V SA/Wa 244/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 244/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 244/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych A.S. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Do majątku zaliczyła nieruchomość rolną o pow. 6 ha. Zgodnie z oświadczeniem średni miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi około 2.520 zł. Do stałych wydatków miesięcznych skarżąca zaliczyła czynsz (1.200 zł), koszty wyżywienia (600 zł), koszty rachunków, mediów oraz środki czystości (200 zł) oraz zobowiązania finansowe (520 zł). Strona oświadczyła ponadto, że uzyskuje pomoc rodziny, bliskich i przyjaciół – w formie posiłków i ubrań, jak również zaciąga niewielkie pożyczki pieniężne oraz korzysta ze wsparcia finansowego osób fizycznych. W piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu [...] maja 2016 r. skarżąca wyjaśniła, że prowadzi salon fryzjerski w L. Miesięczny dochód z prowadzonej działalności wynosi około 2.200 zł. Skarżąca samodzielnie wychowuje niepełnoletniego syna i nie otrzymuje jakiegokolwiek wsparcia materialnego na jego utrzymanie. Nie korzysta w pomocy społecznej oraz z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich. Wyjaśniła również, że mieszka z synem w wynajmowanym mieszkaniu, którego koszt utrzymania wynosi około 2.150 zł. Wykazana na formularzu PPF nieruchomość rolna przedstawia wartość około 100.000 zł, ale nie jest to gospodarstwo rolne. Skarżąca nie otrzymuje dopłat rolniczych. Oprócz wykazanej nieruchomości nie posiada innego majątku ruchomego i nieruchomego. Ponadto strona wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest płatnikiem VAT i spłaca pożyczkę w kwocie 520 zł (co miesiąc). Do pisma skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego jej syna, zeznanie podatkowe PIT-36 wraz z informacją PIT/B oraz PIT/O za lata 2014-2015 r., kserokopię dowodu opłacania obiadów w szkole, nieczytelną kserokopię dowodu wpłaty kwoty 268 zł, kserokopie pokwitowań odbioru opłaty z tytułu czynszu oraz energii elektrycznej i gazu (na pokwitowaniach znajdują się nieczytelne podpisy). Postanowieniem z 15 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. Ponadto referendarz zwrócił uwagę na wątpliwości wynikające ze sprzecznych oświadczeń strony składanych w toku sprawy, a dotyczących jej sytuacji finansowej. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Strona wskazała, że referendarz sądowy w żadnym miejscu nie zakwestionował treści formularza prawa pomocy, w związku z czym, w ocenie skarżącej, przyjąć należy, że zaakceptował go w całości. Dodała, iż niezrozumiałym jest, że przy tak niskim dochodzie i tak wysokich wydatkach nie udzielono jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. A.S. nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanką udzielenia stronie takiego wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu oceniając wniosek strony referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podstawą utrzymania skarżącej oraz jej syna jest dochód z działalności gospodarczej (strona prowadzi zakład fryzjerski), który według złożonego oświadczenia wynosi miesięcznie 2.000 zł. Równocześnie koszty utrzymania gospodarstwa domowego zostały oszacowane na kwotę 2.520 zł. W postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie referendarz słusznie zauważył, że porównanie tych dwóch wartości budzi wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Podobne wątpliwości wywołują oświadczenia dotyczące ewentualnej pomocy od osób trzecich oraz rodziny. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała, że rodzina, bliscy i przyjaciele udzielają jej pomocy w formie posiłków i ubrań, ponadto zaciąga pożyczki pieniężne oraz korzysta ze wsparcia finansowego osób fizycznych (formularz PPF – k. 22 akt sądowych). Odpowiadając na pytanie skierowane do niej w wezwaniu z [...] kwietnia 2016 r., czy korzysta z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich oraz udokumentowanie ewentualnych dochodów oświadczyła, że nie korzysta w pomocy społecznej oraz z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich (odpowiedź na wezwanie – k. 31 akt sądowych). Skarżąca przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego jej niepełnoletniego syna, na którym to rachunku strona generuje obroty (w okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2016 r. wpłaciła 1.060 zł oraz wypłaciła 950 zł). [...] kwietnia 2016 r. stan konta był dodatni i wynosił 609,61 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca samodzielnie utrzymuje syna, a więc środki zdeponowane na rachunku bankowym prowadzonym dla jej syna uznać należy za środki pieniężne posiadane przez dwuosobowe gospodarstwo domowe. Wpis w rozpoznawanej sprawie wynosi 100 zł, a więc stanowi 1/6 zgromadzonych oszczędności. Strona nie przedstawiła wyciągów z własnych kont bankowych oświadczając, że nie prowadzi rachunku na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie zauważyć należy, że skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób rozlicza się z instytucjami publicznymi, np. ZUS-em i urzędem skarbowym oraz z kontrahentami. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 rok wynika, że strona uzyskała w tym okresie przychody z działalności gospodarczej w wysokości 48.160 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 19,863,20 zł oraz wykazała dochód w wysokości 28.296,80 zł. Według zeznania PIT-36 w 2015 r. skarżąca uzyskała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 55.636 zł oraz uzyskała dochód w kwocie 26.958,51 zł. Strona oświadczyła, że nie jest płatnikiem VAT. Podkreślić należy, że skarżąca zarówno w 2014, jak i w 2015 roku uzyskiwała dochód z działalności gospodarczej. Oświadczyła, że dochód miesięczny wynosi 2.200 zł (według oświadczenia złożonego na formularzu PPF – 2.000 zł). Analizując wyjaśnienia dotyczące kosztów utrzymania rodziny wskazać należy, że na formularzu PPF skarżąca oświadczyła, że średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 2.520 zł i stanowią je wydatki tytułem najmu mieszkania (1.200 zł), wyżywienia (600 zł), wydatków na media, środki czystości i "rachunki" (200 zł) oraz "zobowiązania finansowe" (520 zł). W piśmie z 11 maja 2016 r. wskazała, że koszty związane z najmem mieszkania wynoszą łącznie 2.150 zł, a na kwotę tę składa się czynsz (1.200 zł), "rachunki" (800 zł), media (150 zł). Zauważalne są więc znaczne różnice w wydatkach zadeklarowanych na formularzu PPF z [...] marca 2016 r. oraz w wyjaśnieniach złożonych w piśmie z [...] maja 2016 r. Według oświadczeń złożonych na formularzu PPF koszty utrzymania rodziny były wyższe od miesięcznych dochodów o kwotę 520 zł. Według wyjaśnień stanowiących odpowiedź na wezwanie skierowane do strony na podstawie art. 255 p.p.s.a. dochód miesięczny rodziny wynosi 2.200 zł, a koszty utrzymania – 2150 zł. Zauważyć należy, że zadeklarowane koszty utrzymania nie obejmują na przykład wydatków na wyżywienie i środki czystości. Według oświadczenia skarżącej: "wysokość wydatków szczegółowo wskazuje poprzez dołączone do przedmiotowego pisma dokumenty". Analizując nadesłane pisma referendarz słusznie podkreślił ich wątpliwą wartość dowodową. Skarżąca przedstawiła bowiem mało czytelne kserokopie pokwitowań odbioru opłaty z tytułu czynszu oraz energii elektrycznej i gazu (na pokwitowaniach znajdują się nieczytelne podpisy), nieczytelną kserokopię dowodu wpłaty kwoty 268 zł (nie można określić tytułu wpłaty) oraz kserokopię dowodu opłacania obiadów w szkole. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, którą to ocenę Sąd w całości podziela, nie można uznać, że przedstawione kserokopie dokumentują koszty utrzymania rodziny. Zdaniem Sądu referendarz prawidłowo uznał, że w przypadku sprzecznych oświadczeń co do kosztów utrzymania złożonych na formularzu PPF oraz w piśmie z [...] maja 2016 r. nie można uznać, że skarżąca wykazała należycie faktyczne koszty utrzymania dwuosobowej rodziny. W konsekwencji nie jest możliwe porównanie wysokości dochodów z ponoszonymi wydatkami na utrzymanie. Ponieważ skarżąca nie wykazała również jakie ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej rzetelna ocena jej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa. Podkreślić również należy, że skarżąca wraz ze sprzeciwem nie nadesłała żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu, która powiela ogólne, znane już Sądowi informacje przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżąca nie przedstawiła w sposób wyczerpujący oraz nie udokumentowała kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu. Skarżąca nie wyjaśniła również rozbieżności, na które zwrócił uwagę referendarz analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca wykazała na formularzu majątek nieruchomy o wartości 100.000 zł (nieruchomość rolną). Strona oświadczyła, że nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego, ale nie wyjaśniła, czy nieruchomość jest w jakikolwiek sposób wykorzystywana. Warto również zauważyć, że rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd I instancji uzależnione jest od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Do przyszłych – niepewnych kosztów postępowania – można zaliczyć opłatę kancelaryjną za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (jedynie w przypadku, gdy Sąd oddali skargę strony) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej również w wysokości 100 zł. Podkreślić należy, że skarżąca nie poniesie tych kosztów jednorazowo, ale ciężar ich uiszczenia będzie rozłożony w czasie – o ile – co należy powtórzyć pojawi się konieczność ich poniesienia w toku postępowania. W orzecznictwie podnosi się, że wysokość wpisu należnego w sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony skarżącej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.