V SA/Wa 2374/11

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, radcy prawnego oraz doradcy podatkowego Wyrokiem z 8 marca 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2011r. Wnioskiem z 27 kwietnia 2012r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 26 maja 2012r. M. E. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata i doradcy podatkowego. Wnioskodawczyni wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2066 złotych oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości 2100 złotych. Oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 80 m2 oraz oszczędności w wysokości 30.000 złotych z przeznaczeniem na ewentualną pomoc bezrobotnemu bratu po śmierci matki. Podała, że nie posiada innych nieruchomości i zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Wyjaśniła także, że jest obciążona powinnościami wobec niepełnosprawnej, niewidomej matki oraz chorego na nieuleczalną chorobę brata i jego syna (jej brat nie posiada środków na utrzymanie syna). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego i doradcy podatkowego. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi M. E. i uczestnika postępowania była decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, zatem skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. W związku z tym, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskująca byłaby zobowiązana składa się w przedmiotowej sprawie koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia ma fakt posiadania przez wnioskodawczynię stałego źródła dochodów oraz oszczędności w wysokości 30.000 złotych. Wysokość tych oszczędności nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż wnioskodawczyni jest osobą dla której poniesienie wydatku w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie jest możliwe. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie pełnych kosztów postępowanie nie jest możliwe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej. Skoro zatem skarżąca posiada środki pieniężne w kwocie co najmniej 30.000 złotych, to przeznaczenie ich nieznacznej części na wydatki związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, nie spowodowałoby uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na marginesie należy również wskazać, że powyższej oceny w żaden sposób nie mogły zmienić twierdzenia skarżącej, wskazujące na to, że powyższe oszczędności mają zostać ewentualnie przeznaczone na pomoc bratu, po śmierci w przyszłości matki. Wskazywany cel, na który mają zostać przeznaczone środki finansowe nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika), gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do kosztów sądowych. Dodatkowo należy podkreślić, iż wnioskodawczyni posiada aktualnie stałe źródło dochodów w wysokości 4.100 złotych miesięcznie i również z tego powodu uznanie skarżącej za osobę o ograniczonych możliwościach finansowych jest niemożliwe. W związku z tym skoro uzyskiwane dochody i posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Reasumując wysokość oszczędności oraz uzyskiwane stałe dochody, w żaden sposób nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na koniec należy również wskazać, iż wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego nie mógł również zostać pozytywnie rozstrzygnięty ponieważ zgodnie z przepisem art. 35 p.p.s.a. w związku z art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002r., Nr 9, poz. 86 ze zm.) doradca podatkowy uprawniony jest do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień administracyjnych wyłącznie w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego nie jest sprawa dotycząca powyższych obowiązków. Dlatego też, pełnomocnikiem wnioskodawczyni w przedmiotowym postępowaniu sądowym nie mógł być doradca podatkowy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.