V SA/Wa 2404/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] maja 2007 r. nr[...]. Przedmiotem skargi z 3 sierpnia 2007 r. wniesionej przez S. S. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu organu) z dnia [...] czerwca 2007r. r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 12 września 2005 r. Z. S. zwróciła się w imieniu męża- S.S. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art.28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że płatnik mieszka wraz żoną i trojgiem dzieci. W wyniku wypadku [...] płatnik doznał [...]. Przez okres [...] pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Występował dwukrotnie o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy [...] r. oraz [...] r. Oba wioski zostały rozpatrzone odmownie. Organ podkreślił, że płatnik jest właścicielem nieruchomości [...] o łącznej powierzchni [...], położonej na terenie gminy L.. W księdze wieczystej [...], prowadzonej w Sądzie Rejonowym w T. dla tej nieruchomości, Oddział ma wpisane dwie hipoteki [...] i [...] zł. Organ wskazał, że dla potrzeb egzekucji z nieruchomości został sporządzony operat szacunkowy, z którego wynika wartość nieruchomości na [...] r. -[...] zł. Wskazał również, że wobec płatnika zostały wydane przez Urząd Skarbowy w T. postanowienia [...].09.2002 r. oraz [...].07.2004 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieściągalność należności ZUS. Dalej organ I instancji wskazał, iż płatnik nie posiada majątku ruchomego o wartości egzekucyjnej. Rodzina utrzymuje się z [...], z którego osiąga dochód około [...] zł miesięcznie. Koszty utrzymania miesięcznie wynoszą [...] zł. Organ podkreślił, że płatnik posiada jeszcze zadłużenie na [...] zł. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że decyzją z [...] października 2005 r. Urząd Gminy w L. umorzył zobowiązanie S. S. z tytułu podatku [...] za [...] r. w wysokości [...] zł. Organ II instancji podkreślił, że rodzina korzysta z pomocy GOSP w L. w postaci zasiłku rodzinnego i pomocy celowej. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji stwierdził, że wobec płatnika zachodzi stan całkowitej nieściągalności z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Urząd Skarbowy. Jednak zdaniem organu prowadzona egzekucja komornicza z majątku nieruchomego pozwala zakładać, że jest możliwość wyegzekwowania określonych kwot od płatnika, przewyższających znacznie koszty postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił, że w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie zadłużenia wobec ZUS egzekucja jest aktualnie zawieszona, jednak istnieją przesłanki do jej dalszego, skutecznego prowadzenia w stosunku do niezabudowanej części nieruchomości, dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w T. księga wieczysta nr [...]. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że sytuacja zdrowotna płatnika jest trudna gdyż wnioskodawca doznał uszczerbku na zdrowiu, jednak nie wykazał, że wskutek wypadku jest przewlekle chory lub wymaga stałej opieki innej osoby. Zdaniem organu I instancji wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji majątkowej lub rodzinnej, która uniemożliwia mu spłatę należności składkowych z powodu zbyt ciężkich skutków, jakie pociągnęłoby to dla niego lub jego rodziny. Organ podkreślił, że zainteresowany osiąga niewielkie dochody z [...] a jego rodzina pobiera świadczenia z pomocy społecznej. Podkreślił również to, że zobowiązany posiada majątek nieruchomy niezabudowany o wartości około [...] zł według wyceny na [...] r. Zdaniem organu wobec posiadania określonego majątku nieruchomego nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od powyższej decyzji w dniu 12 czerwca 2007 r. S. S. złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu organu) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wobec płatnika zachodzi stan całkowitej nieściągalności, gdyż postanowieniami z dnia z [...] września 2002 r. i [...] czerwca 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec S. S. z uwagi na brak ruchomości i wierzytelności zobowiązanego, do których można skierować egzekucję. Organ II instancji podkreślił, że w ciągu trzech lat od umorzenia postępowania sytuacja majątkowa płatnika nie zmieniła się. Podkreślił również, że jak wynika z kontroli stanu majątkowego przeprowadzonej przez Oddział w [...] r. i dokumentacji zgromadzonej w ciągu [...] r. płatnik nie posiada ruchomości o wartości egzekucyjnej ani wierzytelności i innych praw, które można zająć. Dalej Prezes ZUS stwierdził, iż skoro wobec płatnika zaistniał stan całkowitej nieściągalności, niemożliwym jest zastosowanie zasad umorzenia należności przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., gdyż sytuacje opisane w rozporządzeniu mogą być rozważane w przypadku braku stanu całkowitej nieściągalności. Następnie organ II instancji wskazał wysokość dochodów rodziny zobowiązanego, choroby na które cierpi płatnik oraz stwierdził, że zły stan zdrowia płatnika i trudna sytuacja finansowa płatnika i jego rodziny mogłyby być rozważone jako podstawa umorzenia składek ubezpieczeniowych, gdyby wobec płatnika nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji podkreślił, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik oprócz znikomości dochodu podniósł również fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez urząd skarbowy jako podstawę stanu nieściągalności i umorzenia jego zadłużenia stosownie do zasad współżycia społecznego. Organ wskazał, że w postanowieniach o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z [...] września 2002 r. i [...] czerwca 2004 r. nie ma informacji o nieruchomościach płatnika. Prezes ZUS podkreślił, że Oddział od [...] r. prowadzi egzekucję z nieruchomości płatnika, dla której w Sądzie Rejonowym w T. prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz że Oddział ma we wskazanej księdze wieczystej wpisane dwie hipoteki. Podkreślił również, że postępowanie egzekucyjne do tej nieruchomości, prowadzone z wniosku Oddziału jest zawieszone w związku z postępowaniem o umorzenie zadłużenia, jednak istnieje prawdopodobieństwo, że w toku tego postępowania Oddział może wyegzekwować znaczną część swojej wierzytelności. Organ II instancji wskazał, że zamiarem Oddziału jest prowadzenie egzekucji w sposób, by egzekucja nie objęła części nieruchomości stanowiącej działkę siedliskową oraz działek nie rokujących możliwości sprzedaży w trybie licytacji komorniczej. Zdaniem organu ograniczenie egzekucji do wybranych dziełek niezabudowanych pozwoli zachować płatnikowi i jego rodzinie część środków do utrzymania rodziny. Ponadto ograniczenie egzekucji do działek niezabudowanych- zdaniem organu- nie narusza zasad współżycia społecznego, o czym wspominał płatnik we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2007 r. S. S. wniósł o uznanie decyzji w całości za nieważną. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. Ponadto zarzucił organowi wydanie decyzji bez ustalenia stanu faktycznego przy dowolnie i wybiórczo wybieranym materiale dowodowym. W uzasadnieniu skargi S.S. podkreślił, że ZUS jednocześnie uznał stan całkowitej nieściągalności oraz w tym samym zdaniu twierdzi, że taki stan nie zaistniał ponieważ można prowadzić egzekucję z nieruchomości. Zdaniem skarżącego, organ w ten sposób naruszył obowiązek wykazania stanu faktycznego, którego określenie i ustalenie pociąga w konsekwencji stwierdzenie istnienia lub braku przesłanek do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dalej skarżący podkreślił, że powodem dla którego odmówiono jego prośbie było stwierdzenie braku warunku skorzystania z rozporządzenia czyli braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdyż ZUS uznał tym razem, że zaistniał stan całkowitej nieściągalności. Skarżący zarzucił organowi to, że w zależności od potrzeb ZUS uznaje stan całkowitej nieściągalności lub nie uznaje, mimo że nie zmienia się jego sytuacja co ZUS sam stwierdził w uzasadnieniu decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, kluczową kwestię którą, należało przesądzić była ta, czy Z.S. był osobą upoważnioną przez S. S. do złożenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na upieczenia społeczne, na podstawie którego organ wszczął postępowanie administracyjne, jak również czy ww. posiadała upoważnienie do reprezentowania S.S. w tym postępowaniu. Na wstępie należy przytoczyć treść art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Natomiast art. 32 k.p.a. stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika (...). Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (art. 33 § 1 i 2 k.p.a.). Stosownie do art. 61 § 1 i 3 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z treści przytoczonych przepisów wynika, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego powinno pochodzić od strony. Organ zobowiązany jest do zbadania, czy żądanie pochodzi od podmiotu, który posiada przymiot strony. Art. 61 k.p.a. wyznacza bowiem granice skargowości, co oznacza, że wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić tylko z inicjatywy osoby, która ma legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązku tego nie dopełnił. Organ nie wyjaśnił kwestii zasadniczej, a mianowicie, czy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego pochodzi od osoby posiadającej wymagane prawem upoważnienie. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że złożony przez Z. S. przedmiotowy wniosek, który wszczął postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją pochodził od osoby, która w sprawie nie była stroną ani nie działała jako jej pełnomocnik bądź przedstawiciel i w takiej sytuacji organ zobowiązany był wezwać wnioskodawcę na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braków formalnych w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięci tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Wobec takiego rozstrzygnięcia Sąd odstąpił od badania zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji. .