V SA/Wa 2495/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] 1. Pismem z dnia 17.06.2013r. B. B. (dalej: skarżący) zwrócił się do Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) z prośbą o rozłożenie mandatu karnego (w wysokości 1350 zł) na raty; wskazał na ciężką sytuację materialną, albowiem ma na utrzymaniu młodszą siostrę. 2. Nie powiadamiając wnioskodawcy o treści art. 10 k.p.a. GITD decyzją z dnia 31.07.2013r. – stosownie do treści art. 55, art. 57 pkt 3, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i art. 67 ustawy z dnia 27.08.2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) w zw. z art. 5 § 2 pkt 4 oraz art. 104 k.p.a. – odmówił rozłożenia na raty grzywny wynikającej z mandatu karnego kredytowanego Aa [...]. W motywach zwrócono uwagę, że decyzja ma charakter uznaniowy. Organ wskazał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty. Fakt posiadania ograniczonych środków na zapłatę należności nie może przesądzić o pozytywnym załatwieniu wniosków, albowiem takie rozstrzygnięcie winno być stosowane wobec innych dłużników borykających się z podobnymi problemami. W dalszej części motywów zwrócono uwagę, iż Organ ustalił, iż w budżecie domowym skarżący nie posiada "wolnych" środków, a zatem i tak ewentualnych rat nie będzie regulować. 3. Podaniem z dnia 14.08.2013r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. 4. Nie pouczając skarżącego o treści art. 10 k.p.a. GIDT decyzją z dnia [...].09.2013r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 57 pkt 3, art. 60 i 64 ust. 1 cyt. ustawy o finansach publicznych – utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny. W motywach rozstrzygnięcia GITD podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].7.2013r., a nadto zwrócił uwagę, iż na obecnym etapie postępowania nie jest możliwa modyfikacja żądania w kierunku umorzenia przedmiotowej należności. 5. W emocjonalnie umotywowanej skardze B. B. wskazał, że z ustaleń GITD wynika, że nie będzie w stanie uiścić grzywny w ratach w związku z czym wniósł o całkowite umorzenie należności. Podniósł, że znalazł się w nadzwyczajnej sytuacji "niezależnie od swego postępowania". W efekcie skarżący wniósł o umorzenie: a) postępowania w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty wynikającej z mandatu; b) całkowitego umorzenia kwoty 1350 zł z przyczyn wyżej opisanych. 6. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami rozstrzygnięć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny, bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi, bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca, bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy. IV. W powyższym kontekście – w zakresie żądania rozłożenia należności na raty – zwrócić należy uwagę, iż w decyzji z dnia [...].7.2013r. GITD wydając rozstrzygnięcie negatywne w motywach podkreślił, że skarżący w budżecie domowym nie posiada wolnych środków. Ewentualne raty powinny natomiast być dostosowane do możliwości finansowych. Z kolei w decyzji z dnia [...].09.2013r. wskazano, że strona ma wydatki, które przewyższają jej dochód uzyskiwany tytułem wynagrodzenia za pracę. Udzielenie zatem "ulgi" w postaci rozłożenia na raty kary grzywny byłoby bezcelowe i prawdopodobnie nie stworzyłoby sytuacji, w której dłużnik byłby w stanie uiścić nałożony mandat karny. Organ nie może bowiem udzielić ulgi w spłacie kary pieniężnej, której strona od samego początku nie będzie w stanie spłacić. "Innymi słowy organ wskazuje, że strona posiada obciążenia finansowe przewyższające jej możliwości zarobkowania." V. Nie ulega wątpliwości, iż to Skarżący w piśmie z dnia 17.06.2013r. zwrócił się o rozłożenie kwoty 1350 zł na raty. Zatem uznał, iż jest w stanie je uiszczać, a zatem – skoro organ miał w tym względzie wątpliwości – winien w piśmie z dnia 28.06.2013r. nadto zażądać od skarżącego określenia okresu ratalnego, a także wysokości proponowanych rat. Oczywiście żądane tym pismem inne informacje są istotne lecz bezpośrednio nie są związane z treścią żądania samej strony, która z przyczyn jej tylko wiadomych mogłaby wskazać na okoliczności umożliwiające wywiązanie się – w ramach systemu ratalnego – z obowiązku uiszczenia należności wynikających z mandatu karnego. VI. Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu wniosku – także w świetle treści skargi wniesionej do Sądu – należy skierować do Skarżącego pismo, czy biorąc pod uwagę aktualne dochody jest on w stanie uiścić w systemie ratalnym kwotę 1350 zł, a jeżeli nie – to czy modyfikuje żądanie w kierunku umorzenia owej należności. Sformułowanie tak postawionego pytania jest o tyle konieczne, że GITD w motywach decyzji z dnia [...].09.2013r. wskazał, iż w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ może rozstrzygać tylko co do tego, co było przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].07.2013r. W przeciwnym razie strona zostałaby pozbawiona możliwości zaskarżenia decyzji, co stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. VII. Na marginesie wskazać należy, że GITD w podjętych rozstrzygnięciach popada w logiczną sprzeczność, albowiem odmawia skarżącemu możliwości rozłożenia na raty (co jest przedmiotem wniosku złożonego 17.06.2013r.), a jednocześnie przewiduje możliwość uiszczenia tej należności przez jednorazową wpłatę. Ta ostatnia - w ocenie Sądu - jest mało realna – chociażby ze względu na poczynione przez ten Organ ustalenia w kwestii sytuacji majątkowej B. Biernackiego, która jest niezwykle skomplikowana. VIII. Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.