V SA/Wa 2660/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę A. S. w dniu 27 kwietnia 2007 r. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - [...] Oddziału w W. - o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres do [...] grudnia 1998 r. Wnioskodawczyni wskazała, że nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia i nie posiada oszczędności. Wyjaśniła, że jest dłużnikiem banku na kwotę około [...] tysięcy złotych i że wystąpiła do banku o układ ratalny; jest zadłużona u operatora telefonicznego na kwotę około [...] tysiąca złotych. Strona podała, że jej obecne przychody to około 1200 zł netto (pracuje na etacie od 3 miesięcy) i że posiada następujące zobowiązania: czynsz z [...] - [...] zł, bilet miesięczny - [...] zł, energia - [...] zł, telefon [...] zł, gaz [...] zł, co w sumie daje kwotę 520 zł miesięcznie, a zatem na utrzymanie pozostaje jej 680 zł. Dodała, że biorąc pod uwagę regularne spłaty zadłużeń i maksymalną ratę łączną spłat na około 250 zł miesięcznie, pozostanie jej na utrzymanie 430 zł, którą to kwotę, jak wskazała, może przeznaczyć na żywność - 14,30 zł na dzień. Decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł. Organ powołał się na art. 23 ust. 1 oraz art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: "u.s.u.s." i wskazał, że nie jest możliwe umorzenie wyłącznie odsetek bez jednoczesnego umorzenia nieopłaconych składek. Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. wydaną po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego zainicjowanego złożonym przez stronę odwołaniem Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] września 2007 r. w zakresie odmówienia umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 1996 r. do kwietnia 1997 r., za sierpień 1997 r., od września 1998 r. do grudnia 1998 r. i uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym umorzenia odsetek w kwocie [...] zł za okres od września 1995 r. do sierpnia 1996 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zaległości za okres od września 1995 r. do maja 1996 r. uległy przedawnieniu, tym samym przedawnieniu uległy również odsetki od tych zaległości za wskazany okres w kwocie [...] zł. Organ powołał się na art. 59d pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa [Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.] w zw. z art. 31 u.s.u.s. i wyjaśnił, że należności z chwilą przedawnienia wygasają, a tym samym postępowanie co do nich staje się bezprzedmiotowe. Odnośnie należności za okres od czerwca 1996 r. do sierpnia 1996 r. oraz kosztów upomnienia organ wyjaśnił, że zostały one pokryte wpłatami dokonanymi przez pracodawcę na podstawie zajęć wynagrodzenia skierowanych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] grudnia 2007 r., w związku z czym zostały również pokryte odsetki w kwocie [...] zł za okres od czerwca 1996 r. do sierpnia 1996 r. W pozostałym zakresie Prezes Zakładu odniósł się do okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i wskazał m.in., że w stosunku do wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, w dniu [...] listopada 1996 r. dokonano wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, w dniu [...] lutego 2005 r. wykreślono działalność gospodarczą dla Dzielnicy [...] wpisaną pod numerem [...], a w dniu [...] kwietnia 2005 r. strona dokonała wykreślenia w Urzędzie Gminy P. działalności gospodarczej wpisanej pod numerem [...] (wg notatki służbowej z dnia [...] lipca 2007 r.) Strona jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w P. o pow. [...] m2 i pracuje w [...] M. Sp. z o.o. w S. otrzymując miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1800,00 zł brutto. Organ podkreślił, że w sprawie nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. Wskazał, że komornik przy Sądzie Rejonowym dla W. [...] prowadzi postępowanie, które nie zostało umorzone ze względu na brak majątku. Dyrektor Zakładu w dniu [...] grudnia 2007 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia strony i egzekucja ta jest skuteczna, natomiast egzekucja sądowa w powyższej sprawie nie została przeprowadzona. Odnosząc się do przesłanek przewidzianych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą [...] samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, nie jest właścicielka pojazdu, w okresie od listopada 2006 r. do kwietnia 2007 r. miała przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wymienił zobowiązania strony - kredyty w banku - [...] zł, zaległości w N. S.A. na kwotę [...] zł, pożyczki u rodziny i znajomych na kwotę [...] zł, debet na koncie bankowym w [...] na kwotę [...] zł i w [...] na kwotę [...] zł. Przedstawione wydatki stałe wynoszą miesięcznie około 520 zł (czynsz, energia, telefon, gaz, bilet miesięczny) i są naturalną konsekwencją prowadzenia gospodarstwa domowego. Podsumowując organ wyjaśnił, że istnieje możliwość uzyskania środków na pokrycie zaległości względem Zakładu z wynagrodzenia zobowiązanej oraz z posiadanej przez nią nieruchomości. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej złożonym w dniu 27 kwietnia 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W chwili wydawania decyzji w drugiej instancji Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zajął wynagrodzenie strony, w związku z czym uzasadnione jest twierdzenie organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności. Zasadne jest również ustalenie organu, że możliwa jest egzekucja z nieruchomości skarżącej. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę w tym zakresie należy stwierdzić, że wprawdzie skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i nie można wykluczyć, że będzie w stanie spłacić należne odsetki, zwłaszcza, iż jej sytuacja nie odbiega od sytuacji innych płatników składek. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, że mimo, iż w sprawie wystąpiła wprawdzie przesłanka z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i w sytuacji strony można mówić o znaczącym utrudnieniu w zaspokajaniu potrzeb życiowych w przypadku regulowania zobowiązań publicznoprawnych, to Prezes Zakładu powinien kierować się nie tylko dbałością o ważny interes strony, ale także wziąć pod uwagę interes finansów ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek rentowych pozwolił organowi na odmowę umorzenia należności; organ dokonał wyczerpującej analizy sytuacji rodzinnej i finansowej zobowiązanego i rozważył ją, zgodnie z art. 7 k.p.a., w kontekście interesu społecznego i słusznego interesu strony, a wydając rozstrzygnięcie - uzasadnił je w sposób wyczerpujący. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, gdyż wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.