V SA/Wa 2542/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. R.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Następnie skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego (formularz PPF z dnia 19 stycznia 2012 r.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i pełnoletnim synem, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada natomiast zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył również, iż jego miesięczny dochód z tytułu emerytury wynosi [...] zł brutto, zaś żona z takiego samego tytułu otrzymuje kwotę w wysokości [...] zł. Wskazał ponadto, że na jego utrzymaniu pozostaje syn, który rozpoczął płatne studia doktoranckie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2012 r. referendarz sadowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na posiadane przez niego oraz jego żonę stałe źródło dochodów, tj. emeryturę. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że wnioskodawca oraz jego żona pobierają emeryturę w takiej wysokości, że nie sposób uznać, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 16 maja 2012 r. skarżący ponownie zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten złożony został następnie na formularzu PPF. W formularzu wniosku skarżący zawarł te same informacje, które wskazane zostały w uprzednio złożonym formularzu z dnia 19 stycznia 2012 r. W związku z tym, iż zawarte w formularzu wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 15 czerwca 2012 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W szczególności zaś wezwano skarżącego do wykazania jak przedstawiają się zarobki jego syna (skarżący podnosił, że choć syn nie posiada stałej pracy, to często wyjeżdżał w celach zarobkowych) oraz do udokumentowania jak przedstawiają się miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem, tj. np. wydatki na leczenie (wnioskodawca wskazywał bowiem na zły stan zdrowia, zarówno swój jak i żony oraz na konieczność leczenia i rehabilitacji, pochłaniających znaczną część budżetu domowego). Jednocześnie skarżącego wezwano do nadesłania wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy. W piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. skarżący wyjaśnił, iż jego miesięczne wydatki często przekraczają wysokość otrzymywanej emerytury. Wskazał, iż koszty związane z leczeniem, rehabilitacją, stosowaną dietą i całodobową opieką wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Ponownie zauważył, iż pomaga finansowo synowi, który nie posiada stałej pracy i którego zarobki są sporadyczne. Wyjaśnił, iż nie posiada lokat ani oszczędności pieniężnych i nie uzyskuje żadnej pomocy finansowej, zaś jego emerytura wpływa na rachunek bankowy jego żony. Do pisma dołączył fragment wydruku, (wyciągu z rachunku bankowego), z którego wynika, iż za miesiąc czerwiec 2012 r. z tytułu emerytury otrzymał kwotę w wysokości [...] zł. Ponadto do ww. pisma dołączył kserokopię pokwitowania, iż w miesiącu lipcu na rzecz wspólnoty mieszkaniowej uiścił kwotę [...] zł - z tytułu opłat eksploatacyjnych i [...] zł na fundusz remontowy. Żadnych innych dokumentów skarżący nie przedstawił wskazał natomiast, że na lekarstwa wydaje miesięcznie [...] zł, na prywatne wizyty lekarskie [...] zł, dojazdy [...] zł, rehabilitację [...] zł, opiekę [...] zł za godzinę, energię elektryczną [...] zł, gaz [...] zł, telefony ok. [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać oceny, czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieważ skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż twierdzenia skarżącego dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej nie zostały potwierdzone jakimikolwiek dokumentami. Wnioskodawca wskazał bowiem, że jego miesięczne wydatki często przekraczają wysokość otrzymywanej emerytury ([...] zł brutto). Wyjaśnił, iż na lekarstwa wydaje miesięcznie [...] zł, na prywatne wizyty lekarskie [...] zł, dojazdy [...] zł, rehabilitację [...] zł, energię elektryczną [...] zł, gaz [...] zł, telefony ok. [...] zł. Fakt ponoszenia ww. kosztów nie został przez skarżącego w żaden sposób udokumentowany. Skarżący podniósł również, że z powodu choroby wymaga nieustannej opieki, którą sprawuje nad nim żona, jednakże w czasie jej nieobecności, związanej z leczeniem w Centrum Onkologii w W., zmuszony jest korzystać z odpłatnej opieki, której koszt wynosi [...] złotych za godzinę. Nie wskazał jednakże jak często i w jakim zakresie z niej korzysta. Sąd nie mógł zatem ustalić jakie są miesięczne koszty związane z korzystaniem przez wnioskodawcę z odpłatnej opieki. Zaznaczyć również należy, że wnioskodawca do pisma procesowego z 9 lipca 2012 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu do udzielenia informacji umożliwiających ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego oraz nadesłanie stosownych dokumentów, dołączył jedynie fragment wyciągu z rachunku bankowego oraz pokwitowania potwierdzające, iż w miesiącu lipcu na rzecz wspólnoty mieszkaniowej uiścił kwotę [...] zł - z tytułu opłat eksploatacyjnych i [...] zł na fundusz remontowy. Żadnych innych dokumentów skarżący nie przedstawił. Wobec powyższego, na podstawie samych tylko twierdzeń skarżącego nie można przyjąć, iż jego wydatki są większe niż kwota jaką otrzymuje z tytułu emerytury zwłaszcza, że suma wskazanych przez niego (nieudokumentowanych) miesięcznych opłat daje kwotę [...] zł (bez uwzględnienia kosztów odpłatnej opieki gdyż skarżący nie wskazał w jakim wymiarze z niej korzysta), a otrzymywana przez skarżącego emerytura wynosi ([...] zł brutto). Zauważenia wymaga również, że emerytura skarżącego nie jest jedynym źródłem utrzymania jego rodziny, gdyż środki z tego samego tytułu uzyskuje również żona skarżącego ([...] zł brutto), która pozostaje wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca wskazał również, że ma na utrzymaniu dorosłego syna, który nie ma stałej pracy ale często wyjeżdża w celach zarobkowych. W odpowiedzi na pytanie Sądu jak przedstawiają się zarobki jego syna wyjaśnił, iż są one sporadyczne i nie wystarczają na samodzielną egzystencję. W ocenie Sądu informacja ta jest ogólnikowa i nie potwierdzona jakimkolwiek dokumentem wskazującym wysokość rzekomo sporadycznie uzyskiwanych zarobków, choć jak zaznaczył sam skarżący syn często wyjeżdża w celach zarobkowych. Zastanawiająca jest również kwestia finansowania przez skarżącego odpłatnych studiów doktoranckich jakie podjął jego syn. Dziwi bowiem fakt, że osoba będąca na utrzymaniu rodziców, gdyż jej zarobki są sporadyczne i nie wystarczają na samodzielną egzystencję, podejmuje odpłatne studia doktoranckie, a finansowaniem ich obciąża rodzica, którego miesięczne wydatki z uwagi na zły stan zdrowia i związane z tym koszty leczenia często przekraczają wysokość otrzymywanej emerytury. Wobec powyższego stwierdzić należy, że albo sytuacja materialna syna skarżącego jest lepsza niż on to przedstawia albo sam skarżący oprócz emerytury posiada dodatkowe źródło dochodów, o którym nie wspomniał ani we wniosku ani w piśmie z dnia 9 lipca 2012 r., a które pozwala mu na pomoc synowi. Wobec powyższego Sąd nie mógł uznać, że wnioskodawca udowodnił, iż jego sytuacja materialna nie pozwala mu ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto skarżący nie nadesłał dokumentów do nadesłania, których został wezwany, a które potwierdziłyby jego trudna sytuację materialną. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że skarżący wyjaśnił, iż jego emerytura wpływa na rachunek bankowy żony, nie nadesłał jednakże – pomimo wezwania – wyciągu z tego rachunku bankowego. Nadesłany zaś fragment wyciągu z rachunku (wskazujący jedynie na wysokość emerytury otrzymanej za czerwiec 2012 r.) jest niewystarczający. Wskazać bowiem należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy istotna jest nie tylko wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego lecz także wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, a także jak wygląda obrót tymi środkami, tj. czy np. strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. W niniejszej sprawie, nadesłany fragment wyciągu z rachunku bankowego uniemożliwia przeprowadzenie oceny w tym zakresie, nie pozwala również na stwierdzenie do kogo należy ów rachunek. Skarżący wskazał wprawdzie, że jego emerytura wpływa na rachunek żony, jednakże na podstawie nadesłanego fragmentu nie można stwierdzić, iż tak jest w istocie. Skarżący – jak to już wyżej zaznaczono – nie udzielił również rzetelnej odpowiedzi na pytanie jak przedstawiają się zarobki jego syna, ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że są one sporadyczne i nie wystarczają na samodzielną egzystencję. Sąd nie ma informacji np. odnośnie rachunków bankowych syna skarżącego (fakt, iż pracuje on jedynie dorywczo nie wyklucza możliwości posiadania przez niego rachunku bankowego i ewentualnych oszczędności). Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób zatem dokonać oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieważ nie przedstawił on pełnej dokumentacji, o którą był wzywany i nie udzielił rzetelnych informacji, niezbędnych do oceny jego możliwości finansowych (nie wiadomo np. w jakim wymiarze skarżący korzysta z odpłatnej opieki więc nie można ocenić jakie ponosi w związku z tym koszty). Jednocześnie zaznaczyć należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że rodzina skarżącego nie znajduje się w stanie ubóstwa, skoro małżonkowie posiadają stałe źródła dochodów z tytułu emerytur w łącznej wysokości [...] zł., co powoduje, że nie można ich zaliczyć do kategorii osób, które nie posiadają środków na utrzymanie. Oceny tej nie zmienia również fakt, że skarżący pomaga synowi (m.in. finansuje jego studia doktoranckie). Wyjaśnić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wydatków na edukację pełnoletniego syna skarżącego. Wnioskodawca winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Wskazać bowiem należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W świetle powyższego należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, czy też nienadesłanie stosownych dokumentów, uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.