V SA/Wa 244/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Jóźków (spr.), Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA Joanna Gierak, Protokolant - referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2007 r. sprawy ze skargi R. E. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 18 października 2005 r. R. E. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w [...] o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż nie jest w stanie ponieść ciążących na niej należności z uwagi na trudną sytuację materialną w jakiej się znalazła (brak pracy i prawa do zasiłku) wraz z pozostającą na jej utrzymaniu rodziną. Decyzją z [...] lipca 2006 r. numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych - powołując w podstawie prawnej przepisy art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. - odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ - opierając się na zebranym materiale dowodowym obrazującym sytuację majątkową strony - wskazał, iż wobec zobowiązanej wystąpiła wprawdzie całkowita nieściągalność należności z tytułu zaległych składek, jednakże opierając się na powołanych w podstawie prawnej przepisach Zakład nie jest zobowiązany do wydania decyzji umarzającej, bowiem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do tzw. sfery uznaniowej orzekającego organu. W tym stanie prawnym - jak to podniesiono w końcowej części uzasadnienia - dla Zakładu istotne znaczenie ma wpływ sytuacji majątkowej i rodzinnej płatnika składek na możliwość spłaty należności. W rozpoznawanej sprawie rodzina zobowiązanej utrzymuje się z posiadanego przez jej małżonka gospodarstwa rolnego, zaś należący do niego majątek odrębny pozwala - w ocenie organu - uzyskiwać środki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. Niezależnie od powyższych wywodów Zakład wskazał również, iż jego zadaniem jest dbałość o ochronę interesu społecznego, którego wyrazem jest pozyskiwanie odpowiednich wpływów uzyskiwanych przez Fundusz Ubezpieczenia Społecznego. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2006 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r., znak [...] o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek za zwłokę od tych składek w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zaakceptował stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w decyzji z [...] lipca 2007 r. o numerze [...]. Powołując się uznaniowy charakter decyzji organ odwoławczy podniósł, iż wprawdzie sytuacja majątkowa wnioskodawczyni zasługuje na uznanie, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, jednakże ma ona charakter przejściowy i nie można wykluczyć, iż poprawi się na tyle, by zobowiązana mogła spłacić swoje zadłużenie wobec Zakładu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. E. wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi z uwagi na ciężką sytuację materialną i rodzinną w jakiej się znalazła. W krótkim uzasadnieniu podniosła, iż w związku z tym, iż jest osobą bezrobotną a na jej utrzymaniu pozostaje [...] dzieci w wieku szkolnym nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia wobec Zakładu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 października 2007 r. strona skarżąca oświadczyła, iż jej sytuacja materialna jest nadal ciężka, wraz z rodziną utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, dzieci korzystają z pomocy społecznej w postaci posiłków, otrzymują także stypendia socjalne od gminy. Podniosła ponadto, iż sama ma problemy zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd wziął pod rozwagę okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przechodząc do generalnego motywu podjętego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] lipca 2006 r. decyzję o numerze [...] - jako decyzję pierwszej instancji. Po rozpoznaniu wniosku strony z 20 lipca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu wydał w dniu [...] sierpnia 2006 r. decyzję w której sentencji wskazał, iż utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2006 r. znak [...]. Taka decyzja pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie została jednak wydana, co Sąd stwierdza na podstawie przedłożonego przez organ materiału dowodowego zawartego w przesłanych aktach administracyjnych sprawy. W tym stanie rzeczy, nie można zaakceptować orzeczenia, którym organ drugiej instancji utrzymuje w mocy rozstrzygnięcie, które nie zapadło w ramach toczącego się indywidualnego postępowania administracyjnego. Na uwagę zasługuje przy tym ta okoliczność, iż nie tylko brak jest w sprawie decyzji z [...] czerwca 2006 r. o przywołanym numerze, co również opisany w dalszej części sentencji zaskarżonego aktu przedmiot sprawy nie pokrywa się z tym w jakim zapadło rozstrzygnięcie z [...] lipca 2006 r. Wskazano bowiem, iż utrzymana w mocy decyzja z [...] czerwca 2006 r. odmawia umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek za zwłokę od tych należności, gdy tymczasem wydana w sprawie decyzja z [...] lipca 2006 r. odmawia umorzenia należności z tytułu składek nie tylko na ubezpieczenia społeczne ale również na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W tym miejscu wspomnieć już tylko należy, iż prawidłowe powołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji numeru i daty rozstrzygnięcia pierwszej instancji nie może sanować błędnego sformułowania zawartego w jej sentencji. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie odwoławcze zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), co stanowi naruszenie przepisów postępowania, a co więcej naruszenie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem przyjąć, iż zapadłe rozstrzygnięcie dotyczy decyzji faktycznie w sprawie wydanej oraz że obejmuje swoim zakresem całość rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji. Niezależnie od powyższej samoistnej podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji, już tylko na marginesie przypomnieć należy, iż rozpoznając ponownie wniosek strony z 20 lipca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ winien jeszcze raz wnikliwie przeanalizować zebrany już w sprawie materiał dowodowy oraz ewentualnie nowe dowody jakie mogą pojawić się w postępowaniu prowadzonym zgodnie z zasadą czynnego udziału strony w każdym jego stadium. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia organ winien mieć również na uwadze tę okoliczność, iż w orzecznictwie przyjmuje się, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której spłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, iż pozostające na utrzymaniu bezrobotnej strony skarżącej dzieci korzystają z pewnej formy pomocy społecznej, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeśli przyjąć, iż jest realnie możliwe, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2007 r. o sygn. akt II GSK 345/06, przy założeniu przeciwnym, norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Z wyłożonych powyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.