V SA/Wa 2678/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez G. T. decyzją z [...] lipca 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z [...] czerwca 2008 r., na podstawie której odmówiono skarżącemu przyznania płatności do gruntów rolnych za 2007 r. Powyższe decyzje wydane zostały w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: wnioskiem z 9 maja 2007 r. H. T. wystąpił o przyznanie płatności do posiadanych gruntów rolnych na rok 2007 r. Pismem z [...] października 2007 r. wezwano wnioskodawcę do osobistego stawiennictwa w Biurze Powiatowym ARiMR w celu złożenia wyjaśnień w zakresie nieścisłości wykrytych w trakcie kontroli administracyjnej wniosku obszarowego. Na wezwanie organu w dniu [...] października 2007 r. stawiła się żona wnioskodawcy oświadczając, iż w dniu [...] lipca 2007 r. zmarł jej mąż H. T. i wniosła o zawieszenie sprawy obszarowej. Następnie wnioskiem z 29 lutego 2008 r., G. T. (syn zmarłego rolnika) wystąpił o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania. Do wniosku załączył oświadczenie o objęciu w posiadanie gospodarstwa rolnego, zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] o złożeniu w dniu [...] stycznia 2008 r. przez jego matkę wniosku o stwierdzenie nabycia praw do spadku po H. T., potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] lutego 2008 r. sygn. akt [...] (wydane w dniu [...] lutego 2008 r.), odpis skrócony aktu zgonu H. T. oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody G. T. na przyznanie płatności z wniosku złożonego przez H. T. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z [...] czerwca 2008 r. odmówił wnioskodawcy przyznania płatności bezpośrednich na 2007 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wniosek G. T. został złożony po upływie ustawowego terminu dwóch miesięcy, licząc od dnia otwarcia spadku ( tj. od daty śmierci H. T.). W odwołaniu G. T. podnosił, że wydana decyzja jest niezgodna z obowiązującymi przepisami, gdyż dopłaty przysługują do hektara a nie do osoby. Tak więc jego zdaniem złożenie w dniu 29 lutego 2008 r. wniosku transferowego wraz z wymaganymi dokumentami uprawnia go jako spadkobiercę do otrzymania wnioskowanych dopłat. Ponadto podał, że w dniu [...] marca 2008 r. zgodnie z aktem notarialnym stał się właścicielem gospodarstwa rolnego po zmarłym ojcu. Organ II instancji po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. powołując się na treść art. 22 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. z 2007r. Nr 35, poz. 217, ze zm.) - sprzed nowelizacji powyższej ustawy - stwierdził, że wniosek G. T. z 29 lutego 2008 r. nie spełnia kryteriów ustawowych bowiem został złożony po upływie dwóch miesięcy od otwarcia spadku. Wyraził przy tym pogląd, iż termin dwóch miesięcy na złożenie wniosku przez spadkobiercę, o którym mowa w art. 22 ust. 2 powyższej ustawy jest terminem prawa materialnego, a jego uchybienie powoduje to, że wygasają roszczenia spadkobiercy do płatności, o które ubiegał się spadkodawca. Taki termin nie może być przywrócony czynnością organu ani sądu, a tylko i wyłącznie przepisem ustawy. G. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] lipca 2008 r. podnosząc, że jest dla niego krzywdząca. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumenty zaprezentowane w odwołaniu wskazujące na spełnienie przez niego wszystkich warunków aby otrzymać płatności po zmarłym ojcu. Podkreślił, że podczas wizyty w siedzibie organu pod koniec października 2007 r. poinformował wraz z matką pracownika Agencji, że ojciec nie żyje i złożył odpis aktu zgonu. W organie uzyskał również informację, że najpierw należy załatwić sprawę spadkową, a dopiero później spadkobierca może dochodzić swoich roszczeń. Ponadto skarżący wskazał, że w ustawie z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest mowa o terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i przyznanie mu należnych gospodarstwu płatności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] lipca 2008 r. w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd uznał, iż decyzja ta odpowiada prawu, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się bowiem w zaskarżonej decyzji ani naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani innych naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, a czego wyraźnie nie wyartykułowały organy w wydanych w niniejszej sprawie decyzjach, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 r. Nr 35, poz. 217, ze zm. - zwanej dalej ustawą) w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 44, poz. 262), albowiem stosownie do art. 4 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie tej ustawy (ustawa ta weszła w życie z dniem 15 marca 2008 r. - art. 13 ustawy zmieniającej), stosuje się przepisy dotychczasowe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że pierwotny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów na 2007 r. rolnik - H. T. złożył w dniu 9 maja 2007 r. Wnioskodawca przed doręczeniem decyzji w dniu [...] lipca 2007r. zmarł. A zatem wniosek H. T. o przyznanie mu płatności bezpośrednich do gruntów na 2007 r. wszczął postępowanie i do dnia 15 marca 2008 r. nie została wydana w sprawie ostateczna decyzja. Pierwsza decyzja w sprawie została wydana dopiero w dniu [...] czerwca 2008 r. w związku ze złożonym w dniu 29 lutego 2008 r. wnioskiem transferowym G. T. (spadkobiercy zmarłego rolnika). W związku z powyższym na mocy art. 4 ustawy zmieniającej podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 22 ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) określający tryb, treść wniosku oraz warunki jakie powinien spełnić spadkobierca aby otrzymać pomoc, o którą wystąpił wnioskodawca. Tak więc nie mógł tu mieć zastosowania art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w brzmieniu po nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 44, poz. 262) wprowadzający 7 miesięczny termin na złożenie wniosku (transferowego) od dnia otwarcia spadku, na który powoływał się skarżący w skardze. Zgodnie zatem z art. 22 ust. 1 ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, płatności przysługują spadkobiercy, który: 1) objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności; 2) spełnia warunki do przyznania płatności. Spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2). Spadkobierca podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru (art. 3). Spadkobierca - w myśl ust. 4 - do wniosku dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: - potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo - potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Zgodnie z zastrzeżeniem określonym w ust. 5 w przypadku, złożenia kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że uprawnionych do nabycia spadku jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie, jest obowiązany do dołączenia do wniosku, o którym mowa w ust. 2, oświadczeń pozostałych spadkobierców, że wyrażają zgodę na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce spadkodawcy i przyznanie mu płatności lub pomocy (ust. 6). Z treści art. 22 ustawy wynika, że ustawodawca szczegółowo unormował następstwa śmierci rolnika z którymi ustawa wiąże skutek w postaci przejścia uprawnień do przyznania płatności z Wnioskodawcy na jego spadkobiercę. Zasadą jest bowiem przyznawanie płatności obszarowych na wniosek rolnika, złożony w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja ( art. 18 ustawy). Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w przypadku śmierci rolnika nie złożenie wniosku przez spadkobiercę w terminie określonym w art. 22 ust. 2 ustawy, wywołuje skutek w postaci odmowy przyznania płatności, o którą ubiegał się wnioskodawca. Problem ten wymaga rozważenia w kontekście ustalenia charakteru prawnego powyższego terminu. Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych, stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na podstawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Uchybienie terminowi prawa materialnego powoduje taki skutek, że wygasają roszczenia uprawnionego. W ocenie sądu termin dwumiesięczny od otwarcia spadku do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpieniu do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy określony w art. 22 ust. 2 ustawy jest terminem prawa materialnego. Za tym stanowiskiem przemawia umieszczenie powyższej regulacji w akcie prawa materialnego jakim jest ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak również okoliczność, iż zachowanie terminu powoduje powstanie stosunku materialnoprawnego polegającego na tym, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, co oznacza możliwość skutecznego nabycia uprawnień do płatności obszarowych. Brak zachowania terminu wyłącza powstanie takiego stosunku materialnoprawnego i w konsekwencji powoduje odmowę przyznania uprawnienia objętego pierwotnym wnioskiem. Termin z art. 22 ustawy jest zatem terminem prawa materialnego i w tej sytuacji nie mogą się do tego terminu odnosić zasady dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w art. 58 i art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego, do którego stosowania w sprawach indywidualnych odsyła wprost art. 3 ust. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że G. T. złożył w organie wniosek o przejęcie płatności po zmarłym rolniku w dniu 29 lutego 2008r. podczas gdy przewidziany w art. 22 ust 2 cyt. ustawy dwumiesięczny termin do dokonania czynności liczony od dnia otwarcia spadku (tj. od dnia [...] lipca 2007 r.) upłynął w dniu [...] września 2007 r. Stwierdzenie zatem organu, że uprawniony do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika złożył stosowny wniosek z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 2 ustawy jest prawidłowe. Za prawidłowe należy również uznać ustalenia organu odnoszące się do wskazanego w tym przepisie terminu, który nie może być przywrócony ani czynnością sądu ani organu, niezależnie od powodów jego uchybienia oraz istnienia zawinienia bądź braku winy strony. Zarzuty w kwestii wadliwego pouczenia, a nawet braku odpowiedniego pouczenia przez organ nie mogły spowodować odmiennego niż to przyjęły organy rozstrzygnięcia, albowiem tych okoliczności poza samymi twierdzeniami, skarżący w żaden sposób nie wykazał. Ponadto stawienie się skarżącego wraz z matką na wezwanie organu (wezwanie rolnika - H. T. do złożenia wyjaśnień) w dniu [...] października 2007 r. odbyło się również już po upływie ustawowego 2 miesięcznego terminu. Dodatkowo wniosek o stwierdzenie nabycia praw do spadku został złożony we właściwym sądzie dopiero w dniu [...] stycznia 2008 r., a zatem także po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku transferowego. W związku z powyższym pozostała argumentacja, w której skarżący powołuje się na względy osobiste i ekonomiczne z uwagi na brak uznaniowości w zakresie przyznawania płatności obszarowej w przypadku śmierci rolnika, również nie może mieć wpływu w ustalaniu prawa do przyznania płatności obszarowych. Zważywszy na powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji