V SA/Wa 2540/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, , Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. M. i M. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012 r. W. M. i M. M. zwrócili się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezesa KRUS) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powołując się na koszty związane z leczeniem i rehabilitacją po urazach powypadkowych członków rodziny od 2 stycznia 2002 r. oraz stratami z powodu klęsk żywiołowych. Prezes KRUS – po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego powyższym wnioskiem - decyzją z [...] lipca 2012 r. znak: [...] wydaną na podstawie przepisów art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz. U. Nr 7 z 1998 r. poz. 25 z późn. zm.], dalej: u.u.s.r. odmówił umorzenia należności za okres od czwartego kwartału 2010 r. do pierwszego kwartału 2012 r. w kwocie 1701,00 zł w tym odsetek w kwocie 138,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawcy od [...].01.1999r. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych) i z tego tytułu podlegają ubezpieczeniu społecznemu. Z podlegania ubezpieczeniu wynika obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie, z którego strony się nie wywiązały, co doprowadziło do powstania zaległości. O wysokości zadłużenia strony były systematycznie informowane. Organ przyznał, iż sytuacja bytowa wnioskodawców przejściowo była trudna, z tych powodów wielokrotnie udzielano wnioskodawcom ulg w postaci: układów ratalnych, odroczeń terminu płatności oraz umorzeń. We wrześniu 2001 r. umorzono im 100 % odsetek za okres od 4 kw.1999r. do 3 kw.2003r.w kwocie 713, 80 zł pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. W związku z tym, że wnioskodawcy nie wywiązali się ze spłaty zadłużenia, układ rat został zerwany. W 2005 r. ponownie umorzono odsetki za okres od 3 kw.2000r. do 4 kw.2005r. W styczniu 2009 r. w związku z klęską suszy jaka dotknęła gospodarstwo w 2008 r. umorzono należności za 3 i 4 kwartał 2008 r. w kwocie 323,66 zł . W październiku 2010 r. na skutek wiosennych podtopień umorzono składkę za 3 kwartał 2010 r. w kwocie 642,00 zł. Wielokrotnie odraczano terminy płatności składek. Ponadto na prośbę W. M. przyznane zasiłki chorobowe i jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym oraz świadczenia rentowe tylko w części zostały pomniejszone na poczet zadłużenia. Dalej organ wyjaśnił, że w lipcu 2008 r. – wobec nie opłacania kolejnych składek – wszczęto egzekucję administracyjną i przekazano tytuły wykonawcze do realizacji przez urząd skarbowy. W związku ze zbiegiem egzekucji dalsze postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez komornika sądowego i zakończyło się licytacją należącej do stron nieruchomości. Z tytułu egzekucji organ uzyskał kwotę 3. 467,33 zł. Organ stwierdził, że wnioskodawcy nie wyrazili zgody na wizytację ich gospodarstwa rolnego. W oparciu o analizę zgromadzonych dokumentów ustalił, że podnoszone przez wnioskodawców okoliczności i zdarzenia z lat ubiegłych takie jak przebyte urazy od 2 stycznia 2002 r. do 6 stycznia 2006 r., szkody wywołane klęskami żywiołowymi od 2008 r. oraz stan zdrowia wnioskodawców były już uwzględniane przez KRUS przy udzielaniu pomocy w spłacie należności za wcześniejsze okresy. Postępowanie w tych sprawach było przedmiotem oceny Sądu, który nie dopatrzył się nieprawidłowości w tym zakresie. Odnośnie szkód spowodowanych wystąpieniem w okresie zimowym 2011/2012 ujemnych skutków przezimowania, a tym samym umorzeniem składki za drugi kwartał 2012 r. zgodnie z uchwałą Rady Ministrów Nr 43 z 3 kwietnia 2012 r. toczy się odrębne postępowanie. W ocenie organu całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego nie dają podstaw do podjęcia innej decyzji w kwestii umorzenia, niż określonej w sentencji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 13 sierpnia 2012 r. (data nadania na poczcie) strony wystąpiły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie całości zadłużenia na wszystkich funduszach ubezpieczeniowych. Wnioskodawcy podnieśli, iż zaskarżona decyzja oparta jest na licznych błędach i nieścisłościach w ustaleniach faktycznych. Wskazali, że przyczyną trudnej sytuacji jest złe orzecznictwo KRUS od 2 stycznia 2002 r. do nadal oraz wieloletni rozmiar szkód klęskowych. Z informacji uzyskanych wynika, że KRUS PT w [...] może umorzyć kwotę do 5.000, zł a więc dwie decyzje umorzeniowe będą wystarczające. Dotąd KRUS PT w [...] uwzględniała w swych decyzjach umorzeniowych jedynie przebyte urazy i klęski żywiołowe jako zaistniałe fakty bez merytorycznego odniesienia się do ich skutków. Do tych należą egzekucja sądowa i administracyjna w wyniku, której niesłusznie utracili [...] ha gruntów rolnych potrzebnych teraz synowi. Wnioskodawcy stwierdzili, że na skutek złych informacji KRUS, GOPS, UG i ARiMR utracili dopłaty obszarowe i ONW co uniemożliwiło podjęcie właściwego leczenia i rehabilitacji. Zaświadczenie lekarskie z 10 kwietnia 2012 r. określa, że doznany uraz był od początku nieleczony ([...]) co było kwestionowane przez złe orzecznictwo KRUS. We wniosku podano, że z powodu nadużyć medycznych W. M. nie korzysta ze zwolnień lekarskich, zmuszona jest do pracy w stanie zdrowia, który na to nie pozwala. Końcowo wnioskodawcy oświadczyli, że rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego i do tego potrzebują decyzji umorzeniowych do 20 sierpnia 2012 r. Prezes KRUS decyzją z [...] września 2012 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do odmowy umorzenia należności. Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że argumenty tam podniesione dotyczące okoliczności losowych w tym strat spowodowanych skutkami klęsk żywiołowych oraz przebytych urazów były już uwzględnione przez KRUS przy udzielaniu pomocy w spłacie należności za wcześniejsze okresy. Dodatkowo organ wyjaśnił, że W. M. korzystała z ochrony jaką daje ubezpieczenie, bowiem miała kilkakrotnie ustalane prawo do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a także prawo do renty rolniczej okresowej. KRUS rozpoznał także wniosek o wypłatę odszkodowania strony z tytułu wypadku. Zgodnie z art. 50 ustawy przyznane świadczenia mogą być potrącane na poczet zaległych składek na ubezpieczenie. Ponadto okresy ubezpieczenia z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym będą w przyszłości brane pod uwagę przy ustalaniu wnioskodawcom wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, a za okresy podlegania ubezpieczeniu rozumie się tylko takie okresy za które opłacono składki. Powyższą decyzję W. M. oraz M. M. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz o wstrzymanie egzekucji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie w sprawie umorzenia było prowadzone od września 2001 r. przez cały czas nieprawidłowo. W wyniku tych nieprawidłowości zostało naliczone uzurpowane zadłużenie, które było niesłusznie egzekwowane i potrącane ze świadczeń KRUS. W przypadku skarżących prowadzona w KRUS dokumentacja medyczna, orzecznicza, rentowa, ubezpieczeniowa oraz wypadkowa zawierała wadliwości istotne dla zaskarżonej decyzji. Skarżący podtrzymali sprzeciw do aktualnej egzekucji i uzurpowanego zadłużenia. Zostało to zignorowane przez Kierownika KRUS PT w [...]. Ignorancja ta jest całkowicie nieuprawniona stanem sprawy i naraża skarżących na kolejne niezawinione szkody finansowe i zdrowotne. W odpowiedzi na skargę KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. W piśmie z 26 listopada 2012 r. wnioskodawcy poparli swoją skargę. Podnieśli , że KRUS w [...] od 2 stycznia 2002 r. nie wywiązuje się z obowiązku orzeczenia o konieczności leczenia, rehabilitacji i zabezpieczenia rentowego oraz z tytułu poniesionego faktycznie uszczerbku na zdrowiu po wypadku z lipca 2001 r. Chodzi o stwierdzone diagnostycznie nadciśnienie płucne i chemiczne uszkodzenie tkanek podudzi, stawów skokowych i stóp. W piśmie wskazano, że M. M. powinien otrzymać orzeczenie o powyższym w lutym 2002 r. Brak wywiązania się z tego obowiązku od początku 2002 r. jest faktycznym powodem powstania zaległości. W piśmie procesowym z 4 stycznia 2013 r. organ podtrzymał wniosek o oddalenie skargi. Stwierdził, że skarżący nie przedstawili żadnych nowych dowodów ani okoliczności, które nie były już brane pod uwagę przy wcześniejszym udzielaniu ulg w spłacie. Organ wskazał także, że decyzje o ewentualnym umorzeniu należności nie mogą mieć charakteru powtarzającego się, a jedynie stanowić mają pomoc w stabilizowaniu sytuacji finansowej beneficjenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest wyznaczony treścią art.134 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustawodawca używa pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżących z dnia [...] kwietnia 2012 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek, wraz z odsetkami. Tylko w zakresie tej sprawy administracyjnej może orzekać sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, wskutek wniesienia skargi na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2008r. nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Poza zakresem orzekania Sądu w niniejszym postępowaniu są inne, liczne sprawy, które skarżący prowadzą lub prowadzili z KRUS. Dlatego niemożliwe i niedopuszczalne byłoby rozpatrywanie żądań i zastrzeżeń podnoszonych przez skarżących, wykraczających poza zakres rozpatrywanej sprawy, jak dotyczących prowadzonego postepowania egzekucyjnego czy też prawidłowości działalności orzeczniczej organu (decyzji ostatecznych) od stycznia 2002 r. w związku z uprzednimi i wielokrotnymi wnioskami skarżących. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.u.s.r. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec treści wniosku skarżących o umorzenie zaległych należności wraz z odsetkami, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W rozpatrywanej sprawie skarżący uzasadniali wniosek o umorzenie zaległości sytuacją w jakiej znaleźli się po urazach powypadkowych poczynając od stycznia 2002 r. oraz stratami spowodowanymi klęskami żywiołowymi. Z kontekstu uzasadnienia powyższego wniosku jak i stanowiska skarżących zaprezentowanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że w ocenie skarżących powodem powstania zaległości w opłacaniu należnych składek ubezpieczeniowych, jest całokształt działalności samego KRUS w okresie od 2002 r. do 2012 r. w kwestii umorzeń i zwrotu należności, w tym również osobiste zachowanie pracowników KRUS. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżących i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ ustalił - uwzględniając okoliczności podnoszone przez skarżących, a odnoszące się do lat ubiegłych - że sytuacja skarżących przejściowo była trudna, co powodowało wielokrotne przyznawanie skarżącym ulg w spłacie należności w postaci: umorzeń, odroczeń płatności czy układów ratalnych. We wrześniu 2001r. umorzono 100 % odsetek za okres od 4 kw.1999r. do 3 kw.2003r. w kwocie 713, 80 zł pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. W związku z tym, że skarżący nie wywiązali się ze spłaty zadłużenia, układ rat został zerwany. W grudniu 2005r. ponownie umorzono im bezwarunkowo odsetki za okres od 3 kw. 2000r. do 4 kw.2005r. w kwocie 3680, 50 zł. Kilkakrotnie odraczano terminy płatności składek. Wydając rozstrzygnięcie organ miał również na uwadze, że W. M. uległa w 2006r. wypadkowi, w związku z czym wypłacono jej jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym (co wynika z akt administracyjnych), oraz przyznano prawo do renty chorobowej. Organ wyjaśnił, że w styczniu 2009 r. w związku z klęską suszy jaka dotknęła gospodarstwo skarżących w 2008 r. umorzono należności za 3 i 4 kwartał 2008 r. w kwocie 323,66 zł zaś w październiku 2010 r. na skutek wiosennych podtopień umorzono składkę za 3 kwartał 2010 r. w kwocie 642,00 zł. Organ wskazał nadto, że uwzględniając wnioski W. M., przyznane jej zasiłki chorobowe, odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy oraz świadczenie rentowe było pomniejszane tylko w niewielkiej wysokości na poczet zadłużenia. Organ zwrócił uwagę, na prowadzoną skuteczną egzekucję skierowaną do części gospodarstwa rolnego, w następstwie której doszło do wyegzekwowania należności dla KRUS w kwocie 3.467,33 zł. Zdaniem Sądu stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wszystkie okoliczności, do których odwołują się skarżący dla uzasadnienia żądania umorzenia należności, uwzględnione zostały przez organ przy udzielaniu skarżącym ulg za wcześniejsze okresy, a decyzje wydane w tym zakresie są ostateczne. Skarżący nie przedstawili w rozpatrywanej sprawie żadnych nowych okoliczności i dowodów, istotnych z punktu widzenia możliwości pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku o umorzenie. Organ orzekający prawidłowo ocenił przedłożone przez skarżących zaświadczenie lekarskie z dnia 10 kwietnia 2012 r. jako nie potwierdzające niezdolności Wandy Miazgi do pracy w gospodarstwie rolnym. Treść tego dokumentu wskazuje na przebyty uraz oraz na potrzebę wykonania aktualnego zdjęcia Rtg. Również podnoszona przez skarżących kwestia dotycząca powstania w okresie zimowym 2011/2012 ujemnych skutków przezimowania została prawidłowo oceniona prze organ orzekający, który zasadnie wyjaśnił, że w sprawie tej, zgodnie z uchwałą Rady Ministrów nr 43 z 3 kwietnia 2012 r., toczy się odrębne postępowanie. Podkreślić należy, że skarżący nie wyrazili zgody na przeprowadzenie wizytacji gospodarstwa rolnego, wyrażając przekonanie, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej (pismo z 2 lipca 2012 r., k. – 1297 akt administracyjnych) pomimo zaplanowania przez organ wizytacji na dzień 3 lipca 2012 r. o godz. 10:00 (pismo z 18 czerwca 2012 r., k.- 1287 akt administracyjnych). W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawcom kolejnej ulgi. Przypomnieć bowiem należy, o czym wyżej wspomniano, iż organ orzekając o umorzeniu nieuiszczonych należności z tytułu składek winien mieć na uwadze nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny, w tym przypadku stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Prezesa Kasy. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący mogą ponownie wystąpić do Prezesa Kasy z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Reasumując w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego; postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., a strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo - w trybie art. 10 § 1 k.p.a. - mogła wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.