V SA/Wa 251/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2019 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2, 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie kwotę 4351 zł (cztery tysiące trzysta pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes zarządu PFRON (dalej także jako: organ) w dniu [...] maja 2018 r. uzyskał informacje z Kompleksowego Systemu Informacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że strona – "J." Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością - nie opłaciła składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zwrotne, FP i FGŚP za okresy rozliczeniowe luty 2008 r., maj 2008 r., październik 2008 r. w obowiązującym terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz 1778 ze zm.) zwanej dalej: "ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych" . Strona –"J." Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością – otrzymała środki PFRON przekazane tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze PFRON styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r. i wrzesień 2008 r. w łącznej wysokości 66 026,44 zł. Z danych znajdujących się w posiadaniu organu wynika, że wnioskom Wn – D za okresy sprawozdawcze styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r., wrzesień 2008 r. odpowiadają deklaracje ZUS za okresy rozliczeniowe luty 2008 r., maj 2008 r., październik 2008 r. Wynika to z faktu, że wynagrodzenie za wskazane miesiące było płacone w następnym miesiącu za miesiąc, w którym pracownik pobierał wynagrodzenie. W celu wyjaśnienia sprawy, pismem z dnia [...] maja 2018 r. Fundusz zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z prośbą o udzielenie informacji, czy strona opłaciła terminowo i w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na FP i FGŚP m. in. za okresy rozliczeniowe luty 2008 r., maj 2008 r., wrzesień 2008 r. W dniu 20 czerwca 2018 r. do Funduszu wpłynęła odpowiedź udzielona przez ZUS ( z dnia [...] czerwca 2018 r., znak [...]). Mając na względzie treść tejże odpowiedzi Fundusz pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r., zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze: styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r., wrzesień 2008r. na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. Jednocześnie, na podstawie art. 7 i art. 73 k.p.a., strona została wezwana do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia wszelkich wniosków, uwag i informacji mających w jej ocenie znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Strona przesłała do Funduszu deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres styczeń, kwiecień, i wrzesień 2008 r., a także potwierdzenia opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, FP i FGSP za okresy styczeń 2008 r., kwiecień 2008r., wrzesień 2008 r. Strona nie wskazała dokumentów potwierdzających wypłatę wynagrodzenia w tym samym miesiącu za miesiąc, za który pracownicy pobierali wynagrodzenie, nie wskazano także deklaracji ZUS RCA za ubezpieczonych pracowników. Pismem z dnia [...] września 2018 r., znak [...], Fundusz wskazał konkretne nieprawidłowości w opłacaniu składek ZUS za okresy rozliczeniowe: lutu 2008 r., maj 2008 r., październik 2008 r. i podtrzymał swoje stanowisko. Decyzją z dnia [...] października 2018 r., znak [...]. Prezes Zarządu PFRON nakazał stronie zwrot w terminie 3 miesięcy o dnia otrzymania decyzji, środków Funduszu przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze w PFRON styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r., wrzesień 2008 r. Od powyższej decyzji strona złożyła w dniu 9 listopada 2018 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona podniosła, że zawsze wpłacała należne składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości wynikającej z deklaracji ZUS DRA za dany miesiąc i w ustawowych terminach. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. znak [...]: 1) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresów sprawozdawczych styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie oraz 2) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu sprawozdawczego wrzesień 2008 r. W uzasadnienie w/w decyzji wskazano m.in., że miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków PFRON przysługuje pracodawcy po spełnieniu warunków określonych w art. 26 a – 26 c ustawy o rehabilitacji. Zgodnie z treścią art. 25 a ust. 4 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym w 2008 r.: Fundusz refunduje pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 osób w przeliczeniu na pełen wymiar czasu pracy, osiągającemu wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych ogółem w wysokości co najmniej 6 % w stosunku do zatrudnionych osób niepełnosprawnych: 1. zaliczonych do znaczonego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - część wynagrodzenia odpowiadającą składce należnej od pracownika na ubezpieczenie emerytalne oraz część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą składce należnej od pracodawcy na ubezpieczenie emerytalne. 2. zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności – część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą składce należnej od pracodawcy na ubezpieczenie wypadkowe – pod warunkiem terminowego opłacenia przez pracodawcę tych składek w całości. Jak wynika z treści art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 sierpnia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników, czyli innych niż osoby fizyczne opłacające składki wyłącznie za siebie oraz jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe. W niniejszej sprawie, w oparciu o zebrany materiał dowodowy ustalono, iż składki ZUS za okresy rozliczeniowe luty 2008 r., maj 2008 r. październik 2008 r. nie zostały poniesione terminowo, a więc zgodnie z art. 25 a ust. 4 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym w 2008 r., miesięczna refundacja za okresy sprawozdawcze styczeń 2008 r., kwiecień 2008 r. , wrzesień 2008 r. została pobrana nienależnie. Organ stwierdza analizując art. 25a ust. 4 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym w 2008 r., że uzyskanie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne nie jest możliwe, gdy składki zostały opłacone z uchybieniem terminu wynikającego z art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem tenże przepis zawiera jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zapis, z którego wynika, że refundacja składek na ubezpieczenie społeczna społeczne nie będzie przysługiwać, jeśli składki zostały opłacone z uchybieniem terminu wynikającego z art. 47 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii przedawnienia organ wskazał, że na podstawie art. 17 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 dochodzenie zwrotu pomocy możliwe jest w ciągu dziesięciu lat licząc od dnia, w którym bezprawnie przyznano pomoc beneficjentowi. Zdaniem organu art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 ustanawiający 10- letni okres przedawnienia jest przepisem szczególnym wobec przepisów prawa krajowego dotyczących przedawnienia. Ma on bezpośrednie zastosowanie nie tylko do państwa członkowskiego, ale też do beneficjenta pomocy. Art. 17 rozporządzenia 2015/1589 jest odpowiednikiem art. 15 rozporządzenia (WE) 659/199. Pogląd o zastosowaniu 10 – letniego terminu przedawnienia do zwrotu pomocy z tytułu dofinansowań do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dn. 28 maja 2015 r. sygn.. akt VSA/Wa 294/15. Zgodnie z art. 17 ust. 2 zd. 1 Rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 okres przedawnienia rozpoczyna bieg w dniu, w którym przyznano pomoc niezgodną z prawem beneficjentowi albo w charakterze pomocy indywidualnej, albo w ramach programu pomocowego. Organ przypomina, że wnioski o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze zostały złożone w następujących terminach: - styczeń 2008 r. został złożony w dniu 11 marca 2008 r. - kwiecień 2008 r. został złożony w dniu 20 czerwca 2008 r. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie, w dniu podjęcia przez organ pierwszej czynności zmierzającej do zwrotu środków, tj. w dniu wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków, co miało miejsce [...] sierpnia 2018 r. upłynął dziesięcioletni okres przedawnienia dochodzenia roszczeń z tytułu nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze styczeń 2008 r. i kwiecień 2008r. Wobec powyższego postępowanie za okresy sprawozdawcze w PFRON styczeń 2008 r. i kwiecień 2008 r. należało umorzyć w oparciu o art. 105 § 1kpa. Wyżej opisaną decyzję zaskarżyła strona w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim tj. w części dotyczącej okresu wrzesień 2008 r. zarzucając jej: 1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 1. art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, to jest dokumentu w postaci pisma ZUS Oddział w K. – Inspektorat w K. z marca 2008 r., w którym ZUS wskazuje, że na koncie Skarżącej jako płatnika figuruje nadpłata na łączną kwotę 6 501,09 zł i zwraca się o pomniejszanie bieżących wpłat o ww. kwotę, przedstawionego przez stronę skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 9 listopada 2018 r. na okoliczność mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest istnienia na koncie płatnika nadpłat z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; 2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepojęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, polegające na braku wyjaśnienia i udowodnienia okoliczności, w jaki sposób zostały rozliczone przez ZUS środki wpłacane na konto płatnika i czy wpłaty te zostały rozliczone zgodnie z przepisami prawa, a w konsekwencji błędne ustalenie, że Skarżąca opłaciła nieterminowo składki na ubezpieczenia społeczne za okres sprawozdawczy wrzesień 2008 r.; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: - art. 46. Ust 1, art. 48b ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 08.01.2007 r. Dz. U. Nr 11, poz. 74) w zw. z § 1 ust 2 oraz §11 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych z 18 kwietnia 2008 r. (Dz.U. Nr 78, poz 465) przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie i pominięcie, że prawidłowo opłacone składki na ubezpieczenia społeczne powinny być zaewidencjonowane zgodnie ze złożoną przez płatnika deklaracją, a nie na poczet innych należności, dowolnie wybranych przez ZUS. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji z [...] grudnia 2018 r. w zakresie w jakim Organ utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2018 r. w części dotyczącej okresu sprawozdawczego wrzesień 2008 r. , oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Organu z [...] października 2018 r. w zakresie w jakim Organ nakazał stronie zwrot w terminie 3 miesięcy środków Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia od wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okres sprawozdawczy wrzesień 2008 r., a nadto o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga jest zasadna W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego orzeczenia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo- administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie sąd uznał, że Prezes PFRON naruszył przepisy prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd stoi na stanowisku, że ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniem osób niepełnosprawnych w wersji mającej znaczenie dla sprawy niniejszej (Dz.U. 2008.14.92) warunkowała uzyskanie refundacji składek na ubezpieczenie społeczne od tego czy składki zostały opłacone w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 2005.64.565 ( dalej ustawa ZUS) Zdaniem sądu w ustawie o rehabilitacji nie chodziło jednak o składki wszystkich pracowników lecz tylko o tych którzy mogli być uznani za niepełnosprawnych. Organ powinien był w związku z tym ustalić jakich pracowników zatrudniała Skarżąca, czy byli wśród nich zarówno pełnosprawni jak i niepełnosprawni i czy opłacanie składek z uchybieniem terminów gdy chodzi o okres sprawozdawczy wrzesień 2008 r. dotyczyło wyłącznie jednej z wymienionych kategorii pracowników tj. niepełnosprawnych. Takich ustaleń w toku dotychczas prowadzonego postępowania przed organem nie poczyniono. Niezależnie od tego nie wyjaśniono z jakich wpłat zostały pokryte przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nadto czy miały miejsce korekty złożonych deklaracji, oraz nadpłaty należności, a jeśli tak to jakich konkretnie świadczeń i okresów dotyczyły. Stąd też zarzut skargi naruszenia art.t i 77 § 1 kpa uznać trzeba za zasadny. W ocenie sądu kwestię nadpłat z tytułu składek na ubezpieczenie uznać należy za szczególnie ważną, zwłaszcza w kontekście ich rozliczeń. Sąd podkreśla , iż odnosiła się do nich korespondencja ZUS Oddział w K. – Inspektorat w K. ( zob. pismo z dnia [...] marca 2008 r.). Skarżąca ma rację, iż organ dokonując oceny materiału dowodowego treść tego pisma pominął. Jest to o tyle istotne ,że strona wskazując na liczne korekty deklaracji rozliczeniowych odnosiła je także do zmian stopnia niepełnosprawności swoich pracowników. Omawianej kwestii nie wyjaśnia zestawienie ZUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. przekazane do organu. Brak jest również rzetelnej analizy przyczyn żądania zwrotu środków wypłaconych za okresy sprawozdawcze, których dotyczyła decyzja z dnia [...] października 2018 r., zwłaszcza w sytuacji kiedy organ uzasadniał to żądanie wątpliwym uznaniem nieterminowości wpłat składek za inne okresy tj. miesiące luty, maj i październik 2008 r. Nie od rzeczy będzie w tym miejscu przypomnienie, iż dopiero od początku 2018 r. ZUS uzyskał możliwość decydowania o tym z jakiego tytułu płatnik dokonuje wpłaty składki na ubezpieczenie społeczne. Wcześniej decydował o tym wyłącznie płatnik, a to oznacza, iż składki wówczas opłacone za konkretny wskazany przez płatnika okres rozliczeniowy powinny być uznane jako wpłaty za ten właśnie okres pod warunkiem, iż prawidłowo wypełniono dokumentację wymaganą w tej materii. Z art. 48b ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w wersji znajdującej zastosowanie w niniejszej sprawie, wynikało bowiem, że zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, iż takowe błędy zostały stwierdzone co do spornego okresu sprawozdawczego tj. miesiąca września 2008 r. , oraz jakie były one konkretnie. W tym miejscu przywołać trzeba także § 11 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie (...) – Dz.U. 2008. 78. 465. Wynikało z niego, że zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zaewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji, oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących zgodnie z oznaczeniem dokonanym przez płatnika składek na dokumencie płatniczym (...). Organ nie wykazał więc, iż płatnik naruszył art. 46 ust. 1 ww. ustawy, który stanowił, iż płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki na każdy miesiąc kalendarzowy (Dz.U. 2009.205.1585). To o czym wyżej mowa powyżej skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w zakwestionowanej przez skarżącą części. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe. Podstawą wyroku jest art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., oraz art. 200 p.p.s.a.