V SA/Wa 2499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu O. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 2499/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi O. P. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ... czerwca 2016 r. nr ... w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2499/16 W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy O. P. (dalej "Strona", "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego nie są wystarczające do poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Dochód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 2.488,50 zł, a więc 207 zł w miesiącu. Nieruchomość rolną dzierżawi od rodziców. Skarżąca uzyskuje również dochód w wysokości 1.350 zł z tytułu zatrudnienia. Do miesięcznych wydatków zaliczyła: opłaty za media i telefon - 200 zł, wynajem mieszkania – 600 zł, wyżywienie, utrzymanie i dojazdy – 600 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca załączyła: zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. z [...] kwietnia 2017 r. stwierdzające, że w okresie od 1 września 2014 r. do 7 października 2016 r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, a jej konto nie jest zadłużone, umowę o pracę z 7 października 2016 r., umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą [...] września 2014 r. pomiędzy O. K. a B.K. i K. K. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca wyjaśniła, że w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego uprawia zboża i nie hoduje zwierząt. W roku 2017 grunty rolne zostały obsiane łubinem – uprawa nie przyniosła dochodu. W prowadzeniu gospodarstwa pomaga jej ojciec – nieodpłatnie. Do pisma załączyła pokwitowanie zapłaty przez M. P. czynszu za lokal mieszkalny w wysokości 424,38 zł na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. W wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. odmówił przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano m.in., że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji wyszczególnionych w wezwaniu z 18 października 2017 r. W konsekwencji nie była możliwa ocena, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego złożone oświadczenia są nieprecyzyjne i nie można na ich podstawie dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony. Skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków na koszty niezbędnego utrzymania, nie przedstawiła zeznań podatkowych, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających kwotę otrzymywanego wynagrodzenia. Nie przedstawiła również dokumentów potwierdzających wydatki na prowadzenie gospodarstwa, np. koszty zakupu paliwa, nawozów, materiału siewnego. Zauważono ponadto, że Skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, który złożyła 26 września 2016 r. oświadczyła, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, w piśmie z 18 października 2016 r. podała natomiast, że mieszka z rodzicami, którzy również pracują i utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że Skarżąca w toku postępowania administracyjnego zmieniła nazwisko z rodowego "K." na "P.". W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z 20 września 2017 r. również oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wyjaśniła również, że ponosi koszty wynajmu mieszkania – 600 zł. Nie przedstawiła jednak umowy najmu, a jako dowód uiszczenia czynszu przedstawiła potwierdzenie opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 424,38 zł na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. Z przedstawionego pokwitowania wynika, że zleceniodawcą był M. P. Wobec powyższego, zdaniem referendarza sądowego, należało poddać w wątpliwość wiarygodność oświadczenia Skarżącej o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego. Pismem z dnia 22 grudnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw. Wskazała, iż uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła realne i faktyczne wyjaśnienia dotyczące jej sytuacji materialnej. Podniosła, iż nie udzieliła pełnej odpowiedzi na zadane pytania, z uwagi na niemożliwość uzyskania żądanych dokumentów (zaświadczenie z urzędu gminy o wysokości osiągniętego dochodu z prowadzonego gospodarstwa, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego). Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślenia przede wszystkim wymaga, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Skarżącej starszy referendarz sądowy zasadnie wezwał go do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Wnioskodawca, na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy, winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z tym, że Wnioskująca nie wykonała wezwania starszy referendarz sądowy nie miał możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi strona winna się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z tego względu starszy referendarz sądowy zasadnie nie uwzględnił przedmiotowego wniosku. Podnoszone przez Skarżącą w sprzeciwie kwestie braku możliwości uzyskania żądanych dokumentów, tj. zaświadczenie z urzędu gminy o wysokości osiągniętego dochodu z prowadzonego gospodarstwa, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego nie mogą zmienić dokonanej przez Sąd oceny. Skarżąca nie odpowiedziała bowiem na pozostałe pytania zadane przez starszego referendarza sądowego mogące potwierdzić jej sytuację majątkową. W szczególności Skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków na koszty niezbędnego utrzymania, nie przedstawiła zeznań podatkowych, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających kwotę otrzymywanego wynagrodzenia. Nie przedstawiła również dokumentów potwierdzających wydatki na prowadzenie gospodarstwa, np. koszty zakupu paliwa, nawozów, materiału siewnego. Ponadto oświadczenia Skarżącej o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego są niespójne i wzajemnie wykluczające się. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z 26 września 2016 r. Skarżąca oświadczyła, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, w piśmie z 18 października 2016 r. podała natomiast, że mieszka z rodzicami, którzy również pracują i utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z 20 września 2017 r. również oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wyjaśniła również, że ponosi koszty wynajmu mieszkania – 600 zł. Nie przedstawiła jednak umowy najmu, a jako dowód uiszczenia czynszu przedstawiła potwierdzenie opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 424,38 zł na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. Z przedstawionego pokwitowania wynika, że zleceniodawcą był M. P. Sąd zwraca uwagę, iż w sprzeciwie Skarżąca w żadnej mierze nie odniosła się do zadanych jej pytań, a swoją uwagę skoncentrowała jedynie na wyjaśnieniach dotyczących niemożności przedłożenia żądanych dokumentów. Wobec tego zasadne jest utrzymanie w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.