V SA/Wa 2595/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E.C. wystąpił z wnioskiem – uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 19 grudnia 2010 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką, posiada dom o pow. około [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz [...] ha (łąka). W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około [...] zł, w tym z tytułu renty w wysokości [...] zł oraz z tytułu dopłat dla gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Wskazał ponadto, iż został pozbawiony gruntów ornych, które przynosiły dochód, natomiast ziemia jaką posiada nie daje dochodów. Wnioskodawca oświadczył, iż ma na utrzymaniu studiującą córkę. W uzasadnieniu podniósł, iż w ostatnich latach chorował, znaczna część jego majątku spłonęła i popadł w zadłużenie, zaś w toku prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych stracił uprawianą ziemię i budynek mieszkalny. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 12 stycznia 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 30 stycznia 2010 r., w którym wskazał, iż jego żona nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiadają żadnych lokat i nie korzystają z pomocy społecznej. Wnioskodawca przedstawił wydatki rodziny związane z utrzymaniem: koszty utrzymania oprócz żywności częściowo wyprodukowanej (warzywa) – około lecz nie mniej niż [...] zł miesięcznie, lekarstwa – [...] zł miesięcznie, opał i ogrzewanie w okresie zimowym – [...] zł miesięcznie, energia elektryczna – [...] zł miesięcznie, koszty utrzymania studiującej córki – [...] zł miesięcznie. Skarżący dodał, iż w związku z trudną sytuacją korzysta z pomocy rodziny. W końcowej części pisma dopisano "[...]" ze wskazaniem numeru rachunku bankowego i stwierdzeniem "debet". Postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia 21 marca 2011 r. E. C. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że jego żona nie otrzymuje odrębnych dochodów. Rachunek bankowy, którego wyciągi przedłożył Sądowi to rachunek bankowy jego i żony. Na ten rachunek wpływa renta skarżącego oraz świadczenia z tytułu dopłat. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada z żoną oszczędności pieniężnych. Ponadto sprostował, że otrzymuje rocznie [...] zł tytułem dopłat do łąk oraz [...] zł na utrzymanie zalesienia, co daje w przeliczeniu na miesiąc [...] zł, a nie jak błędnie podał ok. [...] zł. Wyjaśnił, że poprzednio nie podał podatku rolnego, który płaci w kwocie rocznej [...] zł tj. ok. [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił również, że opłaty związane z opałem dotyczą tylko miesięcy grzewczych, prąd opłaca się w cyklach dwumiesięcznych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podnieść należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawcy – zawartej w piśmie z 30 stycznia 2011 r. – o numerze rachunku bankowego. Pomijając już okoliczność, że wskazanie banku i numeru rachunku stanowi dopisek na końcu pisma i nie jest podpisane to wnioskodawca nie złożył oświadczenia o wysokości środków ewentualnie na nim zgromadzonych, jak również nie nadesłał wyciągów z posiadanego rachunku, do czego został wezwany. Ww. dokumentów skarżący nie dołączył również do sprzeciwu. Wprawdzie skarżący w sprzeciwie wyjaśnił, że na rachunek bankowy wpływa jego renta oraz świadczenia z tytułu dopłat jednak ww. oświadczenie nie jest wystarczające aby w pełni zobrazować stan pieniężnego posiadania skarżącego. Nie można również uznać za odpowiedź na pytanie o środki pieniężne zgromadzone na rachunku bakowym stwierdzenia "debet". Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący również nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączył żadnych dokumentów (m.in. wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, decyzji o przyznaniu dopłat). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że jego żona nie otrzymuje odrębnych dochodów. Rachunek bankowy, którego wyciągi przedłożył Sądowi to rachunek bankowy jego i żony. Na ten rachunek wpływa renta skarżącego oraz świadczenia z tytułu dopłat. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada z żoną oszczędności pieniężnych. Ponadto sprostował, że otrzymuje rocznie [...] zł tytułem dopłat do łąk oraz [...] zł na utrzymanie zalesienia, co daje w przeliczeniu na miesiąc [...] zł, a nie jak błędnie podał ok. [...] zł. Wyjaśnił, że poprzednio nie podał podatku rolnego, który płaci w kwocie rocznej [...] zł tj. ok. [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił również, że opłaty związane z opałem dotyczą tylko miesięcy grzewczych, prąd opłaca się w cyklach dwumiesięcznych. Biorąc pod uwagę sprostowanie oświadczenia przez skarżącego dokumenty potwierdzające sytuację materialną wnioskodawcy mają szczególne znaczenie. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.