V SA/Wa 2540/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. M. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy); 3. oddala wniosek skarżącego M. R. w przedmiocie zasądzenia na jego rzecz kosztów dojazdu do Sądu. Przedmiotem skargi z [...] października 2010r. wniesionej przez M. R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] września 2010 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] lipca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym; Pismem z [...] czerwca 2009r. M.R. (dalej jako: skarżący) zwrócił się do Prezydenta Miasta S. z wnioskiem o umorzenie zaległości w wysokości [...] zł, z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej, ekonomicznej i zawodowej. W trakcie postępowania ustalono, że skarżący jest objęty pomocą finansową MOPR w S. w formie zasiłku stałego, który po pomniejszeniu o potrącenia alimentacyjne wynosi [...] zł, ma także przyznany zasiłek okresowy w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz obiady w Instytucie Służby Społecznej w S. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest po rozwodzie z żoną, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważnym do [...] marca 2011r. Ze względu na zły stan zdrowia nie pracuje. W wyniku rozpoznania wniosku, organ I instancji decyzją z [...] lipca 2009r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) – organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zdaniem organu skarżący powyższego warunku nie spełnił. Skarżący od powyższej decyzji złożył odwołanie, w którym stwierdził, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia oraz niski dochód nie jest w stanie spełnić warunków, o jakich mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 września 2007 r. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie spełnia warunków, co do skuteczności egzekucji określonych w art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007r., bowiem z załączonych do akt sprawy kart rozliczeniowych, wskazujących, w jakiej wysokości zostały potrącone dłużnikowi alimenty wynika, iż ww. warunek nie został spełniony nawet w najkrótszym z okresów, o których wspomina ww. przepis, tj. w okresie 3 lat. W takiej sytuacji, przepis art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007r. wyklucza możliwość umorzenia przez organ właściwy dłużnika należności wypłaconych J. R. z tytułu przyznanych jej uprzednio zaliczek alimentacyjnych. Organ odwoławczy stwierdził, iż obecnie obowiązujące przepisy ustawy dają organowi kompetencję do umorzenia wnioskowanych należności jedynie po spełnieniu ww. warunku z art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007r., a okoliczności wskazane w odwołaniu brane są pod uwagę dopiero po ustaleniu spełnienia ww. warunku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazując na swoją niezwykle trudną sytuację zdrowotną i ekonomiczną. W wyniku rozpoznania sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 marca 2010r. sygn.akt V SA/Wa 1804/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] lipca 2009r. nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż z treści art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. wynika, że istnieją dwie oddzielne możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w zależności od charakteru organu uprawnionego do wydania decyzji umorzeniowej. I tak, przepis art.30 ust.1 ww. ustawy daje organowi właściwemu dłużnika możliwość umorzenia należności wypłaconych z tytułu: świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych o jakich mowa w ustawie z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych na podstawie ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Przepis ten nie wymaga złożenia wniosku przez dłużnika, a wysokość ewentualnego umorzenia zależy wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji i to bez brania pod uwagę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Natomiast art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r., daje organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. W dalszej części uzasadnienia Sąd wyjaśnił, iż przepis art. 2 ust. 9 i 10 ustawy z 7 września 2007 r. podaje definicje organu właściwego dłużnika i wierzyciela (i tak: organ właściwym dłużnika oznacza: wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, zaś organ właściwy wierzyciela oznacza: wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej). Z akt niniejszej sprawy wynika, że zarówno dłużnik alimentacyjny, jak i osoba uprawniona do alimentów, zamieszkują w S. Zatem organ właściwy dłużnika i wierzyciela jest taki sam, jest to Prezydent Miasta S. Tak więc, Prezydent Miasta S. miał kompetencje do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zarówno na podstawie ust. 1, jak i ust. 2 art. 30 ustawy z 7 września 2007r. Dalej Sąd stwierdził, że pod pojęciem "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", o jakich mowa w art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r., należy także rozumieć wypłacone na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, "zaliczki alimentacyjne". Zatem oparcie się przez organy wyłącznie na wykładni językowej i wykluczenie możliwości umorzenia wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007r. było- zdaniem Sądu - nieuprawnione. Ponadto błędnie w zaskarżonych decyzjach uznano, że skarżący wniósł jedynie o umorzenie należności, które powstały z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Skarżący wniósł bowiem o umorzenie zaległości w kwocie [...] zł, a na tę kwotę (zgodnie z pismem Komornika Sądowego z [...] maja 2005r.) składają się zarówno zaliczki alimentacyjne wypłacone na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005r., jak i świadczenia alimentacyjne wypłacone po wejściu w życie ustawy z 7 września 2007r. Reasumując Sąd podkreślił, iż z uwagi na niezastosowanie wobec skarżącego art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007r. należało decyzje obu instancji uchylić. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ powinien przeprowadzić postępowanie, w którym dokona oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007r., biorąc pod uwagę stan zdrowia i sytuację materialną skarżącego. W związku z powyższym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie. W dniu [...] lipca 2010r. Prezydent Miasta S. wydał decyzję nr [...], którą odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie. W wyniku jego rozpoznania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2010r. nr [...] utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść art.30 ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007r. Wskazał, ponadto, że organ I instancji rozpatrzył wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych także na podstawie art.30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007r., uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Stwierdził, iż organ I instancji wnikliwie zbadał sytuację rodzinną i dochodową strony. Wyjaśnił, że ustawodawca pozostawił do uznania organu ustalenie istnienia lub nie szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie umorzenia. Zdaniem organu odwoławczego sytuacja wnioskodawcy utrzymuje się na niezmienionym poziomie od wielu lat i nie nastąpiło jej pogorszenie, a na obecnym etapie nie można też stwierdzić, że brak jest perspektywy jej poprawy lub zmiany. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wymijająco odniosło się do uzasadnienia decyzji organu I instancji jak również wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2010r. sygn.akt V SA/Wa 1804/09. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy mimo uzupełnienia dokumentacji dokonał błędnej oceny jego sytuacji zdrowotno-bytowej. Pozytywne przesłanki dotyczące spełnienia warunku celem umorzenia zaległości alimentacyjnych zostały nieprawidłowo opisane celem utrzymania w mocy decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przede wszystkim należy podkreślić, iż sprawa niniejsza była już wcześniej rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu ocena prawna mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Jan Paweł Tarno, LexisNexis, Warszawa 2008r.). W sprawie V SA/Wa 1804/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, iż z treści art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą z 7 września 2007r. wynika, że istnieją dwie oddzielne możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w zależności od charakteru organu uprawnionego do wydania decyzji umorzeniowej. W rozpoznawanej sprawie organ właściwy dłużnika i wierzyciela jest taki sam, jest to Prezydent Miasta S. Tak więc Prezydent Miasta S. miał kompetencje do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zarówno na podstawie ust. 1, jak i ust. 2 art. 30 ustawy z 7 września 2007r. Dalej Sąd wyjaśnił, iż pod pojęciem "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", o jakich mowa w art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r., należy także rozumieć także wypłacone na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, "zaliczki alimentacyjne" W świetle powyższej wykładni przepisu art. 30 ust.2 ustawy z 7 września 2007 r. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych i wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ administracji, pomimo powyższego wskazania WSA wyrażonego w ww. wyroku o syg. akt V SA/Wa 1804/09 już na wstępie rozważań rozróżnił ww. zaległości na dwie odrębne kategorie w zakresie możliwości ich umorzenia w świetle przepisów art.30 ust. 1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. naruszając tym samym przepis art.153 p.p.s.a. Sformułowanie przepisu art.30 ust.2 ustawy z 7 września 2007 r. wskazuje, w ocenie Sądu, iż nie chodzi w nim o ustalenie wysokości dochodu, o którym mowa w art. 2 pkt 4 i 5 ustawy z 7 września 2007 r. , ale o ustalenie sytuacji zobowiązanego pod kątem możliwości spłaty przez niego zadłużenia ze względu na sytuację finansową i rodzinną. Nie wystarczy zatem samo wskazanie w uzasadnieniu decyzji wysokości osiąganych przez dłużnika dochodów. Koniecznym jest porównanie osiąganych dochodów z niezbędnymi wydatkami dłużnika, w tym przypadku skarżącego. Organ nie podjął nawet próby takiego porównania, w szczególności poprzez uwzględnienie ponoszonych kosztów leczenia, wydatków na żywność, ubrania, prąd, etc. Dokonanie takiej analizy obrazowałoby rzeczywistą sytuację majątkową i możliwości finansowe zobowiązanego, ale tego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło. Wskazać należy, że w uzasadnieniu decyzji przywołane zostały pozaprawne kryteria oceny sytuacji dłużników (pobyt w zakładzie karnym, bezrobocie, wiek zobowiązanego, spłata zaciągniętych kredytów, rodzaj i wielkość udzielanej pomocy z budżetu państwa oraz ze środków własnych samorządu lokalnego). W ocenie Sądu nie ma przeszkód aby organy orzekające w przedmiocie umarzania zadłużenia posługiwały się pomocniczo kryteriami stworzonymi na wewnętrzny użytek instytucji orzekającej , pod warunkiem jednak, że kryteria te mieszczą się w granicach kryterium ustawowego oraz, że będą służyły indywidualnej ocenie sytuacji każdego wnioskodawcy. Tymczasem organ, poza opisaniem powyższych kryteriów, nie odniósł ich do indywidualnej sytuacji zobowiązanego. Niedopuszczalne, nieznajdujące oparcia w przepisach jest np. stwierdzenie, że nie może być przyczyną umorzenia zadłużenia fakt, iż dłużnik jest bezrobotny, bowiem większość dłużników alimentacyjnych stanowią osoby bezrobotne. W rozpoznawanej sprawie – w sytuacji gdy ustawa przewiduje możliwość umorzenia zadłużenia po uwzględnieniu kryterium dochodowego - należało wziąć pod uwagę możliwości osiągania przez dłużnika dochodów, w tym dochodów z pracy. Fakt, że dłużnik jest bezrobotny nie może , w świetle brzmienia przepisu art.30 ust.2 stanowić podstawy do odmowy umorzenia zadłużenia. Organy orzekające powinny były ocenić próby znalezienia przez dłużnika pracy oraz możliwości znalezienia przez niego pracy z uwzględnieniem stopnia i rodzaju jego niepełnosprawności. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że ocena sytuacji skarżącego pod kątem możliwości umorzenia jego zadłużenia została przeprowadzona z naruszeniem przepisu art.30 ust.2 ustawy z 7 września 2007r oraz przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Powyżej wskazane wadliwości zaskarżonej decyzji powodują, iż nie może się ona ostać w porządku prawnym, a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.