V SA/Wa 2624/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek; Oddala skargę W dniu [...] lipca 2010 r. A. M., dalej: "strona lub "skarżąca" złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej "organ" lub "ZUS" wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz o zwrot kwoty zapłaconych odsetek. We wniosku skarżąca wskazała, że na opłacenie zaległości z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 105.992,79 zł zaciągnęła pożyczkę w wysokości 40.000 zł, co znacznie pogorszyło jej sytuację finansową i pozbawiło możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazała również, że zadłużenie nie było przez nią zawinione, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował ją o konieczności podlegania ubezpieczeniu społecznemu dopiero w roku 2008. Pismem z dnia [...] lipca 2010 r. ZUS zwrócił się do skarżącej o sprecyzowanie wniosku. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że wnosi o umorzenie opłaconych odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w kwocie 45.017 zł oraz o zwrot kwoty zapłaconych odsetek. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącej. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia stwierdził, że skarżąca została objęta ubezpieczeniem społecznym z urzędu, ponieważ nie dopełniła obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia, rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej. Od decyzji wydanej w sprawie objęcia ubezpieczeniem z urzędu, skarżąca złożyła odwołanie do Sądu Rejonowego, następnie apelację do Sądu Apelacyjnego, a po jej oddaleniu, skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Ten postanowieniem z [...] stycznia 2010 r. odmówił przyjęcia złożonej skargi kasacyjnej do rozpoznania, a decyzja w sprawie objęcia ubezpieczeniem społecznym stała się prawomocna. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że w dniu [...] czerwca 2010 r. skarżąca zapłaciła całość zadłużenia wobec ZUS. Po rozliczeniu wpłat, na jej koncie powstało saldo równe "0", co oznacza brak jakiejkolwiek kwoty do zwrotu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomniał również zasady i terminy przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia odsetek za zwłokę za opłacone składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 1 czerwca 2000 r. do 31 maja 2008r. w łącznej kwocie 45.017 zł, wnosząc o uchylenie decyzji wydanej w pierwszej instancji, umorzenie odsetek od uiszczonych zaległości oraz zwrot powstałej nadpłaty. W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że organ wezwał ją do uregulowania zaległych składek, od dokonanego w dniu 1 czerwca 2008 r. zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego składki opłaca regularnie, a decyzja ZUS z [...] lipca 2008 r. dotyczyła objęcia ubezpieczeniem za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 maja 2008 r. Strona potwierdziła, że w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego, uregulowała zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne łącznie z odsetkami za zwłokę. Argumentowała, że uregulowanie kwoty 105.992,79 zł wymagało pożyczenia znacznej sumy pieniężnej, ponieważ miesięczne przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności protetycznej we wsi Ś.nie są wysokie i wynoszą 1.200 zł. Podkreśliła, że zadłużenie nie było przez nią zawinione, ponieważ w czasie, gdy rozpoczynała praktykę protetyczną, jako cudzoziemka była zwolniona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie. O zmianie przepisów nie została przez urząd poinformowana, co więcej, pomimo że ZUS wiedział już od 1999 roku, że skarżąca nie reguluje składek, decyzję w tej sprawie wydał dopiero w 2008 r. Argumentowała również, że składki za okres od 1 czerwca 2000 r. do 31 grudnia 2002 r. przedawniły się. Wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów potwierdzających zawarcie umowy pożyczki w kwocie 40.000 zł na uiszczenie zaległości wobec ZUS oraz ciążącą na skarżącej dożywotnią rentę wobec matki w kwocie 500 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] września 2010r. ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia oraz opłacania należnych składek spoczywa na przedsiębiorcy i żaden przepis prawa nie nakłada na ZUS obowiązku informowania przedsiębiorców o konieczności dokonania zgłoszenia, w związku z wejściem w życie nowych przepisów. Organ przypomniał, że skarżąca przed złożeniem wniosku o umorzenie odsetek, uregulowała należność wobec ZUS zarówno z tytułu nieopłacanych składek, jak i odsetek za zwłokę. W konsekwencji wniosek stał się bezprzedmiotowy, ze względu na brak przedmiotu sporu. Wniosek mógłby zostać rozpatrzony merytorycznie, w sytuacji posiadania zadłużenia wobec organu, a wniosek o zwrot może dotyczyć jedynie nienależnie opłaconych składek. Organ wyjaśnił, że argument dotyczący przedawnienia składek, które stały się wymagalne do 31 grudnia 2002 r., nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wobec tych składek ma zastosowanie 10 letni okres przedawnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w pierwszej instancji, umorzenie odsetek za zwłokę oraz ich zwrot na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumenty powołane we wniosku o umorzenie odsetek oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym argumenty dotyczące przedawnienia części należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie przed organami administracji zainicjował wniosek skarżącej o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w kwocie 45.017 zł oraz o zwrot kwoty zapłaconych odsetek. Przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, są decyzje umarzające postępowanie w sprawie złożonego wniosku z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Dokonując oceny wydanych decyzji pod kątem ich zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, Sąd nie stwierdził, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z innym naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że nie jest sporny pomiędzy stroną skarżącą i organem administracji, fakt zapłaty w całości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę. Strony wywodzą z powyższej okoliczności odmienne wnioski. Dla skarżącej zapłata zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami nie stanowi przeszkody do żądania umorzenia zapłaconych odsetek i zwrotu części zapłaconej kwoty. Według organu zapłata zaległości oznacza brak przedmiotu sporu i konieczność umorzenia postępowania. Sąd podziela ocenę prawną zdarzenia dokonaną przez organ administracji. Skarżąca zapłaciła zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami, uznając, że składki są należne organowi. Zauważyć należy, że zasadność wydania decyzji obejmującej skarżącą ubezpieczeniem społecznym z urzędu była przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce oddalającego odwołanie od wydanej w tej sprawie decyzji, a Sąd Najwyższy postanowieniem z 18 stycznia 2010 r. odmówił przyjęcia złożonej skargi kasacyjnej do rozpoznania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca potwierdziła, że uregulowała zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, łącznie z odsetkami za zwłokę, w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego. W konsekwencji zapłaty zaległości, skarżąca przestała być dłużnikiem ZUS. Zapłata zaległości oznacza, że pomiędzy stroną skarżącą i organem administracji nie istnieje przedmiot sporu, a więc prowadzenie postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległości, która nie istnieje jest bezprzedmiotowe. Stosownie do art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Warto zauważyć, że stosownie do art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przesłanką prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek, jest istnienie takiej zaległości, bo tylko w takim przypadku, organ mógłby zbadać zasadność wniosku oceniając, czy zalegle składki są nieściągalne. Bezpodstawne jest również żądanie przez skarżącą zwrotu części kwoty zapłaconej na poczet zaległości. Na podstawie art. 24 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d. Płatnik składek może żądać ich zwrotu, tylko w przypadku, gdy składki zostały opłacone nienależnie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skarżąca wnosząc o umorzenie zaległości i o zwrot części zapłaconej kwoty z tytułu zaległości argumentowała, że zaległość nie powstała z jej winy. Skarżąca nie wiedziała, że przepisy określające zasady objęcia ubezpieczeniem społecznym cudzoziemców zmieniły się od 1 stycznia 1999 r. Ponadto ZUS działał wyjątkowo opieszale, wzywając skarżącą do zapłaty zaległości z tytułu składek oraz wydając decyzję o objęciu ubezpieczeniem skarżącej z urzędu dopiero w 2008 r. Odnosząc się do tego argumentu stwierdzić należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakładają na organ obowiązku informowania o powstaniu konieczności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Obowiązujące w tym zakresie regulacje, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i opłacania składek nakładają na samych zainteresowanych. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek za okres do 1 stycznia 2003 r. Sąd podziela stanowisko organu oraz tezy podjęte w Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08. W cytowanej Uchwale Sąd najwyższy stwierdził, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 124, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Należności te są więc nadal wymagalne, co wynika z faktu, że przedawnienie należności jest oceniane (wobec braku odmiennych regulacji ustawowych) według stanu prawnego, obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia. Mając na względzie powyższe, Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził istotnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę – jako niezasadną – oddalił. ----------------------- 5