V SA/Wa 2499/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi O. P. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy O. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego nie są wystarczające do poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Dochód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 2.488,50 zł, a więc 207 zł w miesiącu. Nieruchomość rolną dzierżawi od rodziców. Skarżąca uzyskuje również dochód w wysokości 1.350 zł z tytułu zatrudnienia. Do miesięcznych wydatków zaliczyła: opłaty za media i telefon - 200 zł, wynajem mieszkania – 600 zł, wyżywienie, utrzymanie i dojazdy – 600 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca załączyła: zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. P. z 11 kwietnia 2017 r. stwierdzające, że w okresie od 1 września 2014 r. do 7 października 2016 r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, a jej konto nie jest zadłużone, umowę o pracę z 7 października 2016 r., umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą 1 września 2014 r. pomiędzy O. K. a B. K. i K. K. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca wyjaśniła, że w ramach prowadzonego gospodarstwie rolnym uprawia zboża i nie hoduje zwierząt. W roku 2017 grunty rolne zostały obsiane łubinem – uprawa nie przyniosła dochodu. W prowadzeniu gospodarstwa pomaga jej ojciec – nieodpłatnie. Do pisma załączyła pokwitowanie zapłaty przez M. P. czynszu za lokal mieszkalny w wysokości 424,38 zł na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej S. S. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. Nr 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz załączone dokumenty nie były wystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 18 października 2017 r. W konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia są nieprecyzyjne i nie można na ich podstawie dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony. Skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków na koszty niezbędnego utrzymania, nie przedstawiła zeznań podatkowych, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających kwotę otrzymywanego wynagrodzenia. Nie przedstawiła również dokumentów potwierdzających wydatki na prowadzenie gospodarstwa, np. koszty zakupu paliwa, nawozów, materiału siewnego. Zauważyć także wypada, że Skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, który złożyła 26 września 2016 r. oświadczyła, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, w piśmie z 18 października 2016 r. podała, że mieszka z rodzicami, którzy również pracują i utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że Skarżącą w toku postępowania administracyjnego zmieniła nazwisko z rodowego "K." na "P.". W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z 20 września 2017 r. również oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wyjaśniła również, że ponosi koszty wynajmu mieszkania – 600 zł. Nie przedstawiła jednak umowy najmu, a jako dowód uiszczenia czynszu przedstawiła potwierdzenie opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 424,38 zł na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. Z przedstawionego pokwitowania wynika, że zleceniodawcą był M. P. W świetle powyższego należy poddać w wątpliwość wiarygodność oświadczenia Skarżącej o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego. Jest to kolejna kwestia, której Skarżąca nie wyjaśniła dostatecznie. W ocenie starszego referendarza sądowego zasadny jest wniosek, że Skarżąca nie złożyła precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i kosztów niezbędnego utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia opłacanej przez budżet państwa pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.