V SA/Wa 2599/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska -Szary, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... stycznia 2007r., A. T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku opisał swoją trudną sytuację finansową i przedstawił miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i swojej rodziny. Podkreślił , że jego żona oraz pełnoletni syn są osobami bez pracy, a układ ratalny z ZUS byłby dla niego zbyt dużym obciążeniem. Decyzją z dnia ... czerwca 2007r., o nr ... wydaną na podstawie m.in. art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Z 2007r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od .../2000-.../2006, w łącznej kwocie ... zł. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że w obecnym stanie prawnym, stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sytuacji gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne i prawne sprawy nie uzasadniają wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., które stanowią podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. W tym kontekście ZUS wyjaśnił, że A. T. jest osobą pracującą, a jego miesięczne wynagrodzenie wynosi ... zł brutto. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje żona K. T. oraz pełnoletni syn D. T. Zarówno żona jak i syn wnioskodawcy są osobami niepracującymi i nie figurują w rejestrze osób bezrobotnych. Rodzina T. zamieszkuje w spółdzielczym lokalu o powierzchni ... m/kw i nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej. Wnioskodawca miesięcznie dysponuje w budżecie domowym kwotą ... zł netto, a miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania, zakupem leków i spłatą w ratach należności za okres do ...12.1998r. wynoszą ok. ... zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił również uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia ... sierpnia 2007r., o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko ZUS wyrażone w decyzji z dnia ... czerwca 2007r. Ponownie przedstawił sytuację finansową wnioskodawcy i dokonał analizy materiału dowodowego w oparciu o przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. oraz § 3 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. stanowiący podstawę prawną do umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący A. T. stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia ... sierpnia 2007r. jest dla niego krzywdząca. Opisał ponownie swoje miesięczne wydatki związane m.in. z utrzymaniem trzyosobowej rodziny i zarzucił organowi nie zastosowanie w sprawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Podkreślił również uznaniowy charakter wydanych w sprawie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Dokonując oceny Sąd ma obowiązek ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ustawy systemowej bowiem skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę (umowa z dnia ...07.2006r. k-... akt adm.) i jest to źródło dochodu, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Tym samym w ocenie Sądu prawidłowo ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił osiąganie przez skarżącego stałego dochodu z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony oraz odniósł się do faktu, iż zarówno żona skarżącego oraz jego pełnoletni syn są osobami niepracującymi i nie figurują w rejestrze osób bezrobotnych. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) dodatkowo wyjaśnił, że rodzina skarżącego nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej i pomimo wypełnienia przez A. T. przesłanki określonej w pkt 1 § 3 powołanego rozporządzenia, orzekając w ramach uznania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającej o odmowie umorzenia wnioskowanych należności. Dokonując oceny powyższych ustaleń Sąd uznał, że skarżący co prawda wykazał, iż w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r, jednakże dowód, w postaci zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia ...03.2007r. (k-... akt administracyjnych), o nie figurowaniu jako osoby bezrobotnej żony skarżącego K. T. oraz fakt nie korzystania rodziny z żadnej z form pomocy społecznej może świadczyć o tym, że sytuacja skarżącego nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. Nie zostało również wykazane w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, iż żona skarżącego jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Istotną ponadto w sprawie okolicznością jest również fakt, iż skarżący pomimo wykazania, w Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wydatków związanych z zakupem leków nie przedstawił dowodów uzasadniających tą okoliczność. Tym samym w ocenie Sądu zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia ... sierpnia 2007r. nie ma charakteru dowolności rozstrzygnięcia i mieści się w ramach wyżej opisanego tzw. uznania administracyjnego. Sąd zwraca uwagę, iż w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Dokonując oceny postępowania administracyjnego, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... sierpnia 2007r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1