V SA/Wa 2499/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi O. P. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) czerwca 2016 r. Nr (...) w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. O. P. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skarga z dnia [...] 2016 r. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zarządzeniem z dnia [...] 2016 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2016 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [....] 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia [...] 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 20 grudnia 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu [....] 2017 r. skarżąca uiściła wpis sądowy w wysokości 100 zł. Wnioskiem z dnia [...] 2017 r. skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie z dnia [....] 2017 r., do którego załączyła w niosek – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...]2017 r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu [....] 2018 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] 2017 r. Zarządzeniem z dnia [....] 2018 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [....] 2018 r. – w którym zawarła żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2018 r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2016 r. (k. 14-15 akt), skarżąca wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Drugim wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...]2017 r. (k. 92-93 akt), skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 127-128 akt), wnioskodawczyni również sformułowała żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy wszystkich wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 2 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienia starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2016 r.) oraz z dnia [...]2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2018 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którymi odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącej, dokonanej w prawomocnych postanowieniach starszych referendarzy sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w ramach obu wcześniejszych postępowań o prawo pomocy skarżąca była wzywana – w trybie art. 255 p.p.s.a. – do złożenia dodatkowych oświadczeń, niezbędnych do dokonania oceny jej sytuacji majątkowej – zarządzeniami z dnia 30 września 2016 r. (k. 20 akt) oraz z dnia 11 października 2017 r. (k. 101 akt). Analizując podstawy odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w ramach pierwszego postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy, iż w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2016 r. podniesiono, iż skarżąca nie przedstawiła w sposób klarowny i pełny swojej sytuacji majątkowej, w szczególności nie wyjaśniła skąd czerpie środki na niezbędne utrzymanie skoro dzierżawione przez nią gospodarstwo rolne (należące do jej rodziców) nie przynosi żadnych dochodów, nie wskazała, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, jak również nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków. W ocenie referendarza, nie wiadomo też w jaki sposób skarżąca czyni nakłady na dzierżawione gospodarstwo rolne w sytuacji gdy, jak utrzymuje, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2016 r. wskazał, iż strona nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. W kolejnym orzeczeniu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy – zawartym w postanowieniu z dnia [...] 2017 r. – starszy referendarz sądowy również stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji, wobec czego nie jest możliwa ocena, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego ocenie, złożone oświadczenia są nieprecyzyjne i nie można na ich podstawie dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej strony. W szczególności zauważył, iż skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków na koszty niezbędnego utrzymania, nie przedstawiła zeznań podatkowych, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających kwotę otrzymywanego wynagrodzenia, ani dokumentów potwierdzających wydatki na prowadzenie gospodarstwa, np. koszty zakupu paliwa, nawozów, materiału siewnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał powyższe stanowisko starszego referendarza sądowego za prawidłowe, wskazując w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2018 r., iż skarżąca w żadnej mierze nie odniosła się do zadanych jej pytań, a swoją uwagę skoncentrowała jedynie na wyjaśnieniach dotyczących niemożności przedłożenia żądanych dokumentów, których Sąd nie uznał za zasadne. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia [...] 2018 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazuje bowiem, iż obecnie utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.700 zł, zatem z dochodu w wysokości wyższej od poprzednio wskazywanej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (207 zł) i zatrudnienia (1.350 zł) w łącznej wysokości 1.557 zł. Ponadto składa tożsame oświadczenia w zakresie stanu rodzinnego, składników majątku, ponoszonych wydatków. Co jednak najbardziej istotne w sprawie, skarżąca po raz kolejny nie przedstawia żadnych dokumentów (prócz kopii umowy o pracę i kopii dwóch rachunków potwierdzających poniesie opłat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej, w których jako zleceniodawcę wskazano zresztą nie skarżącą lecz M. P.), które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż wcześniejsze odmowy udzielenia prawa pomocy nastąpiły właśnie z uwagi na to, że skarżąca nie wyjaśniła w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacja majątkowej. W tym celu była ona dwukrotnie wzywana do złożenia oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., jednakże jej odpowiedzi zostały uznane za niewystarczające. Podkreślić zatem należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w poprzednich postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy, dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Tymczasem skarżąca nie dosyć, że oświadcza wyższy miesięczny dochód, to kolejny raz nie dokumentuje swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący, a nadto milczeniem pomija kwestię posiadania rachunków bankowych, zatem okoliczność dwukrotnie dostrzeżoną uprzednio jako niewyjaśnioną i nieudokumentowaną. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącej o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany (pogorszenia) okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Porównanie poprzednich oświadczeń majątkowych z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej skarżącej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej prawomocnych postanowień referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami, wypowiadali się już w niniejszej sprawie referendarze sądowi, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji tego, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.