V SA/Wa 252/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Postanowieniem z 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 2 czerwca 2016 r. odmawiające skarżącemu P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. orzeczenia Sąd stwierdził, że analizując informacje i dokumenty przedstawione przez skarżącego, nie sposób podzielić jego stanowiska, iż nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi wynoszącego w niniejszej sprawie 100 zł. Przy piśmie z 10 sierpnia 2016 r. Sąd przesłał skarżącemu – do wykonania - odpis prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 19 lutego 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł – w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego pisma pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący (w piśmie z 22 sierpnia 2016 r.) ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 19 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...) grudnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną – wobec niewykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 12 września 2016 r. – data stempla pocztowego) skarżący powtórzył żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak znacznych dochodów. Obecnie bowiem utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia ze stosunku pracy, podczas gdy – do wydania przez starostę kościańskiego decyzji zakazującej mu prowadzenia stacji diagnostycznej – był właścicielem dobrze prosperującej firmy (stacji diagnostycznej). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Do ich majątku zaliczył nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha, a także – według załączonej ewidencji środków trwałych - nieruchomości i przedmioty ruchome o wartości powyżej 5.000 zł związane z działalnością gospodarczą. Przedmiotowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył przy piśmie przewodnim z 9 września 2016 r., do którego załączył również: • ewidencję środków trwałych za rok 2016, których wartość początkowa obejmowała kwotę 4.387.999,31 zł, a wartość inwentarzowa wynosiła 936.257,41 zł (karty nr 98 – 99 verte akt sądowych), • oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń (karta nr 95 akt sądowych) obejmujące: - kredyt obrotowy w (...) o wysokości kapitału do spłaty (...) (wymagalny natychmiast), - pożyczkę w (...) o wysokości kapitału do spłaty (według stanu na 31 sierpnia 2016 r.) (...), z tytułu której miesięczne obciążenie wynosi (...), - kredyt obrotowy nieodnawialny (...). o wysokości kapitału do spłaty (według stanu na 31 sierpnia 2016 r.) (...) (wymagalny na 30 czerwca 2010 r.). Skarżący we wniosku oświadczył, że obecnie jego działalność gospodarcza polega na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą (tj. prowadził stację diagnostyczną). Dlatego dochody z tytułu najmu stanowią jednocześnie dochody z aktualnie prowadzonej działalności. Dodał, iż w roku ubiegłym dochody jego małżonki zamknęły się w kwocie 4.773 zł. Jako źródła utrzymania skarżący wymienił: wynagrodzenie ze stosunku pracy, przy czym zaznaczył, że obecnie przebywa na zasiłku chorobowym; rentę inwalidzką w wysokości 663,20 zł – z tym, że po potrąceniach komorniczych – do wypłaty pozostaje mu kwota 415,71 zł oraz działalność gospodarczą, która do lipca br. przyniosła mu stratę w wysokości 73.081,63 zł. Natomiast do miesięcznych wydatków małżonków skarżący zaliczył: opłaty za gaz i energię elektryczną – 460 zł, opłatę za wodę – 60 zł, koszty ogrzewania mieszkania – 350 zł, opłatę za telefon – 100 zł, ubezpieczenie na życie – 60 zł oraz pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – 1.200 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 26 września 2016 r., skarżący został wezwany do wyjaśnienia w terminie 14 dni, czy sytuacja materialna jego i jego małżonki zmieniła się w stosunku do stanu jaki istniał w momencie rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (lipiec 2016 r.), a jeśli tak - do nadesłania dokumentów potwierdzających zmianę stanu majątkowego i dochodów skarżącego lub jego żony. Ponadto wezwano skarżącego do uzupełnienia w ww. terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: a/ zeznania podatkowego żony skarżącego za 2015 rok, informując, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się jedynie deklaracja PIT-40A za rok ubiegły, b/ aktualnego zaświadczenia pracodawcy skarżącego potwierdzającego wysokość jego wynagrodzenia netto za pracę, c/ dokumentu wskazującego na wysokość dochodu (poniesionej) straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., d/ dokumentów, ewentualnie oświadczenia skarżącego o wysokości przychodów osiągniętych z tytułu prowadzonej przez niego działalności rolniczej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., e/ dokumentu wskazującego na wysokość świadczenia rentowego skarżącego np. ostatniej decyzji organu rentowego określającej wysokość tego świadczenia, ostatniego odcinka przekazu pocztowego lub wydruku z rachunku bankowego obejmującego przelew ww. świadczenia, f/ wyjaśnień odnośnie sytuacji finansowej żony skarżącego: w szczególności wskazanie, czy nadal otrzymuje ona świadczenie rentowe (w takim w przypadku należy przedstawić ostatnią decyzję organu rentowego określającą wysokość tego świadczenia, ostatni odcinek przekazu pocztowego lub wydruk z rachunku bankowego obejmujący przelew ww. świadczenia), w przypadku zatrudnienia – należy przedstawić zaświadczenie od pracodawcy wskazujące wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a w sytuacji pozostawania bez pracy – złożyć oświadczenie, czy małżonka skarżącego figuruje w ewidencji osób bezrobotnych (w takim wypadku należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność), g/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, a w przypadku zamknięcia rachunku bankowego zobowiązano do przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, h/ oświadczenia , czy skarżący spłacił kredyty wymienione w załączniku do pisma z 9 września 2016 r., i/ dokumentów potwierdzających (zawartą w załączniku do pisma z 9 września 2016 r.) informację o udzielonej skarżącemu pożyczce i miesięcznych wydatkach związanych z jej spłatą (np. kopie umowy pożyczki, harmonogramy spłaty jej rat), j/ dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu skarżący w piśmie z 5 października 2016 r. wskazał, że jego sytuacja materialna od lipca br. nie uległa drastycznej zmianie. Wyjaśnił, iż przedłożony do akt sprawy PIT-40A jego małżonki jest jednocześnie jej zeznaniem podatkowym, ponieważ jego żona nie osiągała żadnych innych dochodów podlegających opodatkowaniu. Natomiast skarżący obecnie pobiera świadczenie rentowe i zasiłek chorobowy. Oświadczył też w ww. piśmie, że posiada dwa rachunki bankowe: jeden prowadzony w (...), a drugi – w (...), jednak nie dysponuje wyciągami z tych kont, ponieważ są one zajęte w związku z toczącymi się przeciwko skarżącemu postępowaniami egzekucyjnymi. Wskazał, iż załącza "otrzymane z banku potwierdzenie salda", jednak nie przedłożył takiego dokumentu. Poinformował również, iż zobowiązania wymienione w załączniku do pisma z 9 września 2016 r. nie zostały spłacone. Do omawianego pisma z 5 października 2016 r. skarżący załączył: • określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej (karta nr 105 akt sądowych), w którym podał, że: - na obszarze 25 ha uprawia pszenżyto, a na obszarze 20 ha – pszenicę, - w roku 2015 przychód z wytworzonych płodów rolnych wyniósł 100.000 zł, - w roku 2015 koszty prowadzonej działalności rolniczej wyniosły w sumie 142.000 zł, - w roku 2016 (do sierpnia) koszty prowadzonej działalności rolniczej wyniosły łącznie 137.000 zł; • wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r. (karta nr 96 – 96 verte akt sądowych), z którego wynika, iż w ww. okresie z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "S. p.p. P. B." skarżący odnotował stratę z w wysokości 83.612,35 zł przy przychodzie w kwocie 23.460,65 zł i wydatkach w wysokości 113.073 zł; • zaświadczenie z 5 października 2016 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (karta nr 107 akt sądowych) wskazujące, że skarżący jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony na stanowisku diagnosty, przy czym w ciągu ostatnich trzech miesięcy (tj. w lipcu, sierpniu i wrześniu br.) pobierał zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS; • zawiadomienie z 7 września 2016 r. (karta nr 108 akt sądowych), w którym B. I Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w G. poinformował skarżącego o zawartej w dniu 27 lipca 2016 r. z (...) z siedzibą w K. przelewu wierzytelności z tytułu umowy nr (...) zawartej 26 listopada 2011 r.; • potwierdzenie wypłaty świadczenia rentowego za miesiąc wrzesień 2016 r. w wysokości 431,63 zł (karta nr 109 akt sądowych); • potwierdzenie wypłaty zasiłku chorobowego za miesiąc wrzesień 2016 r. w wysokości 628,26 zł (karta nr 110 akt sądowych). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jego odpowiedź jest niepełna. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił aktualnej sytuacji finansowej jego małżonki (vide lit. f wezwania Sądu z 26 września 2016 r.), ograniczając się do wskazania wysokości jej dochodów w roku ubiegłym z tytułu pobieranej renty. W konsekwencji nie wiadomo, czy żona skarżącego nadal (tj. w roku bieżącym) pobiera świadczenie rentowe czy też jest zatrudniona. Skarżący nie odniósł się również w ogóle do kwestii posiadania przez jego małżonkę rachunków bankowych, w tym lokal lub kont dewizowych (vide lit. g wezwania Sądu z 26 września 2016 r.). Zatem na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome czy żona skarżącego dysponuje rachunkami bankowymi, a jeżeli tak, to iloma, jakie środki są na nich zgromadzone i jakie transakcje były wykonywane na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wbrew złożonemu w piśmie z 5 października 2016 r. oświadczeniu, skarżący nie przedstawił sald ze swoich dwóch rachunków bankowych. Tak więc nie wiadomo jakie środki pieniężne zgromadził na przedmiotowych rachunkach. Zauważyć przy tym należy, że fakt zajęcia komorniczego środków na rachunku bankowym nie oznacza, iż skarżący nie może dysponować takim rachunkiem, w szczególności pobierać z niego wyciągów. Skarżący nie przedstawił także dokumentów potwierdzających (zawartą w załączniku do pisma z 9 września 2016 r.) informację o pożyczce udzielonej mu przez (...) i miesięcznych wydatkach związanych z jej spłatą (vide lit. i wezwania Sądu z 26 września 2016 r.). Natomiast w piśmie z 5 października 2016 r. podnosząc, iż nie spłacił zobowiązań kredytowych (wymienionych w załączniku do pisma z 9 września 2016 r., tj. udzielonych mu przez (...). i BS W.), skarżący przedstawił skierowane do niego zawiadomienie B. I Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w G.z 7 września 2016 r. o zawartej w dniu 27 lipca 2016 r. z (...) umowie przelewu. W świetle powyższego, nie zostało wyjaśnione, czy ww. umowa przelewu wierzytelności dotyczy pożyczki udzielonej skarżącemu przez I. czy też innego - niewymienionego w załączniku do pisma z 9 września 2016 r. – kredytu udzielonego mu przez ten bank. Nie jest też wiadome jaką kwotę obejmuje przedmiotowa wierzytelność. Ponadto skarżący w żaden sposób nie udokumentował wydatków wymienionych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, których miesięczna skala przekracza 2.200 zł (vide lit. j wezwania Sądu z 26 września 2016 r.). W tym miejscu podnieść należy, że to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Skoro strona skarżąca nie wyjaśniła w sposób całkowity i klarowny swojej sytuacji majątkowej, to nie można ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na marginesie dostrzec wypada, iż skarżący dysponuje znacznym majątkiem, na który składa się nieruchomość rolna o powierzchni 57,2452 ha (z której w roku ubiegłym osiągnął przychód w wysokości 100.000 zł) oraz środki trwałe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (których wartość inwentarzowa w roku bieżącym wyniosła 936.257,41 zł).