V SA/Wa 2473/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2008 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji G. K., wnioskiem z 27 marca 2007 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu składek. W piśmie tym powoływała się na swoją złą sytuację finansową. Wskazała, iż nie posiada żadnych dochodów oprócz wynagrodzenia za pracę w kwocie 800 zł brutto oraz zasiłku męża w kwocie 373,10 zł netto. Podniosła, iż wraz z mężem utrzymuje dwoje dzieci, a wspólnie osiągane dochody zaledwie pozwalają na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb rodziny. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, oraz treść przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które to przepisy umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu 21 maja 2007 r. W dniu 5 czerwca 2007 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając złożony wniosek wskazała, iż straciła pracę i obecnie jej rodzina utrzymuje się jedynie z zasiłku męża oraz świadczeń wypłacanych na dzieci w kwocie netto 345 zł. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznający sprawę jako organ II instancji, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] maja 2007 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie oraz powołano treść przepisów odnoszących się do umorzenia przedmiotowych zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2007 r., G. K. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła, naruszenie prawa materialnego i błędną oceną ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko organu dotychczas prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, aczkolwiek z powodów innych niż podniesione w skardze. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem w sposób rażący przepisy postępowania administracyjnego. Wbrew treści art. 134 k.p.a. organ nie stwierdził uchybienia terminu do wniesienia przez stronę odwołania a, naruszając art. 138 k.p.a., rozpoznał merytorycznie sprawę. Prezes ZUS przystępując do badania - na etapie postępowania wstępnego - złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinien sprawdzić, czy podanie to spełnia wymogi zawarte w art. 63 k.p.a. i stanowi środek zaskarżenia przewidziany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a także czy wniosek ten został wniesiony w przewidzianym przepisami terminie. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., mającym zastosowanie w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji ZUS w przedmiocie umorzenia należności składkowych winien być złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji wydanej w I instancji, a gdy decyzja ta została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Jak wynika z akt sprawy, organ nie przeprowadził w tym zakresie postępowania wstępnego. W dniu 16 maja 2006 r. Zakład wydał decyzję w I instancji, zawierając w niej prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie prawie wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie z datą znajdującą się na potwierdzeniu odbioru decyzji (k. 39 akt adm.), została ona doręczona w trybie art. 43 k.p.a. - dorosłemu domownikowi, mężowi zobowiązanej w dniu 21 maja 2007 r. Zatem, do dnia 4 czerwca 2007 r. strona miała możliwość wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż wniosek ten został nadany za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 5 czerwca 2007 r. (dowód: datownik pocztowy na kopercie, w której nadano wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - karta 41v. akt adm.). W świetle powyższego jest bezsporne, iż strona nie dochowała w sprawie terminu ustawowego przewidzianego na wystąpienie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym jej czynność polegająca na złożeniu wymienionego środka zaskarżenia nie mogła wywołać zamierzonego skutku, albowiem jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako wniesiony po terminie, nie mógł wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej jest bowiem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zaś bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS winien zatem mieć na względzie, że zasadne jest - stosownie do przepisu art. 134 k.p.a. - wydanie orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi zaś na regulację szczególną zawartą w art. 83b ust. 1 u.s.u.s., (zgodnie z którą jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję), orzeczenie to jako kończące postępowanie winno mieć formę właśnie decyzji, a nie -jak to wynika z art. 134 k.p.a.- postanowienia. Konkludując, w ocenie Sądu, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musiało zastosowaniem przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazane przyczyny nieważności zaskarżonej decyzji stanowią okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji Prezesa ZUS z [...] lipca 2007 r. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Niemniej Sąd zauważa i podkreśla, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany przez stronę i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.