V SA/Wa 2648/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty paliwowej postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. Spółka z o.o S. z siedzibą w L. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia [...] 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu [...] 2017 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] 2017 r. skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w wysokości 2.000 zł. Wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki. Skarżąca wystąpiła ze skargą kasacyjną z dnia [...] 2018 r., sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zarządzeniem z dnia [...] 2018 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] 2018 r. Spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż złożony przy skardze kasacyjnej wniosek o prawo pomocy jest kolejnym takim wnioskiem złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...]2016 r. (vide: k. 46-49 akt), Spółka wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W kolejnym wniosku, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...]2018 r. (k. 197-200 akt), który jest zarazem przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania, Spółka również wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie, w myśl art. 245 § 4 p.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżąca żąda przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2017 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek skarżącej w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej Spółki, dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2017 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zauważyć należy, iż w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2017 r. referendarz sądowy stwierdził, iż skarżąca nie przedstawiła wyczerpujących informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w szczególności nie złożyła żądanych dokumentów w postaci: pełnych rocznych sprawozdań finansowych, informacji dodatkowych, deklaracji CIT-8, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Niezależnie od tego podniesiono, iż wykazywane przez Spółkę trudności finansowe w postaci straty podatkowej, czy zadłużenia wobec kontrahentów, urzędu skarbowego i ZUS, nie mogą stanowić same przez się podstawy do przyznania prawa pomocy. Referendarz zauważył przy tym, iż skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, według bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość jej aktywów trwałych została oszacowana na kwotę 51.144,16 zł, zaś wartość aktywów obrotowych wynosi 1.374.813,45 zł, natomiast jej przychody netto ze sprzedaży w roku 2015 siegnęły kwoty 26.627.718,74 zł, a na dzień 31 października 2016 r. zamknęły się w kwocie 3.028.695,25 zł. Zauważono przy tym, iż według stanu na dzień [...] 2016 r. skarżąca odnotowała znacznie mniejszą stratę (-28.846,73 zł) w porównaniu ze stanem na koniec 2015 r. (-297.696,90 zł), co świadczy o poprawie jej kondycji ekonomicznej. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] 2017 r. wskazał dodatkowo, iż gdyby brać pod uwagę jedynie straty skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Zdaniem Sądu, w świetle ciągłej aktywności gospodarczej Spółki i poprawiającej się sytuacji finansowej udzielenie wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPPr z dnia [...] 2018 r. r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo tego, iż nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego, nie jest prowadzona również likwidacja Spółki. Co jednak najbardziej istotne skarżąca nie próbuje w żadnej mierze wykazać, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w stosunku do stanu ocenianego w pierwszym postępowania o prawo pomocy. W szczególności wniosek Spółki nie został należycie wypełniony, brak jest wskazania danych w rubrykach nr 7, 8, 9 i 10, zaś podniesione w uzasadnieniu twierdzenia nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi, których przedstawienie pozwalałoby na dokonanie oceny, czy jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio wykazanej. Stwierdzić należy, iż skarżąca, na której spoczywa obowiązek wykazania okoliczności do przyznania prawa pomocy, nie przedkłada żadnych aktualnych dokumentów finansowych w postaci choćby zeznań i deklaracji podatkowych, bilansu, rachunku zysków i strat, wykazu środków trwałych, pełnych wyciągów z rachunków bankowych czy raportów kasowych z okresu minimum 3 miesięcy. Pamiętać przy tym trzeba, iż skarżąca – której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniach z dnia [...] oraz [...] 2017 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie (na obecnym etapie postępowania opłaty sądowej o połowę niższej). W ocenie referendarza sądowego argumentacja skarżącej podniesiona w uzasadnieniu wniosku świadczy wręcz o instrumentalnym podejściu do instytucji prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, iż Spółka wskazuje, że nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnych dochodów, a co więcej, że nie prowadzi "żadnej faktycznej działalności gospodarczej", a mimo tego nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym jako przedsiębiorca i nie podejmuje działań naprawczych ani kroków zmierzających do jej likwidacji, bądź ogłoszenia upadłości. Przypomnieć zatem należy, iż z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Podnieść przy tym należy, iż nie może stanowić usprawiedliwienia dla zwolnienia osoby prawnej od kosztów sądowych okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 24 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Wr 306/17, który to pogląd referendarz sądowy w pełni podziela, skarżąca nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu. Warto w tym kontekście przywołać pogląd Sądu Najwyższego, zawarty w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Ponadto pamiętać należy, iż osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącej o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie aktualnej sytuacji materialnej Spółki, co tym samym uniemożliwia dokonanie oceny wystąpienia zmiany okoliczności w tym zakresie. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] 2017 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.