V SA/Wa 252/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 252/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 252/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 2 czerwca 2016 r. odmawiające skarżącemu P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. orzeczenia Sąd stwierdził, że analizując informacje i dokumenty przedstawione przez skarżącego, nie sposób podzielić jego stanowiska, iż nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi wynoszącego w niniejszej sprawie 100 zł. Przy piśmie z 10 sierpnia 2016 r. Sąd przesłał skarżącemu – do wykonania - odpis prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 19 lutego 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł – w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego pisma pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący (w piśmie z 22 sierpnia 2016 r.) ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie postanowieniem z 19 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. – wobec niewykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 12 września 2016 r. – data stempla pocztowego) skarżący powtórzył żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak znacznych dochodów. Obecnie bowiem utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia ze stosunku pracy, podczas gdy – do wydania przez starostę kościańskiego decyzji zakazującej mu prowadzenia stacji diagnostycznej – był właścicielem dobrze prosperującej firmy (stacji diagnostycznej). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Do ich majątku zaliczył nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha, a także – według załączonej ewidencji środków trwałych - nieruchomości i przedmioty ruchome o wartości powyżej 5.000 zł związane z działalnością gospodarczą. Skarżący nadesłał ponadto ewidencję środków trwałych za rok 2016, których wartość początkowa obejmowała kwotę 4.387.999,31 zł, a wartość inwentarzowa wynosiła 936.257,41 zł (karty nr 98 – 99 verte akt sądowych), oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń (karta nr 95 akt sądowych) obejmujące: - kredyt obrotowy w N. S.A. o wysokości kapitału do spłaty 103.703,54 zł (wymagalny natychmiast), - pożyczkę w I. S.A. o wysokości kapitału do spłaty (według stanu na 31 sierpnia 2016 r.) 149.179,67 zł, z tytułu której miesięczne obciążenie wynosi 2.515,32 zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny B. o wysokości kapitału do spłaty (według stanu na 31 sierpnia 2016 r.) 5.000 zł (wymagalny na 30 czerwca 2010 r.). W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jego działalność gospodarcza polega obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą (tj. prowadził stację diagnostyczną). Dlatego dochody z tytułu najmu stanowią jednocześnie dochody z aktualnie prowadzonej działalności. Dodał, iż w roku ubiegłym dochody jego małżonki zamknęły się w kwocie 4.773 zł. Jako źródła utrzymania skarżący wymienił: wynagrodzenie ze stosunku pracy, przy czym zaznaczył, że obecnie przebywa na zasiłku chorobowym; rentę inwalidzką w wysokości 663,20 zł – z tym, że po potrąceniach komorniczych – do wypłaty pozostaje mu kwota 415,71 zł oraz działalność gospodarczą, która do lipca br. przyniosła mu stratę w wysokości 73.081,63 zł. Natomiast do miesięcznych wydatków małżonków skarżący zaliczył: opłaty za gaz i energię elektryczną – 460 zł, opłatę za wodę – 60 zł, koszty ogrzewania mieszkania – 350 zł, opłatę za telefon – 100 zł, ubezpieczenie na życie – 60 zł oraz pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego – 1.200 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, starszy referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 22 września 2016 r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia w terminie 14 dni, czy sytuacja materialna jego i jego małżonki zmieniła się w stosunku do stanu jaki istniał w momencie rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (lipiec 2016 r.), a jeśli tak - do nadesłania dokumentów potwierdzających zmianę stanu majątkowego i dochodów skarżącego lub jego żony. Ponadto wezwano skarżącego do uzupełnienia w ww. terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: a/ zeznania podatkowego żony skarżącego za 2015 rok, informując, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się jedynie deklaracja PIT-40A za rok ubiegły, b/ aktualnego zaświadczenia pracodawcy skarżącego potwierdzającego wysokość jego wynagrodzenia netto za pracę, c/ dokumentu wskazującego na wysokość dochodu (poniesionej) straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., d/ dokumentów, ewentualnie oświadczenia skarżącego o wysokości przychodów osiągniętych z tytułu prowadzonej przez niego działalności rolniczej za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., e/ dokumentu wskazującego na wysokość świadczenia rentowego skarżącego np. ostatniej decyzji organu rentowego określającej wysokość tego świadczenia, ostatniego odcinka przekazu pocztowego lub wydruku z rachunku bankowego obejmującego przelew ww. świadczenia, f/ wyjaśnień odnośnie sytuacji finansowej żony skarżącego: w szczególności wskazanie, czy nadal otrzymuje ona świadczenie rentowe (w takim w przypadku należy przedstawić ostatnią decyzję organu rentowego określającą wysokość tego świadczenia, ostatni odcinek przekazu pocztowego lub wydruk z rachunku bankowego obejmujący przelew ww. świadczenia), w przypadku zatrudnienia – należy przedstawić zaświadczenie od pracodawcy wskazujące wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a w sytuacji pozostawania bez pracy – złożyć oświadczenie, czy małżonka skarżącego figuruje w ewidencji osób bezrobotnych (w takim wypadku należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność), g/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, a w przypadku zamknięcia rachunku bankowego zobowiązano do przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, h/ oświadczenia , czy skarżący spłacił kredyty wymienione w załączniku do pisma z 9 września 2016 r., i/ dokumentów potwierdzających (zawartą w załączniku do pisma z 9 września 2016 r.) informację o udzielonej skarżącemu pożyczce i miesięcznych wydatkach związanych z jej spłatą (np. kopie umowy pożyczki, harmonogramy spłaty jej rat), j/ dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu skarżący w piśmie z 5 października 2016 r. wskazał, że jego sytuacja materialna od lipca br. nie uległa drastycznej zmianie. Wyjaśnił, iż przedłożony do akt sprawy PIT-40A jego małżonki jest jednocześnie jej zeznaniem podatkowym, ponieważ jego żona nie osiągała żadnych innych dochodów podlegających opodatkowaniu. Natomiast skarżący obecnie pobiera świadczenie rentowe i zasiłek chorobowy. Oświadczył też w ww. piśmie, że posiada dwa rachunki bankowe: jeden prowadzony w N., a drugi – w I., jednak nie dysponuje wyciągami z tych kont, ponieważ są one zajęte w związku z toczącymi się przeciwko skarżącemu postępowaniami egzekucyjnymi. Wskazał, iż załącza "otrzymane z banku potwierdzenie salda", jednak nie przedłożył takiego dokumentu. Poinformował również, iż zobowiązania wymienione w załączniku do pisma z 9 września 2016 r. nie zostały spłacone. Do omawianego pisma z 5 października 2016 r. skarżący załączył: • określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej (karta nr 105 akt sądowych), w którym podał, że: - na obszarze 25 ha uprawia pszenżyto, a na obszarze 20 ha – pszenicę, - w roku 2015 przychód z wytworzonych płodów rolnych wyniósł 100.000 zł, - w roku 2015 koszty prowadzonej działalności rolniczej wyniosły w sumie 142.000 zł, - w roku 2016 (do sierpnia) koszty prowadzonej działalności rolniczej wyniosły łącznie 137.000 zł; • wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r. (karta nr 96 – 96 verte akt sądowych), z którego wynika, iż w ww. okresie z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "Stacja paliw płynnych P. B." skarżący odnotował stratę z w wysokości 83.612,35 zł przy przychodzie w kwocie 23.460,65 zł i wydatkach w wysokości 113.073 zł; • zaświadczenie z 5 października 2016 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (karta nr 107 akt sądowych) wskazujące, że skarżący jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony na stanowisku diagnosty, przy czym w ciągu ostatnich trzech miesięcy (tj. w lipcu, sierpniu i wrześniu br.) pobierał zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS; • zawiadomienie z 7 września 2016 r. (karta nr 108 akt sądowych), w którym B. z siedzibą w G. poinformował skarżącego o zawartej w dniu 27 lipca 2016 r. z I. S.A. z siedzibą w K. umowie przelewu wierzytelności z tytułu umowy nr [...] zawartej [...] listopada 2011 r.; • potwierdzenie wypłaty świadczenia rentowego za miesiąc wrzesień 2016 r. w wysokości 431,63 zł (karta nr 109 akt sądowych); • potwierdzenie wypłaty zasiłku chorobowego za miesiąc wrzesień 2016 r. w wysokości 628,26 zł (karta nr 110 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza skarżący, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego wskazując, że sytuacja finansowa jego rodziny znacznie odbiega od tej, przedstawionej przez Sąd. Skarżący dodał, że sytuacja ta uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku któremu uległ i z powodu którego przebywa na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżący nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanką udzielenia stronie takiego wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu oceniając wniosek strony referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez wnioskodawcę istotnych dla oceny wniosku dokumentów uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz słusznie zauważył, że analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości już z tego powodu, że na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi bądź udzielił odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawił wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że nie można ustalić w sposób jednoznaczny, jaka jest aktualnie wysokość miesięcznych dochodów żony wnioskodawcy. Nie wiadomo, czy posiada ona rachunki bankowe, czy znajdują się na nich jakiekolwiek środki oraz jakie transakcje były wykonywane na tych rachunkach w czasie trzech miesięcy przed doręczeniem skarżącemu wezwania referendarza sądowego. Skarżący nie przedstawił też sald z własnych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających informację o pożyczce udzielonej mu przez I. S.A. i miesięcznych wydatkach związanych z jej spłatą. Poza tym skarżący pomimo wezwania wystosowanego w tym zakresie przez referendarza sądowego, nie udokumentował ponoszenia wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, których suma została określona na kwotę ponad 2.200 zł. W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że skoro nie wiadomo, jakimi środkami de facto dysponuje skarżący, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść, potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15 - wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy prawidłowo w tym zakresie zauważył, iż wnioskodawca nie przedstawił wydatków niezbędnych dla swojej egzystencji. Podkreślić należy, że skarżący wraz ze sprzeciwem nie nadesłał żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu, która ogranicza się do ogólnikowych twierdzeń skarżącego, że sytuacja finansowa jego rodziny znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżący nie udokumentował kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu, a ponadto dochód pozostający do dyspozycji w gospodarstwie domowym skarżącego również nie został należycie udokumentowany (v. brak wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego oraz stanu sald na rachunkach skarżącego) W tych okolicznościach zdaniem Sądu przyjąć należało, że wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien liczyć się w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.