V SA/Wa 2462/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. J. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 19 grudnia 2013 r. w sprawie ze skargi Ł.J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... sierpnia 2013 r. Nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2010 postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Ł. J. (zwany dalej: skarżącym) w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż jest ubogim rencistą, pobiera rentę z KRUS w wysokości ...zł, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która również otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ... zł. Skarżący i jego małżonka zamieszkują w mieszkaniu o pow. ... m². Skarżący oświadczył , iż wraz z małżonką nie posiadają zasobów majątkowych ani oszczędności pieniężnych. W dodatkowym oświadczeniu skarżący wskazał, iż mieszkanie, w którym zamieszkują wraz z żoną jest wydzielone w domu synów. Gospodarstwo rolne zostało w 2009 r. przekazane na synów, a skarżący użytkuje wyłącznie ... ha jako przydomowy ogródek. Resztę użytkuje syn, obsiewa zbożem, które przeznacza na utrzymanie trzody chlewnej. Skarżący posiada samochód osobowy S. z roku ... o wartości ... zł. Skarżący oświadczył ponadto, iż ponosi następujące miesięczne wydatki na utrzymanie miejsca zamieszkania i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych: gaz – ... zł, węgiel do c.o. – ... zł, wywóz nieczystości płynnych i stałych – ... zł, wyżywienie dla dwóch osób – ... zł, benzyna – ... zł, leki- ... zł. Wraz z dodatkowym oświadczeniem skarżący nadesłał rachunek za zakup wyrobu węglowego oraz kopię rachunku za prąd. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż skarżący nie przedstawił w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej oraz nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 27 listopada 2013 r., którym został wezwany m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego. W ocenie referendarza skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie wyczerpującego porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę to, iż zarówno skarżący jak i jego żona posiadają stałe źródło dochodów. Na powyższe postanowienie pismem z ... stycznia 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż konta bankowe jego i jego małżonki założone zostały na zlecenie ZUS w P. Do sprzeciwu załączył zaświadczenia lekarskie potwierdzające dolegliwości zdrowotne skarżącego oraz fakturę VAT z dnia ... stycznia 2014 r. na kwotę ... zł potwierdzającą zakup leków w aptece "P." w G. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 j.t.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Oświadczenie ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest nieodzowną przesłanką, po weryfikacji zawartych w nim danych, przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z .. listopada 2013 r., było niewystarczające do oceny czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). W sprawie skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, a wezwanie do podania dodatkowych informacji nie zostało wykonane w sposób określony w wezwaniu. W szczególności wskazać należy, iż skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego pomimo jego posiadania, na co zwrócił uwagę referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. W tej sytuacji nie można było ustalić jak w rzeczywistości wygląda sytuacja materialna skarżącego. W ocenie Sądu skarżący nie wykonał zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2013 r., którym został wezwany m.in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada on sam, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co stanowiło również jedną z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Podnieść przy tym również należy, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącego (np. wyciąg z rachunku bankowego) tym bardziej, że według oświadczenia (k i ... akt sąd.) skarżący wraz z żoną otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe, które może co miesiąc wpływać na konto skarżącego i jego małżonki. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia również wymaga, iż skarżący znał przyczyny odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2013 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełnił w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. Okoliczność ta negatywnie wpływa na pozytywne rozpatrzenie wniosku tym bardziej, że to w interesie skarżącego leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Idąc za stanowiskiem referendarza sądowego podkreślić również należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w jego dyspozycji są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie samochodu osobowego. Bez względu na rodzaj pojazdu tzn. jego markę i rok produkcji nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z posiadaniem i eksploatacją samochodu (koszty ubezpieczenia, paliwa i napraw). Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.