V SA/Wa 276/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. M. od postanowienia referendarza sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2011 r. w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; - postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. K.M. (zwany dalej: skarżącym) wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 21 lutego 2011 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Podstawę utrzymania gospodarstwa domowego stanowią świadczenia emerytalne w wysokości [...] złotych brutto (skarżący) i [...] złotych brutto (żona skarżącego). Skarżący oświadczył, że jest osobą schorowaną i w związku z tym ponosi znaczne koszty leczenia (około [...] zł w miesiącu). Podał również, że miesięczne wydaje [...] złotych na spłatę rat kredytów i pożyczek zaciągniętych na leczenie. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 4 marca 2011 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Ponadto, skarżący został wezwany o szczegółowe wskazanie i udokumentowanie wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego (opłaty, wyżywienie, ubranie, leczenie). W dniu 28 marca 2011 r. wpłynęła korespondencja nadana w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2011 r. obejmująca dodatkowe oświadczenia wnioskodawcy oraz kserokopie dokumentów. Skarżący wskazał, iż zamieszkuje z żoną w mieszkaniu kwaterunkowym jako najemca, posiadana nieruchomość rolna o pow. [...] ha to pastwisko, które nie przynosi żadnych dochodów, nie posiada żadnych lokat ani oszczędności pieniężnych. Wnioskodawca przedstawił również miesięczne wydatki: opłaty związane z mieszkaniem [...] zł, telefony – [...] zł, leczenie – [...] zł, badania – [...] zł, spłata pożyczek i karty kredytowej – łącznie [...] zł, wyżywienie – około [...] zł. Rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem z 7 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił, iż skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej wobec czego nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji materialnej skarżącego i ustalenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania prawa pomocy. W piśmie z dnia 14 kwietnia 2011 r. skarżący poinformował, iż w związku z pogarszającym się stanem zdrowia nie był w stanie przekazać sądowi wszystkich żądanych dokumentów do uzyskania pomocy prawnej i zwolnienia z kosztów sądowych. Do niniejszego pisma skarżący załączył Kartę Wypisową z [...]. Na postanowienie z 7 kwietnia 2011 r. pismem z 10 maja 2011 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż w związku z pogarszającym się stanem zdrowia nie był w stanie przekazać sądowi wszystkich żądanych dokumentów do uzyskania pomocy prawnej i zwolnienia z kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z 21 lutego 2011 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Analizując, w tym zakresie, nadesłane przez skarżącego na zarządzenie referendarza sądowego z 4 marca 2011 r. oraz załączone do pisma procesowego z 14 kwietnia 2011 r. dokumenty, Sąd stwierdza, iż na ich podstawie nie można stwierdzić aby w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Świadczy o tym przede wszystkim fakt, iż skarżący wezwany został do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, w odpowiedzi na które przedstawiono jedynie wyciąg za marzec 2011 r. z rachunku bankowego skarżącego. Nie przedstawiono wyciągów z rachunku bankowego żony skarżącego. Ponadto, skarżący nie wykazał wysokości wydatków (opłaty, wyżywienie, ubranie) składających się na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego. Skarżący przedstawił jedynie faktury dokumentujące koszty stałe (czynsz, gaz, energia elektryczna, telefony). W ocenie Sądu, co zasadnie podniesiono w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2011 r., wszystkie dane, o które skarżący został wezwany zarządzeniem z 4 marca 2011 r. są niezbędne do oceny jego możliwości finansowych. Nadto zaznaczyć należy, iż uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącego (np. wyciągi z rachunku bankowego). W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Zaznaczyć również należy, iż Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia skarżącego jednak w oparciu o uzyskane informacje poparte niepełnym materiałem dowodowym nie sposób dokonać właściwej oceny jego stanu majątkowego, co jest koniecznym, ustawowym warunkiem w postępowaniu o udzielenie prawa pomocy. Podkreślenia również wymaga, iż skarżący znał przyczyny odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2011 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełnił w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.