V SA/Wa 2347/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na rozstrzygnięcie zawarte w piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych; 1. uchyla rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym piśmie; 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. G. kwotę 200 (dwieście) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] kwietnia 2009 r. do W. Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął złożony przez M. G. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych". Wnioskowi został nadany numer [...]. Weryfikacja wniosku Skarżącego wykazała, że wymaga on uzupełnienia braków formalnych, dlatego też pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. (data otrzymania [...].08.2009r.) Biuro Wsparcia Inwestycyjnego W. Oddziału Regionalnego ARiMR wezwało Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych w postaci poprawionych stron wniosku oraz m.in. potwierdzenia kwalifikacji zawodowych, wyjaśnienia rozbieżności w powierzchni użytków rolnych, oferty na zakup maszyn oraz dostarczenie dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa. W wezwaniu wskazano termin uzupełnienia na 21 dni kalendarzowych od dnia otrzymania pisma. W odpowiedzi na wezwanie M. G. w dniach [...] września i [...] września 2009r. (data wpływu do Oddziału Regionalnego ARiMR) złożył wszystkie wymagane pierwszym wezwaniem dokumenty m.in. uzupełniony (poprawiony) wniosek oraz oferty na zakup maszyn, dokument potwierdzenia kwalifikacji zawodowych i odpisy z ksiąg wieczystych. Do akt został również dołączony akt zgonu żony M. G. – T. G., współwłaścicielki gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem. W. Oddział Regionalny ARiMR w wezwaniu z [...] października 2009 r. poinformował zainteresowanego o brakach w złożonych przez wnioskodawcę dokumentach. W szczególności wezwano Skarżącego do złożenia dokumentów potwierdzających nabycie spadku oraz dostarczenie oświadczenia współposiadacza, że wyraża on zgodę na ubieganie się o pomoc i wypełnionego załącznika I.A. – jeśli dotyczy wniosku. Skarżący otrzymał wezwanie w dniu [...] października 2009 r. W związku z otrzymanym wezwaniem, M. G. zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu do złożenia stosownych dokumentów o sześć miesięcy. Organ, przychylając się do wniosku zainteresowanego poinformował, iż przedłużony termin do złożenia niezbędnej dokumentacji upływa w dniu [...] maja 2010 r. We wskazanym terminie do ARiMR wpłynął odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego P. Wydział I Cywilny z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...], z którego wynikało, że spadek po T. G. nabyli mąż M. G. w 1/4 oraz dzieci A. M. (z d. G.), R. G., J. G. i P. G. – każde po 3/16 części. Do pisma dołączone zostały formularze I.A. - podpisane przez pozostałych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego. Pismem z dnia [...] maja 2010 r. ARiMR zwrócił się z prośbą o dostarczenie prawomocnego postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka z uwagi na fakt, iż dwoje dzieci M. G. – J. i P. – nie ukończyli 18 roku życia. Pismo to otrzymał wnioskodawca w dniu [...] czerwca 2010 r. Pismem z dnia [...] lipca 2010 r. W. Oddział Regionalny ARiMR odmówił przyznania wnioskowanej przez M. G. pomocy. Organ wskazał, że wniosek zainteresowanego nie został uzupełniony w zakresie wskazanym w kolejnym wezwaniu z dnia [...] czerwca 2010 r. Dalej wyjaśniono, iż zgodnie z treścią § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 193, poz. 1397, ze zm.) jeżeli wnioskodawca, pomimo ponownego wezwania do usunięcia braków, nie usunął wszystkich braków w terminie, Agencja nie przyznaje pomocy. Następnie wskazano, iż wnioskodawca był trzykrotnie wzywany do uzupełnienia wniosku, miał wydłużany termin do uzupełnienia, ale nie dostarczył dokumentów w postaci postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Skarżący odebrał pismo w dniu [...] lipca 2010 r. W piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. (data wpływu do Oddziału Regionalnego ARiMR) M.G. zwrócił się do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Wskazał, że procedury sądowe są długotrwałe i nie dysponował na czas postanowieniami sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Wskazał ponadto na naruszenie przez organ praw jego dzieci w postępowaniu jako stron postępowania. W piśmie datowanym [...] września 2010 r. organ udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W uzasadnieniu pisma wskazano, iż w myśl § 14 ust. 3 rozporządzenia jeżeli wniosek o przyznanie pomocy nie spełnia innych niż określone w ust. 1 i 2 wymagań Agencja wzywa wnioskodawcę w formie pisemnej do usunięcia braków w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie w myśl § 14 ust. 4 rozporządzenia, jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie wszystkich braków Agencja wzywa ponownie wnioskodawcę do ich usunięcia. Jeżeli i wówczas nie zostaną one uzupełnione, Agencja nie przyznaje pomocy. W szczególności Agencja wskazała, że nie zostały dostarczone postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Pismo to skarżący otrzymał w dniu [...] września 2010 r. Skargą z dnia 6 września 2010 r. skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu Dyrektora ARiMR W. Oddziału Regionalnego w P.z dnia [...] lipca 2010 r. i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniósł naruszenie przez organ praw jego pełnoletnich dzieci w postępowaniu jako stron postępowania – naruszenie art. 6, 10 i 28 k.p.a. Ustosunkowując się w odpowiedzi na skargę do powyższych zarzutów organ wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, że złożony przez Skarżącego wniosek był niekompletny i nieprawidłowo wypełniony, organ wezwał wnioskodawcę do przedłożenia kompletnej, prawidłowej dokumentacji i należytego wypełnienia wniosku. Wnioskodawca złożył dokumenty, które jednak okazały się niewystarczające. Wobec powyższego organ, pismem z [...] października 2010 r. ponownie zwrócił się do zainteresowanego o dostarczenie wymaganych dokumentów. Jednakże - mimo przedłużenia terminu ostatecznie do [...] czerwca 2010 r. – M. G. nie przedstawił postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dwojga dzieci wnioskodawcy. Wobec powyższego organ wniósł o oddalenie skargi, gdyż na podstawie § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. prawidłowo odmówił przyznania pomocy. W dniu [...] kwietnia 2011 r. do Sądu wpłynęło pismo Skarżącego, do którego zostało załączone postanowienie Sądu Rejonowego P. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...] o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów, niż podniesione w skardze. Uprawnienia sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego i normami prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie Sąd zwraca uwagę, że tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach wymienionego działania reguluje rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1), ustawa z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej: ustawa) oraz wydane na podstawie upoważnienia w niej zawartego rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. - w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193, poz. 1397, dalej: rozporządzenie). Rozpoznawana sprawa dotyczy wniosku Skarżącego o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych PROW 2007 - 2013" rozpatrywanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu oraz przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. Jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy pomoc jest przyznawana na wniosek m. in. osoby fizycznej, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z kolei stosownie do § 14 ust. 3 rozporządzenia jeżeli wniosek nie spełnia innych niż określone w ust. 1 i 2 wymagań, Agencja wzywa wnioskodawcę w formie pisemnej, do usunięcia braków formalnych w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy. Jednocześnie, w myśl § 14 ust. 4 rozporządzenia: "jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie: 1. żadnego z braków, Agencja nie przyznaje pomocy (...); 2. wszystkich braków, Agencja wzywa ponownie wnioskodawcę w formie pisemnej, do usunięcia braków w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, chyba że zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy. " Zgodnie zaś z § 17 rozporządzenia Agencja na uzasadnioną prośbę wnioskodawcy może wyrazić zgodę na przedłużenie terminu wykonania przez wnioskodawcę określonych czynności w toku postępowania. Stosownie do art. 22 ust. 2 ww. ustawy do postępowań w sprawach przyznania pomocy na podstawie umowy prowadzonych przez podmioty wdrażające nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących właściwości miejscowej organów, wyłączenia pracowników organu, doręczeń i wezwań, udostępniania akt, a także skarg i wniosków, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Przepisy art. 21 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 3 powyższej ustawy, w przypadku gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy, podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy. Jak wcześniej wskazano, wnioskodawca był wzywany do dokonania uzupełnień wniosku, mimo to – zdaniem organu - nie zostały uzupełnione wymagane dokumenty. Brakiem, który stał się podstawą od odmowy przyznania pomocy był brak postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dwojga nieletnich dzieci wnioskodawcy. Sąd analizując wskazane powyżej przepisy stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w świetle przepisów prawa unijnego, ustawy o wspieraniu rozwoju, jak również rozporządzenia osoba fizyczna wnioskująca o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych PROW 2007 - 2013" musi wykazać się posiadaniem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego w rozumieniu kodeksu cywilnego – co wynika wprost z § 2 ust. pkt 1 rozporządzenia, żaden przepis prawa wymienionych aktów prawnych nie wskazuje zaś na obowiązek przedkładania organom Agencji postanowień sądu o nabyciu spadku czy postanowień sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dwojga dzieci wnioskodawcy. Cytowany przepis wyraźnie wskazuje, że wnioskodawca musi przed organem wykazać się posiadaniem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Posiadanie w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z p. zm. – dalej jako k.c.) jest regulowane w księdze II tytule IV – artykuły od 336 do 352. Właśnie art. 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie należy więc do sfery faktów. Mimo, że posiadanie nie jest prawem podmiotowym, a jedynie stanem faktycznym (patrz: A. Kunicki [w:] System Prawa Cywilnego, t. II, 1977, s. 839 i n.; J. Ignatowicz [w:] Komentarz, t. 1, 1972, s. 765), kodeks cywilny wiąże z nim szereg skutków prawnych. W szczególności posiadanie prowadzi do nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności (art. 172 i n. oraz art. 174 i n. k.c.), niektórych służebności gruntowych (art. 292 k.c.). Posiadacz w dobrej wierze nabywa własność pożytków, jakie rzecz przynosi (art. 224 k.c.); z posiadania wynikają roszczenia posiadacza w stosunku do właściciela, na przykład o zwrot nakładów (art. 226-227 k.c.), o wykup działki gruntu zajętej pod budowę (art. 231 § 1 k.c.). Od uzyskania posiadania uzależnione jest w określonych wypadkach nabycie prawa np. art. 155 § 2, art. 169 § 1, art. 181, art. 307 § 1 k.c. (patrz: Komentarz do art. 336 k. c. [w:] A. Kidyba (red.), K.A. Dadańska, T.A. Filipiak, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe, LEX, 2009). Jednocześnie z art. 339 k.c. wywodzi się domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Zatem w świetle tak sformułowanego domniemania dla ustalenia posiadania samoistnego wystarczy (jako przesłanka domniemania) dowód faktycznego władania rzeczą (corpus). Nie trzeba zaś dowodzić elementu władania rzeczą dla siebie jak właściciel (animus rem sibi habendi cum animo domini). Co prawda, mimo korzystania z domniemania prawnego, przewidzianego w art. 339 k.c., samo istnienie posiadania samoistnego powinno być wykazane przez wnioskodawcę na zasadach ogólnych - art. 6 k.c. (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt III CSK 230/08, LEX nr 577190), wystarczy jednak, że posiadacz złoży o tym fakcie odpowiednie oświadczenie, które nie zostanie podważone. Należy też wskazać, że ustawodawca łączy z posiadaniem szereg domniemań prawnych. W przepisie art. 339 k.c. wyraża domniemanie "samoistności posiadania". Dalej zaś przyjmuje domniemanie "ciągłości posiadania" (art. 340 k.c.) oraz domniemanie "zgodności posiadania ze stanem prawnym" (art. 341 k.c.). Wcześniej zaś w kodeksie wyrażono (w art. 7 k.c.) uniwersalne domniemanie dobrej wiary (patrz: Komentarz do art. 339 k. c. [w:] Gniewek E., Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001). Wszystkie te przepisy jasno wskazują, że do udowodnienia swojego posiadania posiadacz nie musi przedstawiać żadnych dokumentów, a tym bardziej postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Dlatego też żądanie organu przedstawione wnioskodawcy w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. nie posiadało umocowania w żadnym przepisie prawa powszechnie obowiązującego, zaś niespełnienie tego warunku nie mogło stanowić podstawy do skutecznej odmowy przyznania wnioskowanej pomocy, tak jak uczynił to organ w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. – będącym przedmiotem zaskarżenia. W tym miejscu należy stwierdzić, że w momencie, gdy wnioskodawca składał wniosek, był wraz z żoną współwłaścicielem i współposiadaczem gospodarstwa rolnego. Po śmierci żony Skarżący nadal był współwłaścicielem (wraz z potencjalnymi spadkobiercami) gospodarstwa rolnego i jednocześnie posiadaczem tego gospodarstwa. Z przedstawionych bowiem przepisów prawa cywilnego wynika niezbicie, że jego posiadanie nie wynikało ze stanu prawnego odnośnie prawa własności nieruchomości, a jedynie z faktu, że prowadził to gospodarstwo. Nie było zatem żadnych podstaw do żądania przeprowadzenia postępowania sądowego o nabycie praw do spadku po współwłaścicielu, a tym bardziej do przeprowadzenia postępowania mającego na celu wydanie przez sąd postanowienia o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Należy podkreślić, że z treści "Wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych" dla wersji wniosku PROW na lata 2007 – 2013" należy wywieść, że obowiązek zgody pozostałych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego jest niezbędny tylko w przypadku, gdy wnioskodawca występuje do instytucji pomocowej z wnioskiem na realizację operacji trwale związanej z nieruchomością (budowy, remonty połączone z modernizacją, nasadzenia, infrastruktura) – załącznik W-1.7 121. W przedmiotowej sprawie nie zachodziła zaś żadna z takich operacji. Tym samym należy stwierdzić, że żądanie przez Agencję od wnioskodawcy przedstawienia postanowienia o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka - na potwierdzenie samoistnego posiadania gospodarstwa rolnego - wykraczało poza ramy zakreślone przepisami powszechnie obowiązującego prawa i nie mogło stanowić w świetle cytowanych wcześniej przepisów powodu do odmowy przyznania pomocy. Jak wcześniej skazano, stosownie do art. 22 ust. 2 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, do postępowań w sprawach przyznania pomocy na podstawie umowy prowadzonych przez podmioty wdrażające nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących właściwości miejscowej organów, wyłączenia pracowników organu, doręczeń i wezwań, udostępniania akt, a także skarg i wniosków, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tym samym Sąd stwierdza, że organy nie mogły naruszyć postanowień art.6, art. 10 i art. 28 k.p.a., gdyż do prowadzenia sprawy, będącej przedmiotem skargi, przepisy te nie miały zastosowania. Reasumując należy stwierdzić, iż ocena wniosku Skarżącego o przyznanie pomocy w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" dokonana przez Agencję narusza prawo. Uchybienia i braki wniosku podlegające usunięciu, które zostały objęte dwoma wezwaniami organu, zgodnie z § 14 ust. 3 i 4 pkt 2 rozporządzenia, zostały następnie w terminie prawidłowo uzupełnione przez wnioskodawcę, organ zatem niezgodnie z prawem – na podstawie § 14 ust. 5 rozporządzenia – odmówił przyznania pomocy. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.