momentu ustania zagrożenia dla zdrowia dziecka. Oznajmiła, że jej niezdolność do wykonywania zawodu w tych dniach oraz brak możliwości zastąpienia jej w kontaktach z Agencją skutkowały przekroczeniem terminu do złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu. Skarżąca zaznaczyła, że przed upływem 7 dni złożyła wniosek o przywrócenie terminu do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, jednak został on odrzucony. Dodała, że działając w dobrej wierze, złożyła sprawozdanie w oddziale Agencji tak szybko jak tylko było to możliwe. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisku wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej Prezes ARiMR z dnia [...] marca 2015 r. w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga A. P. zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji kwestii o charakterze incydentalnym, to jest w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia biznes planu. Organ pierwszej instancji uznał, że Skarżąca nie wykazała przesłanki braku winy w niezachowaniu powyższego terminu. Organ drugiej instancji, na skutek złożenia przez skarżącą zażalenia na powyższe postanowienie winien był więc rozważyć, czy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające przywrócenia terminu jest prawidłowe a jeżeli nie to z jakich przyczyn. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia wskazał, że termin przewidziany w § 19 rozporządzenia jest terminem prawa materialnego a więc terminem nie podlegającym przywróceniu. Jedocześnie jednak, organ drugiej instancji zawarł w swoim rozstrzygnięciu szereg rozważań, które wskazują, że w jego ocenie rozpoznawał odwołanie od decyzji nakładającej na Skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 3% wypłaconej kwoty pomocy, tj. [...] zł. Tymczasem z akt administracyjnych przedstawionych sądowi nie wynika by w ogóle zostało wszczęte postępowanie w sprawie zwrotu tychże płatności; w aktach znajduje się jedynie pismo Dyrektora ARiMR z [...] listopada 2014 r. informujące Skarżącą o możliwość dobrowolnego dokonania zwrotu oraz o tym, że brak zwrotu kwoty skutkować będzie wszczęciem postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji nakazującej zwrot. Tymczasem w uzasadnieniu swojego postanowienia Prezes ARiMR wyjaśnił Skarżącej dlaczego w jego ocenie konieczne i uzasadnione było wydanie orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranych płatności, wskazał, że brak było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu, wyjaśnił w jakim terminie zwrot ten na nastąpić i pouczył o możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie tejże należności ewentualnie jej rozłożenie na raty. Jednocześnie strona została pouczona o możliwości wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. Wobec powyższego, treść uzasadnienia postanowienia nie odpowiada jego sentencji. W sentencji postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że utrzymuje w mocy postanowienie o odmowie przywrócenia terminu aby następnie w uzasadnieniu zawrzeć rozstrzygnięcie o charakterze materialnym, to jest rozstrzygnięcie o zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Tak sformułowane uzasadnienie postanowienia budzi poważne wątpliwości co do zakresu rozstrzygnięcia i stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie w ocenie sądu rozstrzygnięcie o kwestii merytorycznej, czyli o obowiązku zwrotu kwoty nienależnego świadczenia w orzeczeniu rozpoznającym zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu kwestii stanowi w ocenie sądu naruszenie art. 15 k.p.a. i wynikającej z niego zasady dwuinstancyjności. Powyższe naruszenie przepisów postępowania sąd uznaje za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając zażalenie organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku i ograniczy się do rozpoznania sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia biznesplanu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku.