V SA/Wa 2630/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lipca 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek oddala skargę Przedmiotem skargi, wniesionej przez A. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja nr (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymująca w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...].06. 2016r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. A. W. (Wnioskodawca, Skarżący, Strona) złożył w dniu [...] kwietnia 2016r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS, organ) wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek oraz umorzenie odsetek. Jako przyczynę wskazał brak odpowiedniej płynności finansowej. Podał, że od 1 marca 2016r. otworzył działalność gospodarczą i obecnie poszukuje zleceń i że zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...]. 12.2015r. wydaną przez ZUS o umorzeniu należności, głównym warunkiem jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ZUS wydał w dniu [...].06. 2016r. decyzją Nr [...]o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od niespłaconych składek należnych od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06/2000- 1-/2000, 09/2003-12/2003, ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2000-10/2000, 09/2003-12/2003 i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2000,09/2003-12/2003 naliczonych na dzień 08.04.2016r., w łącznej kwocie 11. 9947,00 zł. W wyniku złożonego przez Wnioskodawcę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po postępowaniu administracyjnym, ZUS utrzymał decyzję I instancji w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść przepisów art. 24 ust2, art. 28 ust. 2 i ust. 3, art. 32 ustawy z dnia 13 października 19998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 963), dalej: u.s.u.s., wskazując, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy w niniejszym przypadku zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Ustalił, że Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od 01/1999 do 12/2003 zatrudniając pracowników. Od dnia 01.03. 2016r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie posadzkarstwa, tapetowania i oblicowywania ścian i obecnie pracowników nie zatrudnia. Zgodnie z dokumentami, PiT-37 za lata 2012-2015 , są wykazane przychody. Prowadzi Wnioskodawca gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką I. W., która obecnie nie osiąga dochodów. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 330zł (opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia). Posiada zobowiązanie z tytułu kredytu w kwocie 18.000 zł. Jest on spłacany do 1 018zł miesięcznie. Są wierzytelności z tytułu zaległego wynagrodzenia za pracę ok. 8.000zł. oraz wierzytelności określone wyrokiem Sądu ze stycznia 2003r. w wysokości 8351zł + odsetki. Wnioskodawca posiada udział wynoszący 1/5 części zabudowanej nieruchomości rolnej o pow. 16, 1000 ha w miejscowości [...] gm. [...]. Na nieruchomości zostały zabezpieczone hipotecznie należności z tytułu składek za okres 06/2000-12/2003. Strona jest współwłaścicielem samochodu Volkswagen Passat z 1999r. Zgodnie z decyzją nr [...], określającą warunki umorzenia, umorzeniu będą podlegały należności za okres 06/2000-03/2002, 05/2002-07/2002, 02/2003-03/2003, 09/2003-12/2003 na własne ubezpieczenia w łącznej kwocie 41 298,09 zł. Pozostałe należności za okres 06/2000-10/2000, 09/2003-12/2003 za zatrudnionych pracowników oraz za 04/2003 na FP na własne ubezpieczenia, w łącznej kwocie 7 394,73 zł wraz z odsetkami nie podlegają umorzeniu na podstawie ustawy ,,abolicyjnej’’ i są wymagalne. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s., to jest nie ma całkowitej nieściągalności, a tylko wówczas składki mogą być w całości lub części umarzane przez ZUS. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie wskazanym wyżej, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. ZUS podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że w latach 2013-2015 Wnioskodawca osiągał dochody, w tym z tytułu zatrudnienia i sytuacja finansowa uległa korzystnej zmianie. Dodatkowo uzyskuje dochody z innych źródeł – dietę radnego oraz prowizję od pobranego podatku z tytułu sprawowania funkcji sołtysa. Nadto, dochody ok. 4669,20 zł rocznie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Istniała, zdaniem ZUS, możliwość dobrowolnych wpłat z tytułu powstałej należności. W związku z podaniem Wnioskodawcy, organ wyraził zgodę na udzielenie ulgi i w dniu 20.07. została podpisana i przyjęta do realizacji umowa ratalna nr 264/2016 obejmująca składki i odsetki za zwłokę za okres 06/200-12/2003. Spłata przez Stronę kredytu, nie może odbywać się kosztem należności z tytułu składek, podkreślił ZUS. Podniesiono również, że ryzyko z prowadzoną działalnością gospodarczą ciąży na podmiocie ją prowadzącym i on powinien regulować zobowiązania publicznoprawne, tj. składki. W skardze powyższej decyzji zarzucono: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., polegającego na braku umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku przesłanki ,,całkowitej nieściągalności’’ przy jednoczesnym wystąpieniu sytuacji ,,uzasadnionego przypadku’’, - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7,77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie oceny zgodności z przepisami prawa opinii biegłego sporządzonej w formie operatu szacunkowego. W związku z powyższym, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu skargi Strona przyznała, iż w jej przypadku nie występuje całkowita nieściągalność, lecz stwierdziła, iż w jej opinii i tak należności z tytułu składek powinny być umorzone. Zdaniem Skarżącego, że brak rozważenia zastosowania art. 28 ust. 3 nie usprawiedliwia uznaniowy charakter decyzji. Brak rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w odniesieniu do wszystkich przesłanek umorzenia, stanowi - zdaniem Strony – naruszenie zasad postepowania administracyjnego. Nadto Skarżący wskazał, iż łącznie ze wszystkich źródeł osiąga dochód w granicach 10.000 zł rocznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną co oznacza, że dochód per capita osiągany przez niego to 416,60 zł miesięcznie. Jest to ponad trzykrotnie mniej, niż minimalna pensja netto, która od 1 stycznia 2016r. wynosi 1 355,69 zł). Wskazał, iż ma obciążenia związane z kredytem konsumpcyjnym oraz reguluje raty wobec ZUS, zgodnie z decyzją nr [...]. Powyższe, jego zdaniem, świadczy o wypełnieniu przesłanki wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W odpowiedzi na skargę, ZUS wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W jego ocenie żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w powiazaniu z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07. 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w niniejszej sprawie nie występuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r Nr 98, poz.1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.’’ W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 par.1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 par. 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego zasadne. Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu. Ustawa określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast wyjątek od tej regulacji w postaci możliwości umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Z uzasadnienia decyzji obu instancji wynika, że organ dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego stwierdzając, że brak jest spełnienia przesłanek z art. 28 u.s.u.s. Sąd rozpoznając sprawę ze skargi na decyzję w przedmiocie umorzenia należności przyjął, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego materiał dowodowy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ ocenił należycie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., i podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia, powołał się na uznaniowy charakter decyzji. Zobowiązany nie podnosił we wniosku z dnia 8.04. 2016 r., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w toku postępowania tych okoliczności nie wykazywał. Nadto, należy pamiętać, iż – w wyniku wniosku – należności z tytułu składek zostały rozłożone na raty o proponowanej przez Skarżącego wysokości, a obie decyzje, będące przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, dotyczą odmowy umorzenia odsetek za zwłokę. Ponadto, w ustnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (protokół z 13 czerwca 2016r. k – 110 akt administracyjnych) Skarżący wskazywał jedynie na posiadanie wierzytelności na podstawie umów ustnych i że nieregulowanie składek wynikało m. inn. z faktu regulowania wierzytelności Miał też zastrzeżenia do terminów rozstrzygania sprawy. Tym samym, ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu drugoinstancyjnem, organ miał obowiązek ponownego przeanalizowania zebranego materiału dowodowego, uzupełnienia go – w razie potrzeby – i odniesienia się do zarzutów wyartykułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Materiał dowodowy został uzupełniony o informacje z kart 112-122 akt. adm. Jednocześnie, zakres rozpoznania wniosku o umorzenie odsetek został zakreślony przez treść wniosków o umorzenie i o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero na etapie skargi do WSA pojawiło się stwierdzenie Skarżącego, iż nie kwestionuje braku całkowitej nieściągalności, a podnosi zaistnienie – jego zdaniem konieczności umorzenia odsetek – pomimo braku całkowitej nieściągalności. Należy przez to rozumieć, iż chodzi mu o zaistnienie którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia. Trzeba jednak mieć na względzie, iż WSA badając prawidłowość zaskarżonej decyzji ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Ponadto, to Skarżący w toku postępowania administracyjnego powinien wykazać, iż przesłanki z § 3 rozporządzenia wystąpiły. Należy także pamiętać, że w tym wypadku, pomimo, gdyby nawet te przesłanki zostały wykazane, to i tak ZUS może podjąć decyzję w sposób uznaniowy. Pośrednio, należy zauważyć, iż organ, pomimo braku zarzutu, zajmował się przesłankami z § 3 rozporządzenia, ustalając stan majątkowy i osobisty Zobowiązanego. Wobec powyższego, uznając że stan faktyczny został przez organ prawidłowo ustalony, prawidłowo zastosowano procedurę w postępowaniu administracyjnym i wyciągnięto uzasadnione wnioski z zebranego w sprawie materiału dowodowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.