V SA/Wa 2677/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M D na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez M D jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. o odmowie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł za okres marzec 1998 - luty 2008 r. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. M D zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie mu odsetek w wysokości [...] zł oraz o rozłożenie na raty w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i emerytalne -rentowe w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jego gospodarstwo jest niedochodowe, gdyż uprawia jedynie zboża. Z uwagi na areał gospodarstwa nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek hodowli. W związku z powyższym zmuszony jest podejmować różne prace dorywcze i sezonowe. Zaznaczył, iż nie jest w stanie spłacić należności wraz z odsetkami. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł za okres marzec 1998 - luty 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych tj. [...] ha przeliczeniowych Z uwagi na niedopełnienie obowiązku zgłoszenia w terminie do ubezpieczenia społecznego rolników decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników z okresem wstecznym, co spowodowało naliczenie z tego tytułu należności powiększonych o odsetki za zwłokę. Organ zaznaczył, iż rolnik pobiera dopłaty z funduszy unijnych w celu wsparcia prowadzonej działalności rolniczej. Opłaca na bieżąco podatek rolny. Nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozłożył wnioskodawcy na raty należności z tytułu składek wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. zgodnie z ustalonym harmonogramem. Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. M D złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, iż organ powinien umorzyć odsetki z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i emerytalne - rentowe w wysokości w wysokości [...] zł z uwagi na fakt, iż areał jego gospodarstwa wynosi [...] ha gruntów słabej klasy. Odnosząc się do ustaleń organu nie wykluczył, iż w przyszłości będzie zmuszony skorzystać z pomocy społecznej. Zaznaczył, iż wysokość podatku rolnego jaki uiszczał wynosiła [...] zł w 2007 r. zaś na 2008 r. kwota ta wyniosła[...] zł. Ponadto wskazał, iż otrzymał cztery dopłaty roczne z funduszy UE w wysokości około [...] zł. Otrzymywane dopłaty przeznacza m.in. na zakup nawozów i usług maszyn rolniczych, których nie posiada. Podkreślił, iż brak w/w dopłat doprowadziłby do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa. Podniósł, iż wysokość otrzymywanych dopłat nie pokryje należności z tytułu składek, które rocznie wynoszą ponad [...] zł. Zaznaczył, iż nie jest w stanie spłacić należności wraz z odsetkami. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r.. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. Pismem z dnia 1 września 2008 r. M D złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r.. nr[...]. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż organ nie odniósł się do jego wyjaśnień zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami Prezesa KRUS, iż z uwagi na nie zaleganie z podatkiem rolnym, nie korzystanie z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej oraz pobieranie dopłat z funduszy unijnych jest w stanie spłacić zadłużenie z tytułu składek wraz z odsetkami. Podkreślił iż argumentacja organu jest oderwana od faktycznego stanu sprawy. Zaznaczył, iż jego gospodarstwo o powierzchni [...] ha fizycznych tj. [...] ha przeliczeniowych jest niewydolne, zaś jego kondycję finansową szczegółowo opisał we wniosku z dnia [...] lipca 2008 r. Rolnik wskazał, iż opłaca bieżące składki na ubezpieczenie społeczne rolników w wysokości [...] zł kwartalnie. Podkreślił, iż nie jest w stanie spłacić zaległych składek w wysokości [...] zł rozłożonych na raty oraz odsetek od tych składek w wysokości [...] zł. Ponadto podniósł, iż nie posiada poza gospodarstwem innych składników majątkowych. Skarżący zaznaczył, iż umorzenie odsetek od zaległych składek jest niezbędne by jego gospodarstwo mogło nadal funkcjonować. Wskazał, iż w przypadku nie umorzenia mu odsetek od zaległych składek będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 20 grudnia 19900r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. dalej jako u.s.r.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazać tutaj należy, iż z użytego w art. 41 a ust 1 pkt 1 u.s.r sformułowania ,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych prawem Sąd podnosi, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa. Przepis ten obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Piśmiennictwo przedmiotu w sposób jednoznaczny podkreśla, iż wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego i prowadzi do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zaznaczenia wymaga, iż art. 7 kpa nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. W sprawie niniejszej organ dopuścił się naruszenia powyższej zasady. W zaskarżonej decyzji nie ustalił rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Nie zbadał jakie dochody uzyskuje skarżący z prowadzonego gospodarstwa rolnego w tym z tytułu dopłat ze środków unijnych. Nie ustalił jakie wydatki ponosi rolnik w związku z jego prowadzeniem ( zakup nawozów, materiału siewnego, wynajem maszyn rolniczych ) Nie wyjaśnił również jakie wydatki ponosi zobowiązany w związku z własnym utrzymaniem. Wobec powyższego nie był w stanie ocenić, czy skarżący jest w stanie spłacić odsetki od zaległych składek w sytuacji, gdy ponosi obciążenia związane z opłatą bieżących składek oraz spłatą w układzie ratalnym zaległych składek. Poza analizą organu pozostały podnoszone przez stronę w toku postępowania okoliczności. Prezes KRUS nie podjął próby oceny, czy spłata odsetek od zaległych składek w związku z pozostałymi zobowiązaniami nie doprowadzi do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez dłużnika i nie zmusi go do korzystania ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. W związku z powyższym organ naruszył określoną w art. 11 kpa zasadę przekonywania, której celem jest doprowadzenie strony do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu. . Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa. Organ nie rozważył również interesu społecznego oraz słusznego interesu zobowiązanego. Należy podkreślić, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jak sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Wyegzekwowanie od dłużnika odsetek od zaległych składek w sytuacji, gdy ma problemy ze spłatą należności głównej może doprowadzić do zaprzestania prowadzenia działalność rolniczej i tym samym pozbawić go dochodu i środków na własne utrzymanie. Trudno przyjąć by taka sytuacja pozostawała w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, to jednak muszą odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnego obywatela, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 kpa zasada pozyskiwania zaufania obywatela. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 kpa. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.