V SA/Wa 2633/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien; uchyla zaskarżoną decyzję; B. K. w latach 2009-2011 został ukarany przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w S. mandatami karnymi kredytowanymi w łącznej kwocie [...]zł. Powyższe mandaty ukarany przyjął potwierdzając to własnoręcznym podpisem, zatem zgodnie z treścią art. 98 § 3 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 z późn. zm.) mandaty stały się prawomocne w dniu nałożenia i w związku z tym ukarany miał obowiązek uiszczenia grzywien w terminie 7 dni od daty ich otrzymania. W myśl art. 100 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia nieuregulowane należności wynikające z niezapłaconych w terminie mandatów karnych kredytowanych podlegają ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Z uwagi na powyższe, wierzyciel wystawił na B. K. tytuły wykonawcze o nr: ← [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., ← [...] z dnia [...] listopada 2009 r., ← [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. Przedmiotowe tytuły zostały przekazane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. - w celu przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z majątku osoby zobowiązanej. W dniu 1 września 2011 r. zobowiązany zwrócił się za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. o umorzenie należności wynikającej z mandatu o nr [...]. We wniosku B. K. podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - posiada II grupę inwalidzką i utrzymuje się z niewielkiej renty - zatem nie jest w stanie uregulować ww. kwoty. Do wniosku B. K. nie załączył żadnych dokumentów przedstawiających opisaną wyżej trudną sytuację materialną. Wobec powyższego, pismem [...] z dnia [...] września 2011 r. wskazano B. K. potrzebę uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni o dokumenty potwierdzające brak możliwości uregulowania przedmiotowej należności. Wskazano ponadto, że przepisy ustawy o finansach publicznych dają osobie zobowiązanej możliwość spłaty w ratach należności wynikającej z mandatów. Nadto poinformowano B. K., iż zgodnie z ewidencją komputerową MANDATY KARNE posiada również zaległość w łącznej kwocie [...] zł wynikającą z mandatów karnych kredytowanych o nr: ← [...] z dnia [...] września 2009 r. w kwocie [...] zł, ← [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. w kwocie [...] zł i w przypadku wyrażenia woli uregulowania również tych mandatów w ratach, poproszono o złożenie stosownego wniosku. Zaznaczono jednakże, iż w przypadku niedostarczenia ww. dokumentów nie będzie możliwe przeprowadzenie przez wierzyciela postępowania dowodowo-wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie. W dniu [...] września 2011 r. B. K. wniósł wniosek o umorzenie wszystkich przedmiotowych mandatów oraz uzupełnił go o kserokopię decyzji z dnia [...] marca 2011 r. wystawionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., informującej o podwyższeniu renty, która wynosi [...] zł netto miesięcznie. Ponadto zobowiązany załączył kserokopie następujących dokumentów: ← decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta S. o przyznaniu w okresie od [...] kwietnia 2011 r. do [...] września 2011 r. dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł miesięcznie; ← potwierdzeń opłaty rachunków w okresie od czerwca 2011 r. do sierpnia 2011 r. na łączną kwotę [...] zł; ← zawiadomienia o zmianie wysokości opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków oraz za wywóz nieczystości stałych, które od stycznia 2011 r. wynoszą [...] zł; ← potwierdzenia utworzenia zlecenia stałego w okresie od [...] lutego 2010 r. do [...] stycznia 2014 r. na kwotę [...] zł. z tytułu spłaty raty zobowiązania na rzecz banku. Po rozpatrzeniu sprawy na podstawie zgromadzonych informacji, decyzją z dnia [...] września 2011 r., znak: [...], Wojewoda Z. odmówił umorzenia przedmiotowych należności. B. K. złożył odwołanie od ww. decyzji, uzasadniając je trudną sytuacją finansowo-materialną. Wskazał, iż jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, z czego wydatki na lokal mieszkaniowy, kredyt bankowy, prąd, gaz, telefon oraz telewizję kablową wynoszą łącznie [...] zł oraz oświadczył, iż jako osoba chora nie może podjąć pracy zarobkowej. Minister Finansów decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Z. z dnia [...] września 2011 r. znak: [...], odmawiającą umorzenia należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: ← [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., ← [...] z dnia [...] września 2009 r., ← [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. W uzasadnieniu Minister Finansów wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 cytowanej ustawy, który stanowi, iż należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli: ← osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; ← zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; ← zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Organ wyjaśnił również, że ważny interes dłużnika to sytuacja, gdy z powodów nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować zobowiązania. O istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu zobowiązania. Ważnego interesu dłużnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania. Przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną. Za przyznaniem ulgi przemawiać będą więc te okoliczności, które nie są zależne od sposobu postępowania dłużnika, bądź są spowodowane działaniem czynników, na które dłużnik nie mógł mieć wpływu. Minister Finansów zaznaczył, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem jak i odmawiające uwzględnienia żądania Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego Minister Finansów uznał, iż zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej skoro uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Zły stan zdrowia poważnie ogranicza możliwości odpłatnego zatrudnienia, pogarszając perspektywę poprawy stanu finansowego. Dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne, a zatem zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności były działania wnioskodawcy, których skutkiem było wymierzenie kar grzywien w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Należności objęte wnioskiem nie są czynnikami losowymi, lecz skutkiem popełnienia czynów zabronionych. Umorzenie zobowiązań powodowałoby uchylenie skutków orzeczonych kar oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. W związku z powyższym, w ocenie organu, umorzenie przedmiotowych należności Skarbu Państwa naruszałoby interes publiczny. W ocenie Ministra Finansów wniosek dłużnika spełnia przesłankę uzasadnionego przypuszczenia nieskuteczności postępowania egzekucyjnego oraz przesłankę ważnego interesu dłużnika, polegającego na konieczności przeznaczania posiadanych środków na pokrycie innych wydatków przy ograniczonej możliwości polepszenia sytuacji finansowej w związku ze złym stanem zdrowia. Jednocześnie umorzenie należności naruszałoby interes publiczny ze względu na karnoprawny charakter należności i uszczuplenie dochodów budżetu państwa. Tym samym mając na uwadze charakter należności, wynikającej z grzywny za popełnienie wykroczenia, Minister Finansów, działając w ramach uznania administracyjnego, uznał umorzenie za niezasadne i utrzymał w mocy decyzję Wojewody Z. Minister Finansów poinformował jednocześnie, że zgodnie z art. 64 ust 1 w zw. z art. 55 i 57 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, możliwe jest wystąpienie z wnioskiem o rozłożenie zapłat zobowiązania na raty. Wskazał, że z wnioskiem o rozłożenie zapłaty na raty należy zwrócić się do właściwego organu administracji publicznej oraz, że w przedmiotowej sprawie jest nim Wojewoda Z. W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2011 r. Skarżący podniósł, iż nie jest w stanie dokonać spłaty zobowiązań wynikających z wyżej wskazanych mandatów karnych kredytowanych w związku z trudną sytuacją materialno - zdrowotną. Oświadczył również, iż jest inwalidą, jego dochód stanowi renta w kwocie [...] zł miesięcznie oraz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie decyzji. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ dokonał jednoznacznej oceny, iż stan majątkowy Skarżącego i jego sytuacja osobista prowadzą do wniosku, iż spełnione zostały przesłanki z art. 56 ustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. Art. 56 stanowi między innymi, iż należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne oraz zachodzi ważny interes dłużnika. Organ dopatrzył się istnienia w rozpoznawanej sprawie ważnego interesu dłużnika wskazując, iż zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej mając dochód miesięczny w wysokości [...] zł, zły stan zdrowia poważnie ogranicza jego możliwości odpłatnego zatrudnienia, co pogarsza perspektywę poprawy stanu finansowego. Organ przyznał, że dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne, zachodzi więc uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Jedyną przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie zobowiązania stanowił, według organu, karnoprawny charakter należności ponieważ umorzenie zobowiązań powodowałoby uchylenie skutków orzeczonych kar. Nadto oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa, co razem naruszałoby interes publiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny podnosi, iż argumentacja organu wskazuje na dowolność w podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Ustawodawca w ustawie o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. przewidział możliwość udzielania przez właściwy organ ulg określonych w art. 55 – w tym umorzenie w całości zobowiązania w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60, to znaczy także z niezapłaconych mandatów karnych. W tej sytuacji "wychowawczy" argument organu, jako jedyny uzasadniający odmowę umorzenia należności, pozostaje w sprzeczności z zapisem ustawy. Organ zasadnie podkreśla uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia przedmiotowej należności, jednakże negowanie przez organ zasadności przewidzianego w ustawie środka – ulgi poprzez umorzenie należności o charakterze karnym – powoduje, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Uznając, iż w rozpoznawanej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego Sąd wskazuje, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien prawidłowo wyważyć bezsporne istniejącą przesłankę ważnego interesu dłużnika z przesłanką interesu publicznego – czego we właściwy sposób nie zrobił, koncentrując się przede wszystkim na aspekcie skutecznego ukarania dłużnika. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002r Nr 153 poz.1270) uchylił zaskarżoną decyzję.