V SA/Wa 242/11

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W.; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T. P. złożył - na urzędowym formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i bratem. Dochodem rodziny jest wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o pracę w wysokości 1500 zł, matka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 900 zł, a brat jest bezrobotny. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha, wraz z matką i bratem zamieszkują w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 120 m2. Nie posiadają oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 29 sierpnia 2011 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W udzielonej odpowiedzi skarżący oświadczył, iż nie otrzymuje dopłat bezpośrednich do gruntów i innej pomocy od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 2006 r., ani on ani jego matka i brat nie posiadają konta bankowego. Wskazał, że wyżywienie miesięcznie kosztuje ok. 800-1000 zł, na ogrzanie domu przeznacza rocznie 2.500 zł, z uwagi na konieczność dowożenia chorej matki do szpitala przeznacza ok. 400 zł miesięcznie na paliwo do samochodu. Do pisma załączył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu matki w roku podatkowym 2010, decyzję urzędu pracy o uznaniu jego brata za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenie o dochodach skarżącego, zaświadczenie z urzędu gminy w/s wymiaru podatku rolnego za gospodarstwo rolne o powierzchni ogólnej 1,23 ha, odcinki potwierdzenia wypłaty emerytury matki skarżącego za ostatnie 3 miesiące, blankiety wpłat za energię, zaświadczenie o wysokości świadczenia pieniężnego z tytułu zajmowanego budynku mieszkalnego, faktury VAT za leki oraz telefon oraz paragony za paliwo. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony. W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono z uwzględnieniem obciążeń finansowych, jakie byłby zobowiązany ponieść w toczącym się postępowaniu oraz jego możliwości finansowych. Biorąc powyższe pod uwagę oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zamieszkuje wraz z matką i bratem, uzyskują dochody w łącznej wysokości 2488 zł, dodatkowo z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód roczny w wysokości 321 zł. Zgodnie z oświadczeniem miesięczne koszty utrzymania mieszkania dla matki i brata skarżącego wynoszą średnio ok. 600 zł. Na leki, wyżywienie, opłaty za telefon i utrzymanie samochodu wydają około 1100 -1400 zł miesięcznie. Wysokość dochodów, jakie otrzymuje wraz z matką z uwzględnieniem kosztów jakie muszą ponieść na utrzymanie, biorąc pod uwagę załączone przez skarżącego dokumenty, daje możliwość poniesienia przewidywanych kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie nie są wysokie i wynoszą obecnie 200 zł (za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). Podsumowując, wskazać należy, iż stały dochód skarżącego i jego matki, z którą wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Wskazane powyżej okoliczności, świadczą natomiast o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty sądowe. Porównując natomiast jego sytuację majątkową z obciążeniem finansowym wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.