V SA/Wa 2506/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania skargę oddala W dniu [...] czerwca 2004 r. producent M. T. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Po zakończeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. w dniu [...] grudnia 2004 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu wsparcia działalność rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł ustalając zakres pięcioletniego zobowiązania ONW na powierzchnię [...] ha. Następnie w dniu [...] marca 2005 r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2005 r., a po jego rozpoznaniu Kierownik BP ARiMR w Ł. w dniu [...] maja 2006 r. wydał decyzję o odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W dniu [...] maja 2006 r. strona złożyła wniosek o przyznanie ww. płatności na rok 2006. Następnie w dniu 30 sierpnia 2006 r. w związku z wykryciem błędu w trakcie kontroli zobowiązań wieloletnich do strony zostało wystosowane wezwanie o złożenie wyjaśnień. W odpowiedzi producent złożył oświadczenie z dnia 8 września 2006 r., w którym potwierdził fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha. W dniu 10 października 2006 r. M. T. dokonał dobrowolnego zwrotu kwoty [...] zł za powierzchnię [...] ha za rok 2004, co skutkowało modyfikacją zobowiązania ONW do powierzchni [...] ha. Po zakończeniu postępowania administracyjnego Kierownik BP ARiMR w Ł. w dniu [...] grudnia 2006 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha. W dniu [...] maja 2007 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 na powierzchnię [...] ha. Kierownik BP ARiMR wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień w związku z wykrytym błędem w kontroli zobowiązań wieloletnich ONW. W odpowiedzi wnioskodawca w dniu 31 października 2007 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, iż powierzchnia użytkowanych przez niego gruntów rolnych zmniejszyła się poniżej 1 ha w związku z dwukrotnym zalaniem części działki przez płynącą w pobliżu rzekę. Następnie Kierownik BP ARiMR w Ł. w dniu [...]maja 2008 r. wydał decyzję o odmowie przyznania płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007. W kolejnych latach strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W związku z tym stwierdzono, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem ONW, tj. [...] ha i zawiadomieniem Nr 1/10 z dnia 10 marca 2010 r. poinformowano stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. Kierownik BP ARiMR w Ł. działający z upoważnienia Prezesa ARiMR ustalił M. T. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie wyjaśnił, że iż zgodnie z § 2 ust 1. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej dalej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 73, poz. 657, ze zm,) płatność ONW udziela się producentowi rolnemu: - który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999 z późn. zm.) oraz, - jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Organ wyjaśnił, że warunkiem decydującym o częściowym zwrocie płatności, jest dalsze prowadzenie działalności rolniczej na działkach rolnych, na powierzchni minimum 1ha. Natomiast jeśli powierzchnia, na której producent nadal prowadzi działalność rolniczą, jest mniejsza niż 1ha, beneficjent zobowiązany jest do zwrotu całej przyznanej płatności i za cały okres jej pobrania. W przedmiotowej sprawie beneficjent zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni, która spowodowała zmniejszenie użytkowanych gruntów rolnych do obszaru poniżej 1ha w 2007 r., mianowicie [...] ha zatem w odniesieniu do dwóch poprzedzających rok zaniżenia lat, w których otrzymał płatność, kwota, którą powinien zwrócić jako nienależnie pobraną to iloczyn za 2004 i 2006 rok, czyli 358 zł. Od przedmiotowej decyzji M. T. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po jego rozpoznaniu Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę [...] zł. Uzasadniając tą decyzję Prezes ARiMR wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż M. T. prowadził w 2004 r. działalność rolniczą na obszarze [...] ha, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do powadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni [...] ha, które w związku z dobrowolnym zwrotem zostało zmodyfikowane do poziomu [...] ha. Ustalono również, że strona zmniejszyła powierzchnię użytkowaną rolniczo do powierzchni poniżej 1,00 ha. Tym samym nie spełniała warunków do otrzymywania płatności z tytułu ONW i zobowiązana jest do ich zwrotu. Prezes ARiMR stwierdził jednak, że w zawiadomieniu nr 1/010 z dnia 10.03.2010 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW organ I instancji nie poinformował strony, iż niniejsze postępowanie dotyczy również decyzji o przyznaniu płatności nr [...] z dnia [...].12.2006 r. Kwota nienależnie pobranych płatności wynikająca z tej decyzji powinna zatem zostać ustalona w odrębnym postępowaniu. Tym samym kwota przypadająca do zwrotu w niniejszej sprawie powinna obejmować jedynie 179 zł w związku z niedotrzymaniem zobowiązania wieloletniego ONW (rok 2004). W skardze na powyższą decyzję Prezesa ARiMR skarżący wniósł o jej uchylenie w całości. Uzasadniając swoje żądanie skarżący stwierdził, że decyzja ta została wydana w oparciu o nieprawdziwe przesłanki. W szczególności organ nie wziął pod uwagę pisma skarżącego z dnia 31 października 2007 r., w którym zawarto informację, iż dwukrotna powódź w krótkim czasie zdegradowała część działki, która stała się nieużytkiem. Zmniejszenie powierzchni działki wykluczyło skarżącego z uprawnienia do uzyskania dopłat w związku z czym skarżący oświadczył, iż z tych dopłat rezygnuje. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest niezasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd stwierdził, że orzeczenie to jest prawidłowe - wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawidłowo zastosowane przepisy prawa. Podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia, w zakresie płatności za rok 2004 stanowił § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 22 kwietnia 2004 r. nr 73, poz. 657) – zwanej dalej "rozporządzeniem". Rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. nr 42, poz. 386). Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi mniej niż hektar. Jednocześnie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszu Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634) (dalej: ustawa), ustala w drodze decyzji administracyjnej Prezes ARiMR. Zaznaczyć należy, iż środki finansowe nienależnie wypłacone skarżącemu z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Bezsprzecznym jest, iż w dniu otrzymania płatności ONW na rok 2004 po stronie skarżącego powstało pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych, do których przedmiotowa płatność została przyznana. Wskazać należy, iż zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. płatność ONW udziela się producentowi rolnemu który zobowiąże się do przestrzegania wymagań o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOIGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.). Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na: prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW); prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego; stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego, w szczególności o zrównoważone gospodarowanie. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy, strona skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części areału objętego pomocą finansową ONW przed upływem pięcioletniego okresu zobowiązania. W zakresie powierzchni [...] ha M. T. złożył w dniu [...] września 2006r. oświadczenie (w reakcji na wezwanie Agencji wystosowane w wyniku kontroli zobowiązań wieloletnich ONW), w którym potwierdził fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha. W dniu [...] października 2006r. skarżący dokonał zwrotu kwoty [...] zł z tytułu przyznanej dopłaty ONW za rok 2004, do powierzchni [...] ha. Następnie w dniu [...].05.2007r. M. T. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 do powierzchni [...]ha. W odpowiedzi na wezwanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. potwierdził fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni minimum 1,00 ha. W kolejnych latach skarżący nie składał wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, ani o przyznanie płatności z tytułu ONW, co upoważniało organ do przyjęcia, że zaniechał on prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem ONW tj. minimum 1, 00ha. Nie jest kwestionowane przez skarżącego, iż w jego gospodarstwie nastąpiło zmniejszenie powierzchni gruntów rolnych poniżej 1 ha, co eliminuje go z możliwości otrzymywania płatności obszarowych. Skarżący zarzuca jednak zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, iż nie powinien zostać obciążony obowiązkiem zwrotu pobranych już płatności, gdyż zmniejszenie powierzchni obszaru uprawianego rolniczo nastąpiło z przyczyn losowych tzn. dwukrotnego wylewu rzeki N. - w 2006r., powodującego nieużyteczność tego gruntu dla celów rolniczych oraz nieekonomiczność jego rekultywacji. Zdaniem sądu zarzut ten nie jest zasadny, a kwestia siły wyższej lub innych wyjątkowych okoliczności zwalniających beneficjenta od obowiązku zwrotu pobranych płatności została rozpoznana przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zaskarżonej decyzji zgodnie z prawem. Stosownie do treści § 9 ust. 3 rozporządzenia płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia m.in. długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego, wystąpienia klęski żywiołowej, zniszczenia budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego oraz producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004)2), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Z kolei zgodnie z ww. art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 817/2004 mającego zastosowanie w niniejszej sprawie, [w decyzji powołano błędnie art. 47 rozporządzenia Komisji WE nr 1947/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), jednak o treści analogicznej jak ww. przepis] o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności, ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania. Z przepisów tych wynika więc, że konieczne jest zawiadomienie odpowiednich organów na piśmie i w nieprzekraczalnym terminie - 10 dni roboczych, od dnia w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Nie spełnia zatem tych wymogów i nie jest powiadomieniem "we właściwej formie", co podnosi strona w skardze, zawiadomienie ustne. Jeśli zaś chodzi o zawiadomienie na piśmie, to najwcześniejszym pismem, w którym skarżący poinformował Agencję o zmniejszeniu areału użytków rolnych poniżej 1 ha, z powodu dwukrotnego wylania rzeki, jest jego pismo z 31 października 2007r. (nadane listem poleconym – k. 108 akt admin.). Z pisma tego nie wynika, aby było ono sporządzone i nadane w terminie 10 dni, od chwili, kiedy skarżący mógł dokonać tej czynności. Z kolei w odwołaniu M. T. wskazał, że dwukrotne zalanie łąki przez rzekę miało miejsce w 2006r., zatem nie jest możliwe, aby pismo z października 2007r. mogło stanowić zawiadomienie z zachowaniem 10 – dniowego terminu, o którym mowa w art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z §9 ust. 3 rozporządzenia ONW. Dlatego też słusznie Prezes Agencji uznał, iż strona nie poinformowała we wskazanym terminie o zaistnieniu tzw. siły wyższej. Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym i brak jest takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub stanowić podstawę wznowienia postępowania, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.