V SA/Wa 2510/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec- Kudiura, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant sekretarz - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia ... czerwca 2016 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR nr ... z dnia ... lutego 2016 o odmowie umorzenia nienależności w wysokości 8 358,04 zł wymagalnej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: - w dniu ... kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. wydał decyzję nr ... o ustaleniu C.L. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości w 8 358, 04 zł, w tym: a) 4943,06 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej; b) 3414,98 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. Następnie Dyrektor ... Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia ... września 2015 r. nr ... utrzymał w mocy ww. decyzję. Upomnieniem z dnia ... grudnia 2015 r. nr ... Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. wezwał C.L. do uregulowania kwoty nienależnie pobranych płatności. Pismem z dnia ... stycznia 2016 r. C.L., reprezentowana przez radcę prawnego zwróciła się z prośbą o ich umorzenie. Decyzją z dnia ... lutego 2016 r. nr ... Prezes ARiMR odmówił umorzenia należności. Pismem z dnia ... marca 2016 r. strona wniosła odwołanie od ww. decyzji. Uznając bezzasadność wniesionego odwołania organ II instancji wskazał, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 oraz z 2015. poz. 1625). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Prezes ARiMR umarza z urzędu należności o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej za złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28. 08. 2014 , str. 18, z późn. zm.). W związku z tym organ przypomina , że w dniu ... kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. wydał decyzję nr ... o ustaleniu C.L. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009 w łącznej wysokości 8 358, 04, w tym: - 4 943, 06 z tytułu jednolitej płatności obszarowej; - 3414,98 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. Ww. kwoty bezsprzecznie przekraczają wartość kwoty 100 euro. Zatem stwierdzić należy, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Z akt sprawy wynika, że C.L. ubiega się o umorzenie nienależnie pobranych płatności ze względu na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje. Wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1 121,84 zł, którego większość przeznacza na leki i na codzienne utrzymanie. Mimo tego organ II instancji stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ponadto, koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1 % oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4 % do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Przepis § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia stanowi, że Prezes ARiMR może z urzędu umarzać należności, jeżeli postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wobec powyższego, bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności należności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie można umorzyć ustalonych stronie należności. Poza tym zgodnie z § 6 powołanego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów, umorzenie odsetek za zwłokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. W związku z tym zdaniem organu II instancji Prezes ARiMR zasadnie odmówił decyzją nr ... z dnia ... lutego 2016 r. umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 8 358, 04 zł wymagalnej wraz z odsetkami. Podkreślono jednocześnie, że zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. Decyzję organu odwoławczego zaskarżyła C.L. zarzucając jej naruszenie: 1. art. 77 § 1 k.p.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.2010 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 258, poz. 1747), tj. brak rozważenia całości materiału dowodowego w sprawie, poprzez pominięcie przez Organ, że w obecnej sytuacji znajduje się poniżej minimum egzystencji i minimum socjalnego a ewentualna konieczność zapłaty należności wskazanych w decyzji pozbawiłaby ją możliwości dalszego, samodzielnego egzystowania, gdzie z otrzymywanej emerytury 960 zł netto opłaca ona w 1/3 niezbędne lekarstwa z uwagi na podeszły wiek (82 lata), w 1/3 koszty energii, opału, wody (koszty eksploatacyjne), a pozostałą część ok. 250 zł przeznacza na wyżywienie, ubranie, środki czystości i inne nieredukowalne koszty życia – a tym samym uprawdopodobniła, że w postępowaniu egzekucyjnym nie osiągnie się kwoty wyższej niż koszty dochodzenia należności. 2. art. 107 k.p.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt. 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.2010 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 258, poz. 1747), poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w § 3 art. 107 k.p.a. , tj. w zakresie ustaleń faktyczno-prawnych stanowiących podstawę decyzji, a w szczególności brak odniesienia się przez organ administracji do okoliczności , że sytuację majątkową należy oceniać w kontekście wszystkich 12 postępowań (okoliczność znana Organowi z urzędu), gdzie C.L. zobowiązana jest do zapłaty łącznej sumy przekraczającej 44 000,00 zł wraz z odsetkami a tym samym możliwość spłaty zobowiązania i okoliczność uprawdopodobnienia przez nią, że w postępowaniu egzekucyjnym nie osiągnie się kwoty wyższej niż koszty jej dochodzenia – należy oceniać w świetle całokształtu sytuacji materialno- bytowej Mandantki. 3. art.8 k.p.a. statuującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, poprzez brak rzetelnej weryfikacji przez organ administracji sytuacji majątkowej C.L., co pozwoliło na przyjęcie błędnych wniosków przez organ w skarżonej decyzji i stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony oraz zasady ochrony jaką powinno zapewnić obywatelom Państwo prawa. Ponadto w świetle wyroku Sądu Okręgowego w ... z dnia ... kwietnia 2011 r., sygn. akt ... potwierdzono okoliczność, że w związku z udzielonym, dofinansowaniem strona nie odniosła korzyści materialnej – dochodzenie przedmiotowej kwoty jest niezgodne z zasadą zaufania obywateli do organów władzy publicznej. 4. § 3 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.2010 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 258, poz. 1747), poprzez brak zastosowania, gdzie w sprawie zostało uprawdopodobnione, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty większej niż koszty dochodzenia i egzekucji, gzie Organ posiada wiedzę z Urzędu o wszystkich 12 sprawach, toczących się przeciwko C.L. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o : - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej ; - uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Prezesa ARiMR, - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi podkreślono m. in. że organ całkowicie pominął okoliczność, że ewentualna egzekucja będzie podlegała prawnym ograniczeniom. Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Tym samym, na podstawie art. 141 ust. 1 pkt. 1 lit. c Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 52 ustawy KRUS – świadczenie emerytalne, w wysokości 960 zł netto, mogłoby zostać obciążone na poczet egzekucji jedynie powyżej 50 % wysokości minimalnej emerytury, która na dzień ...03.2016 r. wynosi 882,56 zł (odpowiednio 50 % - 441,28 zł). W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v:art.145 §1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134 §1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Stosownie do art.209 ust.1 ustawy z dna 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz.1240 ze zm.) należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Szczegółowe zasady i tryb umarzania tych należności zostały określone w wydanym na podstawie art. 209 ust.2 ustawy o finansach publicznych rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747, dalej: rozporządzenie). Przypadki, w których może nastąpić umorzenie należności zostały wymienione w § 3 ust. 1 i w § 4 ust.1 rozporządzenia. Stosownie do § 3 ust.1 rozporządzenia Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezes Agencji Rynku Rolnego, zwani dalej "prezesem agencji płatniczej", mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. W myśl ust.2 tego paragrafu przepis ust. 1 ma zastosowanie również do należności z tytułu wypłaconych przez agencje płatnicze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tego funduszu po zakończeniu realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że MRiRW prawidłowo przywołał ww. przepisy rozporządzenia oraz rozważył czy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, które umożliwiałyby umorzenie zadłużenia wnioskodawcy. Organ II instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy w zakresie mającym znaczenie dla rozpoznana wniosku strony, tj. fakt uzyskiwania przez Skarżącą stałego dochodu w wysokości 1121,84 zł brutto emerytury, z którego organ będzie mógł prowadzić egzekucję i uzyskać spłatę należności w wysokości większej niż koszty egzekucyjne wynoszące od 4% do 8% egzekwowanej należności (plus 1% opłaty manipulacyjnej). Pozostałe przesłanki umorzenia wymienione w §3 ust.1 rozporządzenia nie mogły mieć w sprawie zastosowania ponieważ dłużnik żyje, nie było w stosunku do niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, likwidacyjne ani upadłościowe, kwota należności jest w sposób oczywisty większa niż koszty upomnienia. Stosownie do § 4 ust.1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). Organ orzekający prawidłowo ustalił, że w sprawie brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o tę przesłankę, ponieważ każda z kwot przypadających do zwrotu wielokrotnie przekracza równowartość 100 euro. Odnosząc się do podniesionej przez stronę trudnej sytuacji majątkowej strony i trudnej sytuacji zdrowotnej, Sąd dostrzegając dramatyczną sytuację dłużnika, wyjaśnia, że okoliczności te nie mogą być podstawą umorzenia posiadanego przez skarżącą zadłużenia, ponieważ przepisy (§ 3 ust.1 rozporządzenia) takiej możliwości nie przewidują. Względy społeczne albo gospodarcze oraz możliwości płatnicze dłużnika mogą być tylko, stosownie do § 7 rozporządzenia, podstawą odroczenia terminu spłaty należności lub rozłożenia jej na raty. Zarzut naruszenia § 3 ust.1 pkt 5 rozporządzenia jest więc nieuzasadniony. Nieuzasadnione są również zarzuty dotyczące naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Organ II instancji nie miał obowiązku uzyskiwania w postępowaniu odwoławczym dowodów, miał prawo, co prawidłowo zrobił, dokonać własnej oceny dowodów uzyskanych przez organ I instancji. Materiał dowodowy został rozpatrzony i prawidłowo oceniony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Końcowo Sąd stwierdza, że w myśl art.134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy. Dlatego dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz postępowania prowadzącego do jej wydania, nie miał podstaw prawnych do oceny innych decyzji i zadłużenia skarżącej powstałego w związku z ich wydaniem. Z wyżej przedstawionych przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.