V SA/Wa 256/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Dariusz Zalewski, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... września 2014 r. nr ... w przedmiocie rozstrzygnięcia, że zakłady typu "..." są grami losowymi w rozumieniu ustawy o grach hazardowych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia ... marca 2013 r. Minister Finansów wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia, czy zakłady typu "...", oferowane (przyjmowane) przez S. sp. z o.o. w K. (dalej także: Strona, Skarżąca) prowadzącą działalność w zakresie zakładów wzajemnych - bukmacherskich na podstawie zezwoleń udzielonych przez Ministra Finansów oraz na podstawie regulaminu przyjmowania zakładów wzajemnych, są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Stosownie do art. 2 ust. 7 zdanie drugie ustawy o grach hazardowych Minister Finansów pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. wezwał Stronę do przedłożenia opinii technicznej oprogramowania dotyczącego sportów wirtualnych, przeprowadzonego przez jednostkę badającą upoważnioną do badań technicznych automatów i urządzeń do gier, zgodnie z załączoną listą jednostek badających upoważnionych przez Ministra Finansów, w terminie 60 dni od dnia doręczenia ww. wezwania. Pismem z 12 czerwca 2013 r. spółka ustosunkowała się do powyższego wezwania i wskazała, że uzyskanie opinii technicznej może być utrudnione ze względu na fakt, że spółka nie jest właścicielem oprogramowania, a jedynie licencjobiorcą. Udostępnienie oprogramowania do wykonania opinii technicznej wymagać będzie zgody podmiotu-właściciela, tj. spółki z siedzibą w Republice Południowej Afryki. Stwierdziła ponadto, że zwróciła się z zapytaniem do wybranych jednostek badających, wskazanych przez Ministra Finansów na podstawie art. 23 f ustawy o grach hazardowych w celu wykonania przedmiotowej opinii technicznej. W odpowiedzi otrzymała zapytania co do zakresu przedmiotowego opinii technicznej oraz wskazania szczegółowych twierdzeń, na które opinia ma udzielić odpowiedzi, gdyż jednostki badające jak dotąd nie przeprowadzały podobnych badań ani nie wydawały analogicznych opinii. Minister Finansów decyzją nr ... z dnia ... kwietnia 2014 r stwierdził, że zakłady typu "...", oferowane (przyjmowane) przez S. sp. z o.o. są grami losowymi, w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych (dalej też: u.g.h.). W dniu 22 września 2014 r., po rozpoznaniu odwołania Strony Minister Finansów wydał decyzję nr ..., którą utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w pierwszej instancji i rozstrzygającą, że zakłady typu "...", oferowane (przyjmowane) przez S. sp. z o.o. są grami losowymi w rozumieniu przepisów u.g.h. Strona działająca przez pełnomocnika wniosła skargę na powyższą decyzję Ministra Finansów. W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. Naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 2 ust. 2 pkt 2) u.g.h. poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "zdarzenie" i przyjęcie tym samym, że oferowane przez Spółkę zakłady typu Sporty Wirtualne stanowią gry losowe o których mowa w art. 2 ust. 1 ww. ustawy; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 122 Ordynacji Podatkowej (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., Nr 8 poz. 60, ze zm.) w związku z art. 187 § 1 i 191 Ordynacji Podatkowej, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego; 3. naruszenie art. 121 § 1 Ordynacji Podatkowej w związku z art. 2 Konstytucji RP (Dz. U. Nr 78. poz. 483 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych, co stanowi naruszenie zasad obowiązujących w demokratycznym państwie prawa. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Finansów z dnia ...04.2014 r. W odniesieniu do pierwszego zarzutu Skarżąca wskazała m.in., że ustawodawca posługując się terminem "różnych zdarzeń" wprowadził otwarty katalog sytuacji, które jako takie "zdarzenia" mogą być przedmiotem zakładu wzajemnego - bukmacherstwa. Brak jest definicji legalnej (ustawowej) pojęcia "zdarzenia". Dla celów określenia desygnatów tego pojęcia należy zastosować wykładnię językową. Zgodnie z definicją słownikową (wykładnią językową) przez "zdarzenie" należy rozumieć "to, co się stało, zdarzyło, wydarzyło, zaszło, wypadek, wydarzenie" (Słownik Języka Polskiego, PWN). Definicja ta, wbrew stanowisku Ministra Finansów, nie przewiduje rozróżnienia na "to co się stało, zdarzyło, wydarzyło, zaszło" w świecie realnym, oraz w świecie wirtualnym. W konsekwencji stwierdzić należy, że rozgrywki wirtualne są "zdarzeniami", gdyż można o nich powiedzieć, że miały miejsce, zdarzyły się, wydarzyły się. Za powyższym stanowiskiem Skarżącego przemawia fakt, że z zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 2 pkt 2) u.g.h., tzw. zdarzenia wirtualne, nie zostały wyłączone. Biorąc pod uwagę drobiazgowość regulacji przepisów u.g.h. trudno uznać to za niedopatrzenia ustawodawcy. Zgodnie bowiem z zasadami techniki prawodawczej, wszelkie wyjątki od regulacji o charakterze ogólnym muszą być wprowadzane w sposób wyraźny i jednoznaczny, a nie w sposób dorozumiany. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem Ministra Finansów, iż cechą świadczącą o tym, że zakłady typu ... są grami losowymi, w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.g.h., jest element losowości w postaci działania generatora wyników w sportach wirtualnych. Skarżący obszernie wyjaśniał, iż rozgrywki tego typu są generowane przez system informatyczny o zamkniętej architekturze, uniemożliwiający jakąkolwiek ingerencję zewnętrzną. Zdarzenia zaś stanowiące przedmiot zakładu wzajemnego są generowane w czasie rzeczywistym, przy wykorzystaniu parametrów umożliwiających graczowi odgadnięcie wyniku. Spółka nie zgodziła się z twierdzeniem Ministra Finansów, powołującego się w tym zakresie na orzeczenia WSA w Warszawie (sygn. akt: VI SA/Wa 1000/06 oraz VI SA/Wa 2076/10), iż w zakładach typu ..., występują poszczególne etapy składające się na rozgrywkę wirtualną. Zakłady wzajemne typu ... są rozgrywką jednoetapową, i brak w nich losowości rozumianej jako nieprzewidywalność rezultatu (wyniku), ocenianej z perspektywy grającego. Klient (gracz) zawierając zakład wzajemny nie dokonuje wyłącznie przypadkowego, a w szczególności losowego wyboru. Klient (gracz) odgaduje wynik zdarzenia (rozgrywki wirtualnej) na podstawie udostępnionych mu, określonych parametrów i czynników, w sposób analogiczny, jak ma to miejsce przy obstawianiu wyników np. rozgrywek piłkarskiej Ekstraklasy. Skarżąca wskazała, że umowa zakładu wzajemnego stanowi tzw. czynność prawną losową, w której rozmiar, a nawet istnienie świadczenia są niepewne i zależne są od przypadku, czemu dał wyraz ustawodawca definiując zakłady wzajemne jako polegające na "odgadywaniu". Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2010 r. (sygn. VI SA/Wa 2119/09): zakład w którym wynik zależy wyłącznie od przypadku, nie jest zakładem bukmacherskim. A contrario, zakład bukmacherski może (a nawet musi) zawierać pewne elementy przypadkowości, ale nie może to być element wyłączny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 1999 r. (sygn. akt II SA 1826/98) stwierdził, że istotą zakładu bukmacherskiego wynikającą z ustawy jest odgadywanie zaistnienia różnych zdarzeń, a wynik zakładu jest wypadkową trafności typowania oraz zdarzeń przypadkowych, od których łącznie zależy trafność odgadnięcia poszczególnych zdarzeń. Powyższy wyrok ma bezpośrednie przełożenie na ocenę niniejszej sprawy, ponieważ dokładnie w ten sposób przedstawia się sytuacja w zakresie zakładów zawieranych w ramach ..., gdzie klient dysponując określonym zestawem danych, typuje wynik wirtualnych rozgrywek na podstawie przekonania powziętego przy uwzględnieniu wspomnianych danych. Jedyną różnicą w ramach "zwykłych" zakładów bukmacherskich a zakładów rozgrywanych w ramach sportów wirtualnych jest to, że te ostatnie opierają się na rozgrywkach prowadzonych w wirtualnej rzeczywistości. Zdaniem Skarżącej organ pominął argumentację, iż zakłady wzajemne typu Sporty Wirtualne zawierają element przypadku - jak każdy zakład wzajemny - gdyż klient (gracz) ma na celu odgadnięcie (a nie przewidywanie) wyniku zdarzenia (wyniku rozgrywki wirtualnej), przy czym nie jest to jednak element wyłączny. Gdyby przyjąć, że uczestnik miał jakikolwiek wpływ na zdarzenie, to nie można byłoby mówić o jakiejkolwiek grze hazardowej, ale o przestępstwie oszustwa. Immanentną cechą przypadku jest jego nieprzewidywalność. Ustawodawca wprowadził stopniowalność natężenia występowania elementu przypadkowości, która ma na celu odróżnienie gry losowej od zakładów wzajemnych. Organ uznał, że zakłady typu ... są grą losową z tego względu, iż na jej wynik wpływa, poza różnymi innymi możliwymi czynnikami, przypadek jako szczególny i typowy wyróżnik gry, bez względu na to na jakim etapie gry ta przypadkowość ma miejsce i jaka była waga tego przypadku. Zdaniem Skarżącej argumentacja ta jest niezasadna, gdyż ustawodawca, posługując się pojęciem nieostrym, nie wskazał wyraźnie w jakim natężeniu, stopniu ma zachodzić element owej przypadkowości. Zwrot w szczególności od przypadku nakazuje traktować element przypadku występujący w grze jako determinujący i wyłącznie decydujący o pomyślnym wyniku gry. Algorytm pracy generatora ustalającego ostateczne wyniki rozgrywek wirtualnych nie ma charakteru losowego. Przy zakładzie wzajemnym, tak również w ..., na trafność wyniku zdarzenia mają wpływ różne okoliczności, parametry i czynniki, które gracz winien brać pod uwagę przy odgadywaniu wyniku (tym samym element przypadkowości, losowości zostaje poważnie ograniczony). Wynik zdarzenia wirtualnego w ramach ... jest w pewnym stopniu przewidywalny, tak samo jak w pewnym stopniu przewidywalne są zdarzenia występujące w świecie realnym np. wyniki meczów piłkarskiej Ekstraklasy czy wyborów prezydenckich. Powyższe oznacza, że zakłady wzajemne typu ... objęte są zakresem przedmiotowym definicji zakładu wzajemnego - bukmacherskiego z art. 2 ust. 2 pkt. 2 u.g.h., a nie gry losowej, o której mowa w art. 2 ust. 1 u.g.h. W zakresie drugiego zarzutu Skarżąca podniosła, że pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Minister Finansów wezwał Skarżącą do przedłożenia opinii technicznych oprogramowania dotyczącego zakładów typu Sporty Wirtualne, przeprowadzonego przez jednostkę badającą upoważnioną do badań technicznych automatów i urządzeń do gier, zgodnie z załączona listą jednostek badających. Powyższe działanie Ministra na gruncie u.g.h. pozbawione było podstawy prawnej, ponieważ żaden przepis prawa nie wymaga posiadania opinii technicznej. Każdy akt władczej ingerencji państwa w sferę prawną obywatela powinien być oparty na konkretnym przepisie prawa. Zasada praworządności jest konsekwencją normy konstytucyjnej zawartej w art. 7 Konstytucji RP. W sytuacji gdy prawo jest "wyraźnie ustanowione, dostatecznie czytelne i szczegółowe", jego interpretacja nie może być rozszerzająca. Organy administracyjne czy podatkowe nie mają uprawnień do stosowania pozaprawnych kryteriów podejmowania decyzji bądź też nakładania obowiązków. Skarżąca dołożyła wszelkich starań, aby spełnić oczekiwania Ministra w celu wykazania działania zgodności z literą prawa rozwiązań wykorzystanych przy urządzaniu i prowadzeniu zakładów wzajemnych typu Sporty Wirtualne. Wezwania w przedmiocie przedłożenia opinii technicznej Skarżąca nie była w stanie wykonać, gdyż na tym etapie postępowania jest to niewykonalne z przyczyn od niej niezależnych. Skarżąca zwróciła się z zapytaniem do wybranych jednostek badających, wskazanych przez Ministra Finansów na podstawie art. 23f u.g.h., w celu wykonania przedmiotowej opinii, jej ceny oraz czasu oczekiwania. W odpowiedzi otrzymał zapytania co do zakresu przedmiotowego opinii technicznej oraz wskazania szczegółowych twierdzeń, na które opinia ma udzielać odpowiedzi, gdyż jednostki badające jak dotąd nie przeprowadzały podobnych badań, ani nie wydawały analogicznych opinii, pomimo dokonywania analiz automatów oraz urządzeń do gier. Minister uzasadnił wezwanie wątpliwościami zgłaszanymi przez organy celne. Tymczasem, wszelkie wątpliwości w tym zakresie organ winien wyjaśnić we własnym zakresie, kierując bezpośrednio zapytanie do właściwych jednostek badających, co jest podyktowane m.in. art. 125 § 1 OP nakładającym na organ nakaz zapewnienia ekonomiki postępowania. Niedopuszczalne jest przerzucanie na jednostkę ciężaru dowodowego w przypadku gdy to organ - nie jednostka, wywodzi z tych faktów określone skutki prawne. W odniesieniu do trzeciego zarzutu skargi strona zarzuciła, że dotychczasowe regulaminy, obejmujące zakłady wzajemne typu ..., były zatwierdzane przez Ministra Finansów, również na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy regulującej zasady prowadzenia i urządzania zakładów wzajemnych. Na dowód powyższego Skarżąca przedstawiła wykaz decyzji wydanych przez Ministra Finansów (k. 9 skargi) z podziałem na decyzje zatwierdzające nowy regulamin zawierający ... w dniu 30 lipca 2009 r. (pkt 1-13 wykazu) oraz decyzje zatwierdzające regulamin zawierający ... z chwilą wydania decyzji (pkt 14-17 wykazu). W odpowiedzi na wniesioną skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 4 grudnia 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że istnieje konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o opinię, że na wynik nie wpływają wyłącznie elementy losowe ale również elementy, które są dostępne graczowi, na podstawie których gracz może ustalić prawdopodobieństwo swojej wygranej analogicznie jak w przypadku zdarzeń rzeczywistych. Oświadczył, że decyzje wymienione w pkt 14-17 wykazu w skardze nie zostały uchylone w trybie nadzwyczajnym i funkcjonują w obrocie prawnym. Nie było żadnych naruszeń przewidzianych w art. 62 ustawy. Spółka wystąpiła do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie nowej decyzji z uwagi na to, że jednej z decyzji kończył się termin ważności (upłynął okres 6-letni). W związku z powyższym Minister wszczął postępowanie z urzędu w przedmiocie rozstrzygnięcia, że zakłady typu "..." są grami losowymi w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012, poz. 270, z późn. zm.; dalej p.p.s.a.). Na wstępie należy podkreślić, że w art. 2 ust. 6 u.g.h. sformułowano uprawnienie Ministra Finansów do rozstrzygania, w drodze decyzji o tym, czy gra lub zakład , posiadający cechy wymienione w ust. 1-5 są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie. W poprzednim stanie prawnym, to jest pod rządami ustawy z dnia 29 lipca 1992r. o grach losowych i zakładach wzajemnych (Dz.U. Nr 66, poz. 341 ze zm.) to uprawnienie zawierało się w art. 2 ust. 3 . Dopiero więc, po zakończeniu trybu kwalifikacyjnego i dopełnieniu szeregu innych jeszcze warunków, może być wszczęte postępowanie w sprawie wydania zezwolenia na prowadzenie konkretnej gry czy zakładu. W niniejszej sprawie etap kwalifikacyjny odbył się kilka lat temu – vide zestawienie decyzji Ministra Finansów na str. 9 skargi (okoliczność niesporna). Na 17 wskazanych decyzji ostatecznych, decyzje wymienione w pkt 14-17 wykazu, nie zostały uchylone w trybie nadzwyczajnym i funkcjonują w obrocie prawnym. Skoro tak, pamiętając o tym, ze nie powstał żaden spór na tzw. etapie kwalifikacyjnym, nie było podstaw do prowadzenia postępowania z urzędu cofającego sprawę do tego wcześniejszego etapu. Nie zaistniała tu sytuacja, w której najpierw organ musiał rozstrzygnąć spór zaistniały na tle zakwalifikowania konkursu, a później wydał decyzję – zezwolenie. Wydając we wcześniejszych latach decyzje, poprzedzone przecież analizą także załączonych regulaminów, organ uznał tok rozumowania i argumentację Spółki za prawidłowe, zatwierdzając regulamin ze ... z chwilą wydania decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest opisu analizy zmian i wyjaśnienia, dlaczego, na tle tych samych dokumentów, które wcześniej spowodowały uwzględnienie wniosków Skarżącej , organ zmienił zdanie i rozstrzygnął, że zakłady typu ,,...’’ są grami losowymi w rozumieniu przepisów u.g.h. Takie działanie organu jest sprzeczne z zasadą zaufania wyrażoną w art. 121 § 1 Op, która ustanawia wymóg jednolitości poglądów wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji. W sprawie nastąpiło także naruszenie art. 122 OP w zw. z art. 187 § 1 Op i 191 OP poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego. Wobec powyższego, Wojewódzki Sad Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) c p.p.s.a.orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na zasadzie art. 20. p.p.s.a.