V SA/Wa 2429/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA – Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi U. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... sierpnia 2012 r. Nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy U. D. (dalej "skarżąca") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Uzasadniając złożony wniosek skarżąca wskazała, że ponosi koszty leczenia w wysokości około ... zł miesięcznie. Pozostałe środki pieniężne przeznacza na utrzymanie i wyżywienie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że jest emerytką i otrzymuje emeryturę w wysokości ... zł. Z oświadczenia wynika, ze skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponieważ oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem referendarza sądowego z 30 stycznia 2013 r. skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji - w terminie 7 dni, pod rygorem oceny wniosku na podstawie posiadanych informacji. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała, że nie mogła zgromadzić dokumentów wskazanych w wezwaniu, ponieważ w tym czasie poddawana była zabiegom lekarskim. Skarżąca nie może samodzielnie funkcjonować i musi korzystać z pomocy osób trzecich. W jej ocenie termin wyznaczony w wezwaniu był zbyt krótki na zgromadzenie dokumentów w nim wskazanych. Ponadto wyjaśniła, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje pomocy od innych osób ani organizacji społecznych, sporadycznie przebywa w miejscu zamieszkania i nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Oświadczyła, że wydatki na leczenie (leki, dojazdy, wizyty lekarskie, czynności medyczne) oraz wyżywienie nie pozwalają na minimalne oszczędności, a więc otrzymywane środki pieniężne są w pełni wydatkowane. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż skarżąca na wezwanie do złożenia żądanych informacji i dokumentów nie dostarczyła wszystkich wymaganych informacji wobec czego brak jest możliwości dokonania oceny materialnej skarżącej i ustalenie, czy skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie pismem z ... kwietnia 2013 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw ponownie podnosząc, iż nie mogła zgromadzić dokumentów wskazanych w wezwaniu bowiem przebywała w klinikach gdzie poddawana była zabiegom lekarskim, czego w jej ocenie nie wzięto pod uwagę rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącej niewykonalne jest uzupełnienie dokumentacji w trakcie leczenia bowiem każda dokumentacja może zostać uzupełniona i odebrana w sztywnych godzinach i dniach pracy urzędów lub banków. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 j.t.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... listopada 2012 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Skarżąca wezwana została m.in. do złożenia oświadczeń, potwierdzonych stosownymi dokumentami o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach. Sąd w tym miejscu stwierdza, że pomimo powyższego wezwania skarżąca nie nadesłała żadnych dodatkowych dokumentów i nie udzieliła dodatkowych informacji, które pozwoliłyby na porównanie wysokości jej obciążeń finansowych, z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Równocześnie skarżąca nie wskazała terminu, w którym jest w stanie zgromadzić dokumenty i przesłać je do Sądu. Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła wskazanych w swoim oświadczeniu okoliczności: informacji o stanie zdrowia, informacji o zabiegach medycznych i leczeniu podejmowanych w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca nie wykonała zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2013 r., którym została wezwana m.in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy. Wskazać przy tym należy, iż wykonując powyższe zarządzenie skarżąca nadesłała jedynie oświadczenie, w którym określiła swój stan zdrowia jako bardzo słaby oraz wyjaśniła, że nie otrzymuje żadnej pomocy od innych osób. Dodatkowo podniosła, iż koszt leczenia, przejazdy do kliniki, wizyty lekarskie nie pozwalają jej na dokonywanie oszczędności wobec czego środki, które otrzymuje są w pełni wydatkowane. W tym miejscu Sąd zauważa, że skarżąca powinna dysponować niektórymi z wymienionych dokumentów (np. rachunki za leki, zeznania podatkowe, informacje o uzyskanych dochodach, odcinki otrzymywanych świadczeń emerytalnych) i ich zdobycie nie wymagało podjęcia dodatkowych czynności oraz czasu. Zauważyć również należy, co już zauważył referendarz sądowy rozpoznając wniosek PPF, że wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji o sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej zostało wykonane przez nią bardzo ogólnie. Skarżąca nie wskazała gdzie mieszka, powtórzyła, że ponosi koszty leczenia, ale w żaden sposób nie udokumentowała ich wysokości. Podkreślić przy tym należy, że wszystkie dane, o które skarżąca została poproszona w wezwaniu z 30 stycznia 2013 r. były niezbędne do oceny jej możliwości finansowych. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę prawidłowo (w pełni wykonane), a skarżąca przedstawiła ogólne informacje na temat swojej sytuacji majątkowej i osobistej uznać należy, że nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Przede wszystkim nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów (świadczenie emerytalne w wysokości ... zł) nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść przy tym ponownie należy, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącej (np. wyciąg z rachunku bankowego). Podkreślenia również wymaga, iż skarżąca znała przyczyny odmowy przyznania jej wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 21 marca 2012 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełniła w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.