V SA/Wa 2593/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]podpisaną przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] 3. orzeka że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. I. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi J. P. z dnia 8 listopada 2012 roku (data nadania) wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2012 roku nr [...] utrzymująca, w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 roku podpisaną przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 14 listopada 2006 r. J. P. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstwa niskotowarowego. Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. przyznano J. P. płatność dla gospodarstwa niskotowarowego w kwocie 4 788,75 zł, w tym środki unijne 3 829,69 zł, środki krajowe 959,06 zł. Płatność została zrealizowana na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta trzykrotnie w łącznej wysokości: 14 472,50 zł: - I płatność – 4 788,75 zł w dniu 28 marca 2007 r. - II płatność – 4 491,87 zł w dniu 8 kwietnia 2008 r. - III płatność – 5 191,88 zł w dniu 9 kwietnia 2009 r. Po wykonaniu przez beneficjenta przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego oraz złożeniu oświadczenia o realizowaniu przedsięwzięć do J. P. została wysłana z Biura Powiatowego ARiMR w [...] informacja z dnia [...].03.2010 r. o kontynuowaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w 4 i 5 roku. W dniu 6 kwietnia 2010 r. na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta wpłynęła kwota 5 130,63 zł. W dniu 11 kwietnia 2011 r. do biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął akt notarialny – umowa darowizny z dnia [...] marca 2011 r. (Rep. A Nr [...]) z którego wynikało, że wnioskodawca wraz z małżonką przekazali całe gospodarstwo rolne na rzecz syna – M. P.. Wobec powyższego w dniu [...] maja 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję Nr [...] o wstrzymaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. W dniu [...] lipca 2011 r. organ II instancji utrzymał ją w mocy. Pismem z dnia 6 grudnia 2011 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności wobec informacji, iż J. P. złożył do WSA w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2011 roku. W dniu 6 lutego 2012 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wpłynął odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2011 r. (sygn. akt V SA/WA 1849/11), oddalający skargę J. P. na tę decyzję. Wyrok ten uprawomocnił się. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. podjęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Z postanowieniem tym nie zgodził się skarżący. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy postanowieniem nr [...] z dnia [...]czerwca 2012 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu [...] lipca 2012 r. Zastępca Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wydał decyzję nr [...]o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości 19 603,13 zł. Od przedmiotowej decyzji J. P., złożył w dniu 19 lipca 2012 r. (data nadania) do Prezesa ARiMR pismo zatytułowane "odwołanie", które następnie zostało przekazane do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Wobec tego, iż postępowanie odwoławcze od decyzji Zastępcy Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR, Nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nie zostało zakończone przed dniem 1 sierpnia 2012 r., Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] września 2012 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie odwoławcze do decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. ze względu na utratę przez organ, tj. Prezesa ARiMR w toku postępowania właściwości rzeczowej do rozpatrzenia sprawy, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został przekazany Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], celem rozpatrzenia. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. Powyższa decyzja została doręczona stronie w trybie art. 43 kpa w dniu 30 października 2012 r. W dniu 8 listopada 2012 r. (data nadania) skarżący złożył na tę decyzję za pośrednictwem Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzupełnioną pismem procesowym z dnia 15 kwietnia 2013 roku. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 15 i 127 kpa oraz art. 78 Kostytucji RP poprzez rozpatrzenie odwołania od decyzji organu wyższego stopnia; - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 r. poprzez przyjęcie, iż skarżący działał w złej wierze; - art. 36 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej poprzez jego niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę uzupełnioną pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145§1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134§1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd w pierwszej kolejności badał czy decyzja została wydana przez organ do tego uprawniony. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia od decyzji wydanej dnia [...] lipca 2012 r. Organem orzekającym w I instancji był Prezes ARiMR, w imieniu którego działał Dyrektor Oddziału Regionalnego (zastępca) w W. Uprawnienie Prezesa ARiMR do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW , w dacie wydania decyzji I instancji wynikało z art.29 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.Nr 98, poz.634), który stanowił, że Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 3 art.29 ustawy o ARiMR ustalono, że Prezes Agencji może upoważnić pracowników Agencji do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach, o których mowa w ust. 1. W podpisie decyzji wskazano, że wydana została z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na podstawie art.29 ust.4 ww. ustawy, od decyzji o której mowa w ust. 1, wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Agencji nie służyło odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji mogła zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosowało się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji administracyjnych, z tym że załatwienie sprawy powinno nastąpić w terminie 2 miesięcy. Art. 29 ustawy o ARiMR został z dniem 1 sierpnia 2012 r. zmieniony przez art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2012.243). Od 1 sierpnia 2012 r., stosownie do art.29 ustawy o ARiMR właściwym w sprawie ustalenia, w drodze decyzji, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania tych płatności lub pomocy finansowej. Organem takim jest Kierownik właściwego miejscowo Biura Powiatowego ARiMR. Stosownie do art.10 ust.2 ustawy o ARiMR w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego. Kierując się wyżej opisaną zmianą przepisu art. 29 ustawy, Prezes ARiMR umorzył postępowanie zainicjowane wniesieniem przez stronę wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i przekazał sprawę do rozpatrzenia Dyrektorowi Oddziału Regionalnego. Konsekwencją takiego postępowania było rozpoznanie przez Dyrektora Oddziału Regionalnego środka odwoławczego od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. wydanej przez Prezesa ARiMR. W ocenie Sądu decyzja z dnia [...] października 2012 r. wydana przez Dyrektora Oddziału w wyniku rozpoznania środka odwoławczego od decyzji Prezesa ARiMR wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art.156§1 pkt 1 k.p.a. Przechodząc do oceny decyzji wydanej w I instancji, tzn. decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] października 2010 r. Sąd stwierdza, że w postępowaniu prowadzącym do jej wydania doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W prowadzonym postępowaniu organ I instancji był zobowiązany do ustalenia czy J. P. pobrał nienależnie lub nadmiernie płatności niskotowarowe, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określonych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r. str. 18-58, z późn. zm; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, z późn. zm.). Art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 stanowi, że "Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przedmiotowej sprawie powyższy przepis nie miał zastosowania, gdyż płatność niskotowarowa przyznana została prawidłowo, natomiast producent rolny jak to wskazano nie dotrzymał zobowiązania do nie przenoszenia własności gospodarstwa przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Realizacja płatności nie nastąpiła więc wskutek błędu organu. Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W przypadku J. P. wypłata płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 28 marca 2007 r. (I rata płatności), 8 kwietnia 2008 r. (II rata płatności), 9 kwietnia 2009 r. (III rata płatności) oraz 6 kwietnia 2010 r. (IV rata płatności). Zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych zostało doręczone w dniu 13 grudnia 2011 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Również decyzja Prezesa ARiMR z dnia [...] lipca 2012 r., została doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu 9 lipca 2012 r. przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Zatem w przedmiotowej sprawie J. P. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Natomiast od daty pierwszej raty płatności (w dniu 28 marca 2007 r.), do daty pierwszego powiadomienia J. P. przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu wpierania gospodarstw niskotowarowych upłynęło więcej niż cztery lata. J. P. złożył podpis pod oświadczeniem, iż znane są mu zasady przyznawania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego oraz że jest świadomy skutków niewykonywania zobowiązań wynikających z realizacji działania "wspieranie gospodarstw niskotowarowych". Wiedział, iż przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności skutkuje wstrzymaniem i zwrotem płatności. J. P. przekazując gospodarstwo przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności niskotowarowej dla tego gospodarstwa, posiadał informację, iż T. P. nie znajduje się na liście wnioskodawców, którym będzie przysługiwała renta strukturalna. W złożonej skardze J. P. podniósł, iż "(...) ze względu na długotrwałą niezdolność do wykonywania zawodu, zmuszony byłem przepisać gospodarstw po 4 latach programu. Gospodarstwo przepisałem na syna dnia [...] marca 2011 r. w tym samym dniu powiadomiłem ARiMR w [...] o zaistniałych zmianach". Wskazał również na wystąpienie w jego sprawie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności określonych w art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004 r.). Zgodnie z art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004 r.) bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, Państwa Członkowskie mogą uznać, w szczególności, następujące kategorie siły wyższej: a) śmierć rolnika; b) długoterminową niezdolność rolnika do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania; d) klęskę żywiołową poważnie dotykającą grunty rolne gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) chorobę epizodyczną dotykającą część lub całości należących do rolnika zwierząt gospodarskich Art. 39 ust. 2 wskazuje, iż o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania. W odniesieniu do płatności niskotowarowych odpowiednia regulacja zawarta została w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w § 9 ust. 2 pkt 1. Ustawodawca przewidział, iż w sytuacji podobnej jak we wskazanym art.39 rozporządzenia nr 817/2004, jeżeli realizacja przedsięwzięć określonych w planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego była niemożliwa, m.in. z powodu długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego płatność dla gospodarstwa niskotowarowego może być wypłacona. Przepis ten wymaga oświadczenia producenta rolnego o zaistnieniu tych okoliczności. Koniecznym jest w przypadku wystąpienia tych okoliczności, powiadomienie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli producent rolny nie dopełnił tego wymogu, ustalenie przez organ zaniechania działalności rolniczej obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie ma żadnego znaczenia wówczas przyczyna, dla której producent rolny jej zaniechał. Tymczasem jak wynika to z oświadczenia złożonego przez skarżącego na rozprawie w dniu 8 maja 2013 roku, po podpisaniu aktu notarialnego w dniu [...] marca 2011 roku zgłosił się do Oddziału Regionalnego ARiMR informując o przyczynach przekazania gospodarstwa rolnego czym była długotrwała niezdolność do pracy jego i jego żony. Pracownik organu miał skserować akt notarialny konsultując sytuację z Kierownikiem ARiMR. W związku z powyższym prowadząc ponownie postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW właściwy w sprawie Kierownik Biura powiadomi stronę o wszczęciu postępowania zgodnie z art.61§4 k.p.a. i będzie prowadził postępowanie, umożliwiając stronie obronę jej interesów zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego wyjaśniając powyższe okoliczności. Z wyżej wyłożonych przyczyn Sąd na podstawie art.145§1pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i na podstawie art.145§1 pkt 1 lit.c uchylił decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.