V SA/Wa 2667/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. uchyla zaskarżoną decyzję. Współwłaścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 2.21 ha fiz. (3,00 ha przelicz.) M. W. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 lipca 1977 r. Z tego tytułu, wobec braku regularnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powstało jej zadłużenie wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Strona kilkakrotnie zwracała się o umorzenie zaległych należności. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył 100 % odsetek od zaległych składek za okres od I kw. 1995 do I kw. 1999 r. Pismem z dnia 2 sierpnia 2007 r. M. W. zwróciła się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. Placówka Terenowa w J. o umorzenie pozostałych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając swój wniosek wskazała, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bowiem musi ponosić wydatki na leczenie córki oraz swoje. Podniosła, iż córka Beata straciła zasiłek chorobowy, który dotychczas umożliwiał wnioskodawczyni spłacanie zaległości z tytułu składek. Wskazała również, iż często korzysta z pomocy społecznej, albowiem brakuje jej środków finansowych niezbędnych do życia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznając wniosek o umorzenie z dnia 2 sierpnia 2007 r., jako organ I instancji, odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kw. 1997 r. do I kw. 1999 r., których kwota na dzień wpływu podania wynosiła 2.470,40 zł. W uzasadnieniu Prezes Kasy przytoczył treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) - dalej "u.u.s.r.", określającego warunki umorzenia należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego. Prezes Kasy zaznaczył, iż przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie uzasadniają umorzenia zaległości pomimo tego, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie jest łatwa. Podniósł, iż konieczność ponoszenia wydatków na leczenie córki brano już pod uwagę przy rozpoznawaniu poprzednich wniosków o umorzenie. Prezes Kasy podkreślił także, iż wnioskodawczyni nie udokumentowała kosztów ponoszonych w związku z leczeniem. Organ I instancji wskazał, iż z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że wnioskodawczyni uprawniona jest do renty rodzinnej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 600 zł miesięcznie, co w świetle pozostałych ustaleń faktycznych uzasadnia spłatę zaległości wnioskodawczyni w formie układu ratalnego. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r. w imieniu Prezesa Kasy podpisana została przez pana M. K. Pismem z dnia 13 września 2007 r. M. W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w I instancji decyzją odmowną z dnia 30 sierpnia 2007 r. Uzasadniając swój wniosek kolejny raz powołała się na swoją trudną sytuację finansową. Zarzuciła ponadto, iż organ rentowy nie wysyłał do jej małżonka, za którego zaległości składkowe odpowiada, żadnego upomnienia o istnieniu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy – w imieniu, którego decyzję podpisał pan M. K., rozpoznając sprawę jako organ administracyjny II instancji podtrzymał decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż zadłużenie wnioskodawczyni powstało wskutek nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczenia J. W., z którym wnioskodawczyni wspólnie prowadziła gospodarstwo rolne. Wyjaśniono, że regularnie wysyłano do wnioskodawczyni pisma informujące o zadłużeniu oraz pisma z propozycją zawarcia układu ratalnego. Dokonując oceny sytuacji materialno – bytowej wnioskodawczyni i jej rodziny wskazano, iż uzasadnione jest uznanie jej sytuacji za trudną, jednak nie w takim stopniu, aby ponownie zastosować ulgę w postaci umorzenia. Ponadto wskazano, iż z powodu nie przedstawienia przez skarżącą dokumentów obrazujących faktyczne wydatki na koszty leczenie, brak było możliwości oceny, czy koszty leczenia są na tyle wysokie, by w sposób znaczący pogarszały sytuację finansową rodziny skarżącej. W dniu 12 października 2007 r. wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję z [...] września 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Motywując złożoną skargę powołała się na swoją trudną sytuację finansową oraz zarzuciła, iż organ administracyjny pomimo przedstawienia zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia jej oraz jej córki, bezpodstawnie domaga się udokumentowania wysokości wydatków ponoszonych na leczenie, odmawiając uznania okoliczności ich ponoszenia na podstawie zaświadczeń lekarskich. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone na poprzednich etapach postępowania. Ponadto obszernie przedstawił stan faktyczny sprawy oraz podkreślił, iż Prezes Kasy pozytywnie rozpatrzył wniosek skarżącej w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek, natomiast pozostała do zwrotu należność mieści się w możliwościach płatniczych skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") lub stwierdzenia nieważności aktu (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny obowiązujący w chwili jej wydawania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego. Jego analiza prowadzi do wyłonienia obrazu rodziny, w której do zadłużenia doszło na skutek dramatycznych wydarzeń. Ich skutki do chwili obecnej rzutują na życie Skarżącej i jej dzieci a więc w konsekwencji na możliwości płatnicze strony. Organ, zobligowany treścią art. 7 kpa, winien po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony uwzględniając alkoholizm męża skarżącej tracącego zarobek na alkohol, jego agresję, śmierć z rąk syna, który w związku z tym zdarzeniem do dzisiaj leczy się psychiatrycznie, zaburzenia nerwicowe córki będącej jako małe dziecko świadkiem dramatu, która nadto została zaliczona na stałe do osób niepełnosprawnych, udokumentowaną chorobę wnioskodawczyni. Dający możliwość umorzenia zadłużenia art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników także odwołuje się do "ważnego interesu osoby zainteresowanej" i chociaż, jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (m.innymi w wyroku III S.A./Wa 2268/05), jest to pojęcie nieostre to wymaga uwzględnienia zarówno możliwości płatniczych strony jak i rzeczywistego zagrożenia podstawowej egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu i jej rodziny. Powyższe kryteria powinny być szczegółowo i wnikliwie rozważone w okolicznościach konkretnej sprawy i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej przez organ decyzji. Tego w sprawie niniejszej zabrakło, przez co organowi można postawić zarzut dowolności a nie swobody w rozstrzyganiu sprawy. Uchybienie to daje podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nieprawidłowości te winny być naprawione przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Nadto, na co Sąd zwraca uwagę, w sprawie niniejszej decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak: [...] oraz decyzję z dnia z dnia [...] września 2007 r. znak: [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, podpisała z upoważnienia Prezesa Kasy ta sama osoba - kierownik M. K.. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 pkt 1) do 5) Prezes Kasy kieruje Kasą przy pomocy: zastępców Prezesa Kasy, dyrektorów komórek organizacyjnych centrali, dyrektorów oddziałów regionalnych, kierowników placówek terenowych i dyrektorów zakładów rehabilitacji leczniczej. Zważywszy zatem na obowiązek zagwarantowania stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a., uznać należy, iż brak jest podstaw, ażeby w wyniku ponownego rozpoznania konkretnej sprawy, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik organu. Wskazać tutaj należy, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem sądu orzekającego powyższa zasada znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Stanowisko takie - jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. (ONSA i WSA 2007/3/61). W uchwale tej stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a., zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Z tych przyczyn stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika organu administracji podlegającemu wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co z kolei jest podstawą dla uchylenia takiej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając zatem powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.