V SA/Wa 2388/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. A. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez B. F. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR") z [...] marca 2012 r. nr [...], którą odmówiono skarżącej umorzenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją z [...] września 2008 r. Prezes ARiMR ustalił Pani B. F. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 9.792,20 zł. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z [...] kwietnia 2009 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Po rozpoznaniu wniosku producenta rolnego o umorzenie ww. kwoty Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2012 r. odmówił umorzenia należności. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności określone w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747) – dalej "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r.". Zgodnie bowiem z powyższym przepisem, właściwy organ agencji płatniczej może umorzyć należności pieniężne w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, tymczasem zadłużenie wnioskodawczyni z tytułu nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę kosztów upomnienia. Skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o pow. 59,41 ha której wartość szacunkowa przekracza 900.000 zł., nie zachodzi więc w sprawie uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Dalej organ wywiódł, że w niniejszej sprawie nie została spełniona także przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., zgodnie z którym właściwy organ agencji płatniczej umarza z urzędu kwotę należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania (...). Wobec tego, że zadłużenie Strony znacznie przekracza równowartość 100 euro, organ I instancji uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. Przypomniał, że kurs euro ustalony przez Europejski Bank Centralny na dzień 29 sierpnia 2008 r. wyniósł 3,3508 zł. W związku z tym kwota płatności nienależnie pobranych przez skarżącą mogłaby zostać umorzona gdyby nie przekraczała 335,08 zł. Warunek ten nie został jednak spełniony, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona na kwotę wyższą. W końcowej części uzasadnienia decyzji pouczono skarżącą, że może stosownie do § 7 powoływanego rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo o rozłożenie płatności całości lub części należności na raty, jeżeli jest to uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. uznał prawidłowość decyzji podjętej przez Prezesa ARiMR. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ II instancji przytoczył regulacje prawne, które mogą być podstawą umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Poddał analizie każdą z przesłanek. Powołując się na wysokość kosztów egzekucyjnych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Dochodzona należność jest wyższa od kwoty stanowiącej równoważność 100 euro. Dodatkowo wskazał, iż fakt znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej zdrowotnej i osobistej może być wyłącznie podstawą odroczenia terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenia płatności całości lub części należności na raty, w razie złożenia stosownego wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła, że w decyzjach organów obydwu instancji pominięte zostały względy gospodarcze i społeczne. Powołała się na orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, zgodnie z którym samo posiadanie nieruchomości nie może być podstawą do odmowy zwolnienia z kosztów sądowych, ani stanowić prawa do odmowy świadczeń socjalnych. Podkreśliła, że jest jedynie współwłaścicielką nieruchomości. Zarzuciła organom orzekającym, że nie wzięto pod uwagę jej trudnej sytuacji społecznej i gospodarczej oraz tego, że jest osobą starszą, schorowaną i bez żadnych dochodów oraz że ma pod opieka osoby niepełnosprawne, nie mogące samodzielnie egzystować. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa powołanych przez organy administracyjne. Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Szczegółowe zasady i tryb umarzania tych należności reguluje powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1 tego aktu, należność pieniężna umarzana jest z urzędu, a zatem organ zobowiązany jest do jej umorzenia, jeśli należność ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, ze zm.). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z dnia (...) kwietnia 2009 r. wynosi 9.792,20 zł. Kwota ta przekroczyła zatem równowartość 100 euro, ponieważ wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 29 sierpnia 2008 r. wynosił 3,3508 zł. W tej sytuacji, jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu, gdyż stanowi kwotę wyższą od 335 zł. Ponadto – zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Prezes ARiMR ma możliwość, a zatem nie jest zobligowany, do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez tę agencję środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w przypadku całkowitej nieściągalności należności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek określonych w tym przepisie. Tak więc w przypadku spełnienia jednej z przesłanek określonych niniejszym przepisem organ może z urzędu (nawet bez wniosku strony ) umorzyć należność przypadającą agencji płatniczej. Przesłanki te są następujące : 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku (...) 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność (...); 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jak z powyższego wynika, fakt pogorszenia sytuacji życiowej strony oraz brak majątku, niskie dochody i zły stan zdrowia nie stanowią – w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. - samodzielnych przesłanek umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych skarżącej decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nie mniej jednak uznać należy, że wskazane przez stronę okoliczności podlegają ocenie w świetle przesłanek o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 5-6 rozporządzenia. Odnosząc się zatem do zaistnienia w przedmiotowej sprawie określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły i szczegółowo swoje stanowisko uzasadniły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy płatnicze oceną, że niewątpliwie trudna sytuacja materialna, w której znajduje się skarżąca, nie uzasadnia uznania wniosku pod kątem spełnienia omawianej wyżej przesłanki. Skarżąca – jak podniosły organy orzekające – jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 59,41 ha, której to nieruchomości może być prowadzona egzekucja nienależnie pobranych płatności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas wszczęte, nie zachodzi więc przesłanka z pkt 6 powołanego wyżej przepisu § 3 ust. 1. Należy także przypomnieć, że § 3 ust. 1 rozporządzenia oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego ("Prezes ARiMR i Prezes ARR mogą z urzędu umarzać...") co oznacza pewną swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięć w omawianym przedmiocie. Negatywna ocena takich rozstrzygnięć musiałaby wiązać się z brakiem ich uzasadnienia, bądź też z takimi uzasadnieniami, które z żaden sposób nie przystawałyby do realiów konkretnej sprawy. Z sytuacją, o której mowa, nie mamy jednak do czynienia w sprawie niniejszej. Jak już wyżej podniesiono, trudna sytuacja materialna nie stanowi samoistnej przesłanki skutkującej koniecznością umorzenia całości lub części należności. Dlatego też nie może mieć wpływu na decyzje organów orzekających przedłożona przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia skarżącej. W skardze skarżąca powołała się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, zgodnie z którym samo posiadanie nieruchomości nie może być podstawą do odmowy zwolnienia z kosztów sądowych ani stanowić podstawy do odmowy świadczeń socjalnych. Sąd zna i podziela tą linię orzecznictwa ETPC. Dlatego też – pomimo posiadania przez skarżącą mienia znacznej wartości – przyznał jej prawo pomocy w poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. Jednakże czym innym jest zapewnienie stronie skarżącej prawa do obrony przed sądem a czym innym przyznanie ulgi (np. poprzez umorzenie) dotyczącej ustalonych do zwrotu nienależnie pobranych płatności. Za takie należności podmiot zobowiązany odpowiada całym swoim majątkiem, także nieruchomym. W przedmiotowej sprawie skarżąca powinna natomiast rozważyć (sugerowaną również przez organ odwoławczy) możliwość jaką przewiduje § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Otóż przepis ten umożliwia wystąpienie z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności lub rozłożenia jej w całości lub w części na raty z uwagi na możliwości płatnicze dłużnika. W prawidłowo ustalonych okolicznościach stanu faktycznego sprawy i przy przeprowadzeniu przez organy administracji prawidłowej wykładni mających w niej zastosowanie przepisów obowiązującego prawa, w ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z wyłożonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.