V SA/Wa 2648/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty paliwowej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca [...] Sp. z o.o. z siedzibą w L. (reprezentowana przez adwokata M. C.) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na brak jakichkolwiek dochodów oraz "zerowy" przychód za ostatnie miesiące z uwagi na faktyczne zaprzestanie prowadzenia działności gospodarczej przez spółkę, jak również brak nieruchomości i rzeczy ruchomych, a także brak środków pieniężnych. Wskazała, że w celu poprawy sytuacji spółki zrezygnowano z zatrudniania pracowników. Wprawdzie skarżąca posiada wierzytelności u swoich kontrahentów, lecz zostały one zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tak jak rachunki bankowe spółki. W związku z tym, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, a w szczególności mając na uwadze, iż spółka nie złożyła oświadczenia o majątku i dochodach, tj. nie wypełniła rubryk nr 6 – 10 formularza wniosku, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z 16 listopada 2016 r., wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez przedstawienie: a/ pełnych rocznych sprawozdań finansowych spółki za lata 2014 - 2015, b/ deklaracji CIT-8 za 2015 rok, c/ dokumentu wskazującego wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez spółkę w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r., d/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w tym okresie bądź dokumentów potwierdzających zamknięcie poszczególnych rachunków bankowych lub ich zajęcie, e/ dokumentów potwierdzających toczące się przeciwko skarżącej spółce postępowanie egzekucyjne, w tym kwotę dochodzonej w nim należności oraz wysokość zajętych wierzytelności spółki w toku tego postępowania. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała: - zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i innych wierzytelności pieniężnych, - rachunki zysków i strat obejmujące lata 2013 – 2015, - rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 października 2016 r., - bilanse za lata 2014 – 2015, - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w [...] S.A. obejmujące następujące okresy: 1 – 19, 20 – 21 i 22 – 30 września 2016 r., 1 – 17, 18 i 19 - 31 października 2016 r., 1 – 14, 15, 16, 17 i 18 – 30 listopada 2016 r. oraz 1 – 16 grudnia 2016 r., na którym saldo końcowe (wg stanu na 16 grudnia 2016 r.) wynosiło 36,58 zł. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, to fakt ten uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (patrz: J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. II, Warszawa 2006 s. 527). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia przesłankę częściowego przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim podkreślić należy, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13 – to i powołane niżej orzeczenia dostępne są na stronie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Dlatego miarodajną dla oceny zdolności płatniczych przedsiębiorców jest kategoria "przychodu", a nie "dochodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie czy amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Przedłożone przez skarżącą dokumenty finansowe wskazują, że przychody netto ze sprzedaży w roku 2015 siegnęły kwoty 26.627.718,74 zł, a na dzień 31 października 2016 r. zamknęły się w kwocie 3.028.695,25 zł. Zauważyć także wypada, iż w roku ubiegłym wg stanu na dzień 31 października 2016 r. skarżąca odnotowała znacznie mniejszą stratę (-28.846,73 zł) w porównaniu ze stanem na koniec 2015 r. (-297.696,90 zł), co świadczy o poprawie jej kondycji ekonomicznej. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów w żaden sposób nie wynika, że spółka w ostatnich miesiącach zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż pomimo wezwania Sądu (vide lit. a/ pisma Sądu z 16 listopada 2016 r. – karta 52 akt sądowych), skarżąca nie przedstawiła pełnych rocznych sprawozdań finansowych za lata 2014 – 2015, organiczając się do przesłania rachunków zysków i strat oraz bilansów. Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1047 ze zm.), sprawozdanie finansowe składa się z: 1) bilansu; 2) rachunku zysków i strat; 3) informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. W niniejszej sprawie skarżąca nie nadesłała informacji dodatkowych za lata 2014 - 2015, które wyjaśniłyby m.in. kwestię wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności skutkujących wstrzymaniem prowadzenia działalności gospodarczej czy stan zatrudnienia w spółce. Nie przedłożyła też – mimo wezwania - deklaracji CIT-8 za rok 2015 (vide lit. b/ pisma Sądu z 16 listopada 2016 r. – karta 52 akt sądowych). Wskazać również wypada, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł, a według bilansu skarżącej na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość jej aktywów trwałych została oszacowana na kwotę 51.144,16 zł, zaś wartość aktywów obrotowych wynosi 1.374.813,45 zł. Tymczasem w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (vide postanowienie NSA z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W dalszej kolejności należy podnieść, że skarżąca została m.in. zobowiązana do nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie bądź dokumentów potwierdzających zamknięcie poszczególnych rachunków bankowych lub ich zajęcie (vide lit. d/ pisma Sądu z 16 listopada 2016 r. – karta 52 akt sądowych) w związku z podaniem przez spółkę w rubryce nr 5 fomularza PPF, iż jej rachunki zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W wykonaniu tego wezwania skarżąca nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego, na którym dokonywane operacje sprowadzały się wyłącznie do realizacji zajęć na rzecz organów egzekucyjnych - komornika oraz urzędu skarbowego. Brak było natomiast jakichkolwiek transakcji dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe świadczy o niespójności złożonych oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej z przedstawionymi dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. Skarżąca wykazała, że ma trudności finansowe - należności dochodzone przez Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w L. sięgają kwoty 3.906.946,26 zł (vide zawiadomienie ww. organu z 22 lipca 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – karta 73-73 verte akt sądowych). Podkreślić jednak należy, iż w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie straty skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Reasumując, zdaniem referendarza sądowego powyższe ustalenia nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Niezależnie od podniesionych wyżej powodów odmowy udzielenia skarżącej spółce prawa pomocy, należy zwrócić uwagę na zaprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Stosownie do treści art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (vide t. 1 do art. 177 [w:] A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 294/15, NSA stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (vide postanowienie NSA z 13 września 2012 r., sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r., sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193 oraz postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.