V SA/Wa 2664/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2011 r. sprawy ze skargi N.P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany; 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w zakresie pkt 4 dotyczącego wydalenia z terytorium RP; 2. w pozostałej części skargę oddala; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 4. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz N. P. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Obywatelka F. N. P. wnioskiem z [...] lipca 2009 r. wystąpiła do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o nadanie statusu uchodźcy na terytorium RP. Wnioskiem została objęta również małoletnia córka Skarżacej – S. P. Skarżąca składając wniosek oświadczyła, że jest z pochodzenia O., wyznania p., urodziła się w T.(G.), posiada r. obywatelstwo, jest niezamężna i posiada jedną córkę - urodzoną w Polsce w 2005 r. – którą sama wychowuje. Do Polski przyjechała w 2003 r. i wnosi o przyznanie statusu uchodźcy z powodu wojny toczącej się w O. Chce zalegalizować swój pobyt w Polsce, żeby jej córka mogła dorastać w bezpiecznym kraju. Jej córka jest nieślubnym dzieckiem, gdyby więc wróciła do O., rodzina odwróciłaby się od niej i dziecka, wyrzuciliby je z domu. Ojciec dziecka- obywatel G., którego poznała w Polsce – nie przyznaje się do córki i nie pomaga w wychowywaniu dziecka. Rozpatrując powyższy wniosek, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił Skarżącej nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej oraz orzekł o jej wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu decyzji, w pierwszej kolejności organ zwrócił uwagę, iż Skarżąca nie zadeklarowała we wniosku przynależności do żadnej organizacji o charakterze politycznym, społecznym, kulturalnym, etnicznym czy religijnym. Nie brała udziału w działaniach wojennych, nie była zatrzymana ani aresztowana, jak również nie była nigdy skazana wyrokiem sądu. Dalej Szef Urzędu podniósł, iż w trakcie przesłuchania z [...] marca 2010 r., uzupełniającego poprzednie przesłuchania, Skarżąca potwierdziła swoje wcześniejsze oświadczenia w przedmiocie powodu opuszczenia kraju pochodzenia oraz stanu cywilnego. Z zeznań wynika, że córka Skarżącej mówi wyłącznie w języku polskim, chodzi do polskiego przedszkola, ma kontakt przede wszystkim z Polakami. Stwierdziła ponadto, że po ewentualnym powrocie do kraju będzie traktowana, jakby nie była człowiekiem. Zgodnie z panującym zwyczajem na K. nieślubne dzieci są separowane, a Skarżąca będzie traktowana jak prostytutka. Tak zresztą odnoszono się do niej po fakcie zgwałcenia jej przez żołnierzy g. w [...] r., co było bezpośrednim powodem jej wyjazdu z G. i przyjęcia obywatelstwa r. Skarżąca wskazała także wydarzenia, które stały się bezpośrednią przyczyną jej wyjazdu do Polski w 2003 r.: zamach bombowy na bazarze oraz o incydent na granicy pomiędzy [...]. Ustosunkowując się do powyższego organ stwierdził, iż analiza całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie nie uzasadnia obawy przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych. Skarżąca nie przedstawiła wobec organu wiarygodnej relacji z faktów, które poprzedziły i spowodowały jej wyjazd z kraju pochodzenia szczególnie, że w jej oświadczeniach zaistniały nieścisłości, którym można przypisać stopień relewantny dla ogólnej oceny wiarygodności. W opinii Szefa Urzędu Skarżąca przedstawiła bardzo niespójny zarys wydarzeń, które miały tworzyć motywacyjne tło podejmowania decyzji o wyjeździe z F. i ubiegania się w innym państwie o nadanie statusu uchodźcy. Brak jest jednolitości na płaszczyźnie faktycznej, jak również racjonalnego ich występowania. Powyższe uzasadnia, w ocenie Szefa Urzędu iż Skarżąca w żaden sposób nie jest narażona na działania ze strony organów władzy publicznej, które nosiłyby znamiona prześladowania. W tych okolicznościach sprawy Szef Urzędu przyjął, iż Skarżąca nie wykazała faktów czy okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej obawę przed prześladowaniem. Jej oświadczenia zgromadzone w sprawie nie pozwalają na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Odnosząc się do zeznań Skarżącej Szef Urzędu stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi okoliczność uzasadniająca udzielenie jej ochrony uzupełniającej, o której mowa w art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, bowiem Skarżąca nie przytoczyła żadnych faktów ani okoliczności, na podstawie których można by ustalić, że została skazana przez sąd lub inny organ quasi-sądowy na karę śmierci na terytorium F., a co za tym idzie nie grozi jej wykonanie takiej kary. Brak jest również podstaw do twierdzenia, że po powrocie do R. Skarżąca zostanie zatrzymana i w konsekwencji będzie poddawana torturom, nieludzkiemu czy poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Szef Urzędu – powołując się na opracowanie O. nr [...] z [...] grudnia 2009 r. – stwierdził, że nie można powiedzieć, że osoby pochodzące z K. z założenia, systemowo są w całej R. prześladowane. Mają bowiem prawo swobodnego podróżowania i osiedlania się na całym terytorium F., prowadzenia działalności gospodarczej oraz kultywowania własnych tradycji. Dodatkowo mając na uwadze swobodę, z jaką Skarżąca może poruszać się po terytorium kraju pochodzenia oraz to, że nie jest osobą poszukiwaną przez władze f. czy r. trudno uznać, aby tak w chwili wyjazdu z kraju, jak i obecnie, istniały jakiekolwiek obiektywne powody, dla których nie mogłaby zamieszkać w innej części terytorium F. W związku z powyższym Szef Urzędu uznał, iż Skarżąca nie potrzebuje międzynarodowej ochrony i nie żywi uzasadnionej obawy przed prześladowaniem, ani nie jest narażona na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, co uzasadnia odmowę udzielenia ochrony uzupełniającej, o której mowa w art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Stan faktyczny sprawy nie uzasadnia również zdaniem organu, aby w stosunku do Skarżącej miał zastosowanie art. 97 ust. 1 pkt 1 i 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP uzasadniający udzielenie Skarżącej zgody na pobyt tolerowany. Niezbędne są bowiem poważne podstawy do stwierdzenia, że w stosunku do osoby, o którą chodzi, realnie występują wymienione w cytowanym artykule zagrożenia w kraju, do którego ma być wydana lub ma wrócić. Skarżąca, w ocenie organu, takich realnych przesłanek nie wykazała, ponadto córka Skarżącej – S. – z uwagi na swój wiek nie powinna mieć problemów z zaaklimatyzowaniem się w nowych warunkach, nie zaczęła jeszcze nauki w szkole a opuszczenie Polski nie zagrozi w znacznym stopniu jej rozwojowi psychofizycznemu. W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji z [...] czerwca 2010 r. Rada do Spraw Uchodźców wydała decyzję nr [...] z [...] września 2010 r., na podstawie której utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jej uzasadnieniu Rada do Spraw Uchodźców w pełni podzieliła stanowisko Szefa Urzędu, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponownie podkreśliła, że okoliczności sprawy wskazują, iż Skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 13 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, uzasadniających nadanie statusu uchodźcy, przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej oraz udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Dokonując ponownej oceny zeznań Skarżącej Rada do Spraw Uchodźców stwierdziła, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż Skarżąca nie była prześladowana przez władze publiczne z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do kreślonej grupy społecznej lub przekonań politycznych. Wymienione natomiast przez Nią przyczyny opuszczenia kraju pochodzenia są natury obyczajowej i nie są wystarczające dla stwierdzenia występowania uzasadnionych obaw przed indywidualnymi prześladowaniami z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej. Zgadzając się ze wszystkimi elementami uzasadnienia decyzji organu I instancji, Rada do Spraw Uchodźców stwierdziła, iż postępowanie w sprawie prowadzone było właściwie w oparciu o dostępne możliwości ustalenia stanu faktycznego i odpowiednio zastosowane przepisy zarówno prawa materialnego, jak też postępowania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] września 2010 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie: • prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie tj. art. 13 ust. 1 oraz art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP; • prawa procesowego poprzez istotne naruszenie przepisów postępowania wynikających z art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie wskazując, iż postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 13 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 ze zm.) – cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. A contrario artykuł 19 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy stanowi, iż cudzoziemcowi odmawia się nadania statusu uchodźcy jeżeli nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 1 lit. A pkt 2 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 ze zm.) – uchodźcą jest osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych, przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa. Konwencja zawiera więc zamknięty katalog przyczyn, które uzasadniają nadanie statusu uchodźcy i nie obejmuje on ofiar wojen, klęsk żywiołowych, głodu, sytuacji rodzinnej, braku pracy i możliwości nauki, czy biedy. Uchodźcą jest więc osoba, która spełnia kryteria zawarte w przytoczonej definicji, a której kluczowy element stanowi "uzasadniona obawa przed prześladowaniem", wskazujący podstawowe cechy uchodźcy. Definicja ta posługuje się elementem subiektywnym, albowiem "obawa" jest odczuciem indywidualnym, stanem umysłu osoby ubiegającej się. Pojęciu "obawa" towarzyszy określenie "uzasadniona", a to oznacza, że nie tylko stan uczuć osoby zainteresowanej decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Ustalenie statusu uchodźcy wymaga przede wszystkim oceny oświadczeń ubiegającego się. Oświadczenia te nie mogą być jednak rozważane w oderwaniu od sytuacji, która je określa. Termin "uzasadniona obawa" łączy zatem element subiektywny i obiektywny, i oba – jak wskazane zostało w Podręczniku "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (Genewa, styczeń 1992 r.) – muszą być brane pod uwagę w procedurze ustalania statusu. Ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniem jest uzasadniona, musi być więc dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku i na tle ogólnej sytuacji społeczno-prawnej i polityczno-ekonomicznej kraju pochodzenia cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy. Sąd zwraca uwagę, iż Skarżący we wniosku z [...] lipca 2009 r., o nadanie statusu uchodźcy, jako przyczynę opuszczenia kraju pochodzenia wskazała brak stabilności w regionie, która to okoliczność miała uzasadniać jej przyjazd do Polski. Ponadto wskazała fakt, który powstał po jej wyjeździe z kraju pochodzenia – urodzenie nieślubnej córki, którą chce wychowywać w Polsce z obawy przed wykluczeniem z rodziny jej i córki. Powyższe prowadzi do wniosku, iż Skarżąca w żaden sposób nie wykazała zagrożeń ze strony organów władzy publicznej, które nosiłyby znamiona prześladowania. Nie bez znaczenia w sprawie jest także fakt, iż Skarżąca nie miała problemów z wyrobieniem w R. paszportu oraz z przekroczeniem granicy, co dodatkowo świadczy o tym, że nie była poszukiwana lub ścigana przez władze miejscowe lub służby. W związku z powyższym Sąd uznał, że organy trafnie uznały, że zeznania Skarżącej nie mogą stanowić podstawy do dokonania na ich podstawie ustaleń wystarczających do nadania statusu uchodźcy. W konsekwencji powyższych ustaleń należy również stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że po powrocie do F. Skarżąca zostanie zatrzymana, poddawana torturom, nieludzkiemu czy poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Prawidłowo w tym kontekście organy administracji publicznej przyjęły, że w przypadku ewentualnego zatrzymania Skarżącej brak jest podstaw do założenia, że zostanie ona poddana przesłuchaniu z udziałem tortur, czy ukarany bez podstawy prawnej. Wobec braku rzeczywistej obawy wystąpienia powyższych okoliczności przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP uzasadniające udzielenie Skarżącej ochrony uzupełniającej. Za trafne należy jednakże uznać zarzuty skargi, że decyzja ta została wydana – z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów art. 7 – 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. – bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia sytuacji osobistej i rodzinnej Skarżącej. Wydając decyzję organy nie odniosły się w sposób wyczerpujący do podnoszonych przez Skarżącą okoliczności i dowodów przedłożonych na ich poparcie. Art. 7 k.p.a., nakazuje organom, aby w toku postępowania miały na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tymczasem w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania kwestia słusznego interesu Skarżącej, jak również jej małoletniej córki, w zasadzie w ogóle nie była rozważana. Brak jakichkolwiek rozważań, które dotyczyłyby zindywidualizowanej oceny słusznego interesu Skarżącej oraz małoletniej nie tylko narusza wspomnianą wyżej zasadę postępowania wynikającą z art. 7 k.p.a., lecz także godzi w ustanowioną w Konstytucji RP zasadę ochrony rodziny i rodzicielstwa – wartości podlegających ochronie prawnej tak w prawie polskim, jak i międzynarodowym. Zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w dniu 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. 1993 r. Nr 61 poz. 284 i 285 ze zm.), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia rodzinnego. Nie jest dopuszczalna ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Prawo do poszanowania życia rodzinnego nie ma wprawdzie charakteru absolutnego ale ingerencję władzy publicznej w korzystanie z tego prawa powinny usprawiedliwiać okoliczności wskazane w art. 8 ust. 2 Konwencji, a zatem by ingerencja władzy publicznej była konieczna i miała na celu ochronę wartości tam wskazanych (bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego lub dobrobytu gospodarczego kraju, ochronę porządku i zapobiegania przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób). Ograniczenia prawa do życia rodzinnego muszą być proporcjonalne. Zasada proporcjonalności wymaga rozważenia sytuacji osobistej i rodzinnej cudzoziemca, w tym między innymi, długotrwałości pobytu w Polsce, ewentualnych przeszkód do zamieszkania z rodziną w kraju pochodzenia cudzoziemca, w tym skutków wynikających dla rodziny z przeniesienia życia rodzinnego do innego kraju. Przenosząc powyższe uwagi na potrzeby niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy administracji przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu powinny brać pod uwagę nie tylko sytuację samej Skarżącej, ale także jej małoletniej córki, ponieważ jej sytuacja również wpływa na zasadność wydania tejże decyzji. Stosownie do treści art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP – cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli jego wydalenie mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, w którym mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak też decyzji poprzedzającej, pominięto kwestię sytuacji Skarżącej i jej małoletniej córki wynikającej z faktu, że Skarżąca jest niezamężna, zaś dziecko pochodzi z nieformalnego związku, choć z akt sprawy wynika, że właśnie ta sytuacja była najważniejszym powodem zwrócenia się Skarżącej z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy w dniu [...] lipca 2009 r. Zdaniem Sądu stan cywilny Skarżącej i status dziecka (dziecko ze związku pozamałżeńskiego) winny być zatem szczegółowo rozważone przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu w oparciu o przesłanki z art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w kontekście poniżającego traktowania, a brak dokonania tej oceny uzasadnia zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i w konsekwencji stanowi także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zarzuty skargi odnośnie wydalenia i braku zgody co do pobytu tolerowanego są zasadne. Zaskarżona decyzja narusza zasadę wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, czyli zasadę prawdy obiektywnej oraz narusza zasadę pogłębiania zaufania do organów Państwa. Sąd stwierdził, że wymienione uchybienia są istotne i mogły wpływać na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy istnieje konieczność ustalenia powtórnie stanu faktycznego sprawy z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego i opisanych wyżej wskazań Sądu. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.