V SA/Wa 2479/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2008 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J. M. z Kancelarii Adwokackiej w W. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 W następstwie wyroku z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2008 roku-syg. akt VSA/Wa 3209/05 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – stosownie do treści art. 83 ust.1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 w zw. z art. 32ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych cyt. dalej jako u.s.u.s. (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.)- odmówił A. B. umorzenia zadłużenia na kwotę [...] złotych (obejmującego składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy – wraz z odsetkami) wskazując, iż w świetle przepisów powołanej wyżej ustawy, a także norm zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) brak jest ku temu podstaw. W motywacjach wskazano, iż zgodnie ze składanymi w latach 2003-2005 zeznaniach PIT-37 małżonkowie uzyskiwali dochód w ostatnim roku przekraczający [...] złotych. Z tych dochodów były spłacane raty kredytów i innych należności. Zakład podniósł także, że w/w. korzystał z zasiłku dla bezrobotnych (utracił prawa do tego świadczenia dopiero dnia [...]. 06. 2005 roku), a obecnie na dzień wydania decyzji – pozostaje bez pracy. Analizując wszystkie okoliczności "Zakład uznał, że trudna sytuacja zobowiązanego pozwoliła na uregulowanie wszystkich zobowiązań w tym opłat z tytułu kredytów, przy porównywalnym dochodzie osiąganym w latach 2003-2004. Do spłaty pozostał tylko jeden kredyt w ratach miesięcznych po [...] złotych, którego spłata nastąpi w październiku 2007 roku, co spowoduje poprawę sytuacji finansowej zobowiązanego, a tym samym pozwoli na podjęcie spłaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne". W wyniku rozpoznania odwołania tenże Organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 roku, utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny (błędnie wskazując, że odmawia również umorzenia wskazanego na wstępie zadłużenia, co było już przedmiotem rozstrzygnięcia Organu I instancji). W motywach wskazano, że A. B. poszukuje pracy (między innymi miał odbyć rozmowę z Carrefour Polska) i obecnie jego rodzina nie posiada żadnych zobowiązań. Ustalono też – według oświadczenia w/w. – że w związku ze śmiercią matki jego sytuacja uległa pogorszeniu (gdyż ta wspomagała go finansowo). Dokonując zaś analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Organ doszedł do wniosku, że w 2005 roku "płatności przewyższały dochody zobowiązanego i jego małżonki", co może potwierdzać tezę, iż A. B. otrzymywał środki finansowe od matki. W skardze żądającej uchylenia zaskarżonej decyzji wskazano, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania , które były zawarte we wskazanym na wstępie wyroku, są wiążące dla Sądu i Organu. Tymczasem tych sugestii nie uwzględniono wydając zaskarżone decyzje. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dowolnie przyjął, że nie znaleziono żadnych nowych okoliczności, które stanowiły podstawę do wydania decyzji pozytywnej. Skarżący dostrzegł, że nie dysponuje żadnymi możliwościami płatniczymi, które pozwalałyby na uregulowanie zadłużenia. W odpowiedzi na skargę podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia w/w. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanego dalej jako "k.p.a." organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Organ jasno wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności dostrzec trzeba, nawiązując do treści skargi, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przesądził żadnej kwestii. Nakazał jedynie rozważyć okoliczności objęte przepisami powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 roku, co Organ uczynił. Jest oczywiste, że skoro dochody małżonki skarżącego osiągane wcześniej wystarczały na utrzymanie i spłatę rat kredytowych, to obecnie, kiedy te ostatnie zaległości zostały uregulowane, pozwolą na podjęcia spłaty zaległości ZUS – owskich. Należy również dostrzec, że obecnie w kraju liczba bezrobotnych znacząco maleje, a zatem można liczyć na to, iż skarżący znajdzie zatrudnienie. Umożliwi to spłatę zadłużenia w szerszym wymiarze. Zdaniem Sądu nie wykluczają podjęcia przez skarżącego zatrudnienia złożone na rozprawie zaświadczenia (k. 75-76); jedno z nich wskazuje na konieczność leczenia farmakologicznego, drugie jest tylko skierowaniem do poradni specjalistycznej (oba pochodzą z 28 lutego 2008 roku, co może wskazywać, iż zostały wydane w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym). Z żadnego z tych dokumentów nie wynika brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Wreszcie należy wskazać, że powołane w decyzji Organu II instancji rozstrzygnięcie "na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3a i art. 32 u.s.u.s. omówić umorzenia figurującego na koncie Pana A. B." jest nieprawidłowe (albowiem przybrało postać rozstrzygnięcia przed Organem I instancji), to jednak nie miało ono wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie, którego istotą jest utrzymanie zaskarżonego aktu administracyjnego w mocy (prawidłowo w decyzji powołano między innymi art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a). Ponadto Sąd zauważa, iż Skarżący może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącego świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie Wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez Organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sad na mocy art. 151, 250 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.